Ψυχοσωματικά συμπτώματα: όταν το σώμα μιλά για όσα δεν λέγονται

Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι αληθινά — και αντιμετωπίζονται

Πονοκέφαλοι, στομαχικές ενοχλήσεις, ταχυπαλμίες, ζάλη, χρόνια κόπωση ή πόνοι που «δεν βρίσκουν αιτία» στις εξετάσεις: τα ψυχοσωματικά συμπτώματα δεν είναι «στο μυαλό σου» με την έννοια ότι δεν υπάρχουν. Είναι πραγματικά σωματικά βιώματα, στα οποία η ψυχική ένταση παίζει σημαντικό ρόλο. Τις περισσότερες φορές δεν πρόκειται για κάποια «διαταραχή»: το σώμα αντιδρά καθημερινά στην ένταση — ένας σφιγμένος αυχένας πριν από μια δύσκολη μέρα, ένα στομάχι «κόμπος» σε μια αγχωτική περίοδο. Οι αντιδράσεις αυτές κινούνται σε ένα φάσμα, από ήπιες και παροδικές έως πιο επίμονες που επηρεάζουν την καθημερινότητα — και σε κάθε σημείο αυτού του φάσματος αξίζεις στήριξη. Σύμφωνα με το βρετανικό Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS), περίπου 1 στους 4 ανθρώπους που επισκέπτονται τον γιατρό τους παρουσιάζουν σωματικά συμπτώματα που δεν εξηγούνται ιατρικά.[1] Δεν το ζεις λοιπόν μόνο εσύ, ούτε πρόκειται για «υπερβολή».

Το σημαντικό πρώτο βήμα είναι πάντα ο ιατρικός έλεγχος: ο αποκλεισμός οργανικών αιτίων από τον γιατρό σου. Όταν αυτός ολοκληρωθεί και τα συμπτώματα παραμένουν ή συνδέονται με στρες, η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά.

Πώς το στρες μεταφράζεται σε σωματικό σύμπτωμα

Το σώμα και το μυαλό δεν λειτουργούν χωριστά. Όταν βιώνουμε παρατεταμένο άγχος, ο οργανισμός παραμένει σε κατάσταση «συναγερμού»: αυξάνονται οι ορμόνες του στρες, σφίγγονται οι μύες, αλλάζει η αναπνοή και η πέψη. Αν αυτή η ένταση γίνει χρόνια, εκδηλώνεται σωματικά. Οι αγχώδεις διαταραχές — η πιο συχνή κατηγορία ψυχικών δυσκολιών παγκοσμίως, με πάνω από 300 εκατομμύρια ανθρώπους να ζουν με κάποια μορφή άγχους[2] — συχνά εκφράζονται πρώτα μέσα από το σώμα.

Δημιουργείται έτσι ένας φαύλος κύκλος: τα σωματικά συμπτώματα προκαλούν άγχος και κατάθλιψη, και αυτά με τη σειρά τους επιδεινώνουν τα σωματικά συμπτώματα.[1] Η ψυχοθεραπεία στοχεύει ακριβώς στο να σπάσει αυτόν τον κύκλο. Για ένα από τα πιο τρομακτικά τέτοια συμπτώματα, το μούδιασμα σε χέρια, χείλη ή πόδια, δες τον οδηγό για το μούδιασμα από άγχος.

Ο φαύλος κύκλος: πώς το σύμπτωμα τρέφει τον εαυτό του

Αυτό που κάνει τα ψυχοσωματικά συμπτώματα τόσο επίμονα είναι ένας αυτοτροφοδοτούμενος κύκλος. Ένα δυσάρεστο σωματικό σύμπτωμα προκαλεί ανησυχία· η ανησυχία εντείνει την προσοχή μας στο σώμα και αυξάνει το άγχος· το άγχος εντείνει το αρχικό σύμπτωμα.

Όσο πιο πολύ «σαρώνουμε» το σώμα μας για σημάδια κινδύνου, τόσο πιο έντονα τα αντιλαμβανόμαστε, και ο κύκλος σφίγγει. Η αποφυγή (π.χ. να σταματήσεις να βγαίνεις επειδή φοβάσαι μήπως ζαλιστείς) προσφέρει στιγμιαία ανακούφιση, αλλά μακροπρόθεσμα συντηρεί το πρόβλημα. Γι' αυτό στη θεραπεία δουλεύουμε για να σπάσει ο κύκλος σε ένα ή περισσότερα σημεία του: κατανόηση του μηχανισμού, ρύθμιση της υπερεγρήγορσης και μικρά, συμφωνημένα βήματα που μειώνουν την αποφυγή. Συστηματική ανασκόπηση Cochrane 21 τυχαιοποιημένων μελετών (2.658 συμμετέχοντες) βρήκε μικρό όφελος ορισμένων ψυχολογικών παρεμβάσεων έναντι της συνήθους φροντίδας, με περιορισμούς στην ποιότητα των δεδομένων.[6]

Η προσέγγισή μας — τι λέει η έρευνα

Δεν υπάρχει μία λύση για όλους. Συνθέτουμε επιστημονικά υποστηριγμένες μεθόδους, προσαρμοσμένες στη δική σου εμπειρία, αφού πρώτα έχει γίνει ο απαραίτητος ιατρικός έλεγχος. Η διεθνής έρευνα δείχνει ότι η ψυχοθεραπεία είναι πιο αποτελεσματική από τη συνήθη φροντίδα στη μείωση των σωματικών συμπτωμάτων σε σοβαρές σωματόμορφες διαταραχές.[3]

Όταν τα ψυχοσωματικά συμπτώματα συνοδεύονται από κατάθλιψη, η ψυχοθεραπεία μειώνει σημαντικά τη βαρύτητα της κατάθλιψης και βελτιώνει την ποιότητα ζωής σε ανθρώπους με σωματικές παθήσεις.[4] Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άτομο σε άτομο και η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.

Τι να περιμένεις από τη θεραπεία, βήμα-βήμα

Η πορεία είναι σταδιακή και συνεργατική. Δεν υπάρχει «μαγική» λύση ή εγγυημένο αποτέλεσμα· υπάρχει όμως μια δομημένη διαδικασία που, για πολλούς ανθρώπους, φέρνει ουσιαστική ανακούφιση. Η δουλειά γίνεται μέσα από ατομική ψυχοθεραπεία, online ή δια ζώσης στην Πάτρα.

Η συχνότητα είναι συνήθως εβδομαδιαία ή ανά δεκαπενθήμερο, προσαρμοσμένη στις ανάγκες σου. Ο αριθμός των συνεδριών διαφέρει από άτομο σε άτομο — επανεξετάζουμε τακτικά αν η προσέγγιση αποδίδει και την προσαρμόζουμε.

Σε ποιους ταιριάζει — και σε ποιους όχι

Η ψυχοθεραπεία για ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι κατάλληλη για ενήλικες και εφήβους που βιώνουν επίμονα σωματικά συμπτώματα συνδεδεμένα με στρες, άγχος ή συναισθηματική φόρτιση, εφόσον έχει προηγηθεί ιατρική αξιολόγηση. Βοηθά ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα συνοδεύονται από έντονη ανησυχία για την υγεία, αποφυγή ή κατάθλιψη.

Δεν αντικαθιστά την ιατρική φροντίδα. Αν υπάρχει ενεργή οργανική νόσος που χρειάζεται ιατρική αντιμετώπιση, ανάγκη φαρμακευτικής αγωγής, ή σοβαρή ψυχιατρική κατάσταση (π.χ. ψύχωση, διπολική διαταραχή, ενεργός αυτοκτονικός ιδεασμός), η κατάλληλη φροντίδα είναι ιατρική/ψυχιατρική.

Πρώτα ο γιατρός: γιατί ο ιατρικός έλεγχος προηγείται

Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα δεν σημαίνουν ποτέ ότι αγνοούμε το σώμα — αντίθετα. Πριν αποδώσουμε ένα σύμπτωμα στο στρες, είναι απαραίτητο ο γιατρός σου να αποκλείσει οργανικά αίτια. Η ψυχοθεραπεία αναλαμβάνει όταν ο ιατρικός έλεγχος έχει ολοκληρωθεί, ή λειτουργεί παράλληλα με την ιατρική παρακολούθηση. Αν τα συμπτώματά σου είναι νέα, έντονα ή επιδεινώνονται (π.χ. πόνος στο στήθος, νευρολογικά σημεία, ανεξήγητη απώλεια βάρους), απευθύνσου πρώτα σε γιατρό.

Τι μπορείς να κάνεις από σήμερα

Ενόσω προγραμματίζεις την υποστήριξη που χρειάζεσαι, μερικές απλές συνήθειες μπορούν να μειώσουν την ένταση που φορτίζει το σώμα:

Μια σημείωση: αυτά τα βήματα δεν αντικαθιστούν ούτε τον ιατρικό έλεγχο ούτε τη θεραπεία. Αν τα συμπτώματα είναι νέα, έντονα ή επιδεινώνονται, απευθύνσου πρώτα σε γιατρό.

Online συνεδρίες: τι δείχνουν τα διαθέσιμα δεδομένα;

Πολλοί διστάζουν για τις online συνεδρίες. Η έρευνα είναι καθησυχαστική: συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων μελετών δεν βρίσκει ουσιαστική διαφορά στην αποτελεσματικότητα ανάμεσα στη θεραπεία μέσω βιντεοκλήσης και τη δια ζώσης, για διαταραχές άγχους και διάθεσης.[5] Επιλέγεις ό,τι σε εξυπηρετεί: δια ζώσης στην Πάτρα ή online από οπουδήποτε στην Ελλάδα, με επαγγελματική προσοχή και σαφή όρια απορρήτου.

Γιατί να επιλέξεις το Art of Mind

Πώς να στηρίξεις ένα αγαπημένο σου πρόσωπο

Όταν κάποιος δικός σου υποφέρει από συμπτώματα «που δεν βρίσκουν αιτία», ο τρόπος που αντιδράς κάνει διαφορά:

Όταν ο ιατρικός έλεγχος έχει ολοκληρωθεί, μπορείς να τον στηρίξεις να κλείσει online το πρώτο του ραντεβού.

Συχνές ερωτήσεις

Σχετικές υπηρεσίες

Αν τα συμπτώματά σου συνδέονται κυρίως με το άγχος, δες επίσης τη σελίδα μας για την ψυχοθεραπεία για άγχος & στρες, ή ξεκίνησε άμεσα με online ψυχοθεραπεία σε όλη την Ελλάδα.

Πηγές

1. National Health Service (NHS). Medically unexplained symptoms. nhs.uk. nhs.uk
2. World Health Organization. Anxiety disorders (Fact sheet), 2023. who.int
3. Koelen JA, Houtveen JH, Abbass A, et al. Effectiveness of psychotherapy for severe somatoform disorder: meta-analysis. British Journal of Psychiatry, 2014. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
4. Miguel C, Karyotaki E, Ciharova M, et al. Psychotherapy for comorbid depression and somatic disorders: a systematic review and meta-analysis. Psychological Medicine, 2021. ncbi.nlm.nih.gov
5. JMIR Mental Health. Psychiatric Treatment via Telemedicine Versus In-Person in PTSD, Mood and Anxiety Disorders: Systematic Review and Meta-Analysis, 2023. mental.jmir.org
6. van Dessel N, den Boeft M, van der Wouden JC, et al. Non-pharmacological interventions for somatoform disorders and medically unexplained physical symptoms (MUPS) in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2014. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

Σχετικά θέματα

• Υποστήριξη για χρόνια ασθένεια & αναπηρία