Ένα μήνυμα που αργεί να απαντηθεί, και μέσα σε λίγα λεπτά η ανησυχία έχει γίνει πανικός: «θα με αφήσει». Ένας άνθρωπος που χθες ήταν ο πιο σημαντικός στη ζωή σας, σήμερα μοιάζει να σας πρόδωσε. Τα συναισθήματα έρχονται σαν σεισμοί, δυνατοί και ξαφνικοί, και όταν περνούν μένει ένα κενό ή μια ντροπή για όσα ειπώθηκαν. Οι γύρω σας ρωτούν «γιατί αντιδράς έτσι;», και εσείς δεν ξέρετε πώς να εξηγήσετε ότι το έδαφος κάτω από τα πόδια σας τρέμει σχεδόν συνεχώς.
Αυτή η εμπειρία, όταν είναι έντονη και επίμονη, μπορεί να περιγράφεται με τον όρο οριακή διαταραχή προσωπικότητας (ή borderline). Μια εικόνα που βοηθά: σαν να ζείτε σε ένα σπίτι χτισμένο πάνω σε σεισμικό ρήγμα, χωρίς να το έχετε επιλέξει. Δεν φταίτε εσείς για τη θέση του σπιτιού. Δεν είστε «δύσκολος χαρακτήρας»· είστε άνθρωπος που προσπαθεί να κρατήσει όρθιους τους τοίχους ενώ η γη κουνιέται. Και τα θεμέλια, κι αυτή είναι η καλή είδηση, μπορούν να ενισχυθούν. Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι είναι, πώς βιώνεται, τι λέει η έρευνα για το τι βοηθά και για την πορεία στον χρόνο, και πώς δουλεύουμε μαζί σας.
Βασικά Σημεία
- Η οριακή διαταραχή προσωπικότητας επηρεάζει το πώς νιώθει κανείς για τον εαυτό του και για τους άλλους: έντονα, ασταθή συναισθήματα, φόβος εγκατάλειψης, ασταθείς σχέσεις, αίσθημα κενού.
- Η διάγνωση γίνεται μόνο από ψυχίατρο ή άλλον κατάλληλα εκπαιδευμένο ειδικό ψυχικής υγείας μετά από διεξοδική εκτίμηση, όχι από ένα άρθρο ή ένα ερωτηματολόγιο στο διαδίκτυο.
- Η ψυχοθεραπεία είναι η βασική θεραπευτική προσέγγιση· τα φάρμακα δεν είναι θεραπεία πρώτης γραμμής, αν και ο γιατρός μπορεί να τα προτείνει για συνυπάρχουσες δυσκολίες.
- Η πρόγνωση είναι πιο ελπιδοφόρα απ' όσο πιστεύεται: σε μακροχρόνια παρακολούθηση η μεγάλη πλειονότητα είχε ύφεση των συμπτωμάτων, αν και η πορεία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.
- Αν έχετε σκέψεις να βλάψετε τον εαυτό σας ή να βάλετε τέλος στη ζωή σας, μιλήστε τώρα: 1018 ή 112.
Τι είναι η οριακή διαταραχή προσωπικότητας
Το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας των ΗΠΑ (NIMH) την περιγράφει ως σοβαρή ψυχική διαταραχή που επηρεάζει το πώς νιώθει κανείς για τον εαυτό του και για τους άλλους και δυσκολεύει την καθημερινή λειτουργία, με έντονες εναλλαγές διάθεσης και αβεβαιότητα για το πώς βλέπει κανείς τον εαυτό του.[1] Το NHS ομαδοποιεί τα συμπτώματα σε τέσσερις περιοχές: συναισθηματική αστάθεια, διαταραγμένα μοτίβα σκέψης ή αντίληψης, παρορμητική συμπεριφορά και έντονες αλλά ασταθείς σχέσεις με τους άλλους.[2] Σε διεθνή δεδομένα αφορά περίπου το 1,7% του γενικού πληθυσμού.[4]
Ποιος κάνει τη διάγνωση
Η διάγνωση γίνεται από ψυχίατρο ή άλλον κατάλληλα εκπαιδευμένο ειδικό ψυχικής υγείας, μετά από διεξοδική συζήτηση για τα συμπτώματα και το προσωπικό και οικογενειακό ιστορικό.[1] Δεν γίνεται με αυτοδιάγνωση, ούτε με ένα σύντομο ερωτηματολόγιο. Πολλά από τα χαρακτηριστικά που περιγράφουμε εδώ, όπως η έντονη συναισθηματική αντίδραση ή ο φόβος της απόρριψης, υπάρχουν σε κάποιο βαθμό σε πολλούς ανθρώπους χωρίς να αποτελούν διαταραχή. Η ανασκόπηση στο Nature Reviews Disease Primers υπογραμμίζει ότι η σωστή διάγνωση έχει σημασία, γιατί οι λανθασμένες διαγνώσεις οδηγούν συχνά σε θεραπείες που δεν βοηθούν.[4] Αν δεν είστε σίγουροι ποιος ειδικός κάνει τι, δείτε το άρθρο για τις διαφορές ανάμεσα στις ειδικότητες ψυχικής υγείας.
Η οριακή διαταραχή συχνά συνυπάρχει με άλλες δυσκολίες: το NHS αναφέρει την κατάθλιψη, το άγχος, τη διπολική διαταραχή, τη χρήση ουσιών και τις διατροφικές διαταραχές.[2] Δείτε και τις σελίδες για την κατάθλιψη και το άγχος.
Οριακή προσωπικότητα: συμπτώματα και πώς βιώνονται
Οι λίστες συμπτωμάτων λένε λίγα για το πώς είναι να ζει κανείς με αυτή την εμπειρία. Η εικόνα του σπιτιού πάνω στο ρήγμα βοηθά να μεταφραστούν. Ο πίνακας συνδέει τα χαρακτηριστικά που περιγράφουν το NIMH και το NHS με το πώς συχνά τα περιγράφουν οι ίδιοι οι άνθρωποι.[1][2]
| Χαρακτηριστικό | Πώς μπορεί να βιώνεται |
|---|---|
| Έντονες, γρήγορες εναλλαγές διάθεσης | Συναισθηματικοί «σεισμοί»: η χαρά, ο θυμός ή η λύπη έρχονται με ένταση και αλλάζουν μέσα σε ώρες. |
| Έντονος φόβος εγκατάλειψης | Μια καθυστέρηση, μια αλλαγή σχεδίων ή ένα ψυχρό βλέμμα διαβάζονται ως σημάδι ότι ο άλλος θα φύγει. |
| Ασταθείς, έντονες σχέσεις | Ο άλλος περνά από την εξιδανίκευση στην απόρριψη: το «ασπρόμαυρο δωμάτιο», όπου δεν υπάρχει γκρίζο. |
| Ασταθής εικόνα εαυτού | Οι αξίες, οι στόχοι ή τα ενδιαφέροντα αλλάζουν συχνά· η ερώτηση «ποιος είμαι;» μένει ανοιχτή. |
| Χρόνιο αίσθημα κενού | Ένα εσωτερικό άδειο, που κάποιοι προσπαθούν να γεμίσουν με κάτι, οτιδήποτε. |
| Έντονος θυμός | Εκρήξεις που αργότερα φέρνουν ντροπή ή ενοχή. |
| Παρορμητικότητα | Ξοδέματα, ουσίες, ριψοκίνδυνες αποφάσεις, συχνά για να ξεφύγει κανείς από έναν αβάσταχτο πόνο. |
Αυτοτραυματισμός και σκέψεις αυτοκτονίας
Ο αυτοτραυματισμός και οι αυτοκτονικές σκέψεις είναι συχνοί στην οριακή διαταραχή και το NIMH τα αναφέρει ανάμεσα στα βασικά χαρακτηριστικά.[1] Δεν είναι «για να τραβήξει κανείς την προσοχή». Είναι συνήθως προσπάθειες να αντέξει έναν πόνο που μοιάζει ανυπόφορος. Αν τα ζείτε, μιλήστε σε κάποιον σήμερα: στο 1018, τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία, ή στο 112 αν κινδυνεύετε άμεσα. Περισσότερα στο άρθρο για τον αυτοτραυματισμό.
Στρατηγικές επιβίωσης, όχι «δύσκολος χαρακτήρας»: τι προκαλεί την οριακή διαταραχή
Δεν υπάρχει μία αιτία. Το NHS σημειώνει ότι η διαταραχή φαίνεται να προκύπτει από συνδυασμό γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.[2] Το NIMH αναφέρει ως παράγοντες κινδύνου το οικογενειακό ιστορικό, διαφορές σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τον έλεγχο των παρορμήσεων και τη ρύθμιση του συναισθήματος, καθώς και δύσκολα γεγονότα ζωής· τονίζει όμως ότι η ύπαρξη παραγόντων κινδύνου δεν σημαίνει ότι κάποιος θα εμφανίσει τη διαταραχή.[1]
Με αυτό το βλέμμα, πολλές «δύσκολες» συμπεριφορές αποκτούν άλλο νόημα. Είναι στρατηγικές επιβίωσης που κάποτε βοήθησαν, και σήμερα κοστίζουν:
Η παρόρμηση
Σαν να βγαίνει κανείς τρέχοντας από το σπίτι λίγο πριν από τον μεγάλο σεισμό: μια προσπάθεια να νιώσει οτιδήποτε άλλο εκτός από φόβο και κενό.
Ο θυμός
Συχνά είναι κραυγή: «δεν βλέπετε ότι το έδαφος τρέμει;». Περισσότερα για τον θυμό και τη διαχείρισή του.
Το «έλα-φύγε» στις σχέσεις
Τραβάτε τον άλλον κοντά για να στηρίξει τους τοίχους, και μετά τον σπρώχνετε μακριά από φόβο ότι θα δει τις ρωγμές και θα φύγει.
Το κενό
Όταν τίποτα δεν μένει σταθερό, το εσωτερικό του σπιτιού μοιάζει άδειο. Δεν είναι «ψυχρότητα»· είναι εξάντληση.
Πολλοί άνθρωποι με οριακή διαταραχή έχουν ζήσει δύσκολες ή τραυματικές εμπειρίες, άλλοι όχι. Αν το θέμα σας αφορά, δείτε το άρθρο για το παιδικό τραύμα και τη σελίδα για το τραύμα και το μετατραυματικό στρες. Ο στόχος δεν είναι να βρεθεί ένας «φταίχτης», αλλά να καταλάβουμε το έδαφος για να ενισχύσουμε τα θεμέλια.
Θεραπεία της οριακής διαταραχής: τι λέει η έρευνα
Η ψυχοθεραπεία είναι η βασική προσέγγιση. Το NIMH τη χαρακτηρίζει βασική θεραπεία και σημειώνει ότι τα οφέλη των φαρμάκων είναι ασαφή και ότι δεν αποτελούν θεραπεία πρώτης γραμμής, αν και σε κάποιες περιπτώσεις ο γιατρός μπορεί να τα προτείνει για συγκεκριμένα συμπτώματα ή για συνυπάρχουσες δυσκολίες, όπως η κατάθλιψη.[1] Οι κατευθυντήριες οδηγίες του βρετανικού NICE αναφέρουν ότι τα φάρμακα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ειδικά για την ίδια τη διαταραχή, αλλά μπορούν να εξεταστούν για τη θεραπεία συνυπαρχουσών καταστάσεων.[3] Οποιαδήποτε απόφαση για φάρμακα είναι απόφαση του γιατρού ή του ψυχιάτρου σας.
Μια ανασκόπηση Cochrane 75 τυχαιοποιημένων μελετών με 4.507 συμμετέχοντες βρήκε ότι οι ψυχοθεραπείες που έχουν σχεδιαστεί για την οριακή διαταραχή μείωσαν τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων σε σύγκριση με τη συνήθη φροντίδα και είχαν ευεργετικά αποτελέσματα σε όλους τους κύριους δείκτες· οι συγγραφείς σημειώνουν ότι μόνο η μείωση της σοβαρότητας έφτασε το όριο που θεωρούν κλινικά σημαντικό.[5] Στην έρευνα έχουν μελετηθεί αρκετές εξειδικευμένες προσεγγίσεις. Η διαλεκτική συμπεριφορική θεραπεία (DBT) αναπτύχθηκε ειδικά για την οριακή διαταραχή, ενώ το NHS περιγράφει και τη θεραπεία βασισμένη στη νοητικοποίηση (MBT), που εστιάζει στην ικανότητα να σκεφτόμαστε τις δικές μας νοητικές καταστάσεις και των άλλων.[1][6] Το NIMH αναφέρει επίσης ότι η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να βοηθήσει στη μείωση των εναλλαγών διάθεσης, του άγχους και των αυτοτραυματικών συμπεριφορών.[1]
Χρόνος και συνέπεια: οι οδηγίες του NICE συστήνουν να μη χρησιμοποιούνται σύντομες παρεμβάσεις, κάτω των τριών μηνών, ειδικά για την οριακή διαταραχή, και να διερευνώνται οι θεραπευτικές επιλογές σε κλίμα ελπίδας, εξηγώντας ότι η ανάρρωση είναι εφικτή.[3] Η αλλαγή χτίζεται σε μια σταθερή, συνεπή θεραπευτική σχέση.
Για τη στιγμή της κρίσης: εργαλεία που μπορείτε να εξασκήσετε
Τα παρακάτω εργαλεία δεν αντικαθιστούν τη θεραπεία. Είναι μικρές «ενισχύσεις» για τις δύσκολες στιγμές. Εξασκήστε τα όταν είστε ήρεμοι, ώστε να τα βρίσκετε πιο εύκολα όταν έρθει ο σεισμός.
Ψάξτε το γκρίζο
- Όταν κάποιος γίνεται ξαφνικά «τέλειος» ή «εχθρός», σταματήστε.
- Γράψτε ένα πράγμα που σας πλήγωσε.
- Γράψτε δύο πράγματα που ισχύουν ταυτόχρονα γι' αυτόν τον άνθρωπο.
Φράση: «Με πλήγωσε που δεν απάντησε. Ταυτόχρονα, είναι ο ίδιος άνθρωπος που ήρθε όταν τον χρειάστηκα.»
Το ασπρόμαυρο δωμάτιο έχει περισσότερα χρώματα απ' όσα φαίνονται στην κορύφωση. Αν δεν τα δείτε την πρώτη φορά, δεν πειράζει.
Κάτω από το τραπέζι
- Στην κορύφωση, μην πάρετε αποφάσεις και μη στείλετε μηνύματα.
- Αναπνεύστε αργά: εισπνοή σε 4, εκπνοή σε 6, για λίγα λεπτά.
- Γειωθείτε: κρύο νερό στα χέρια, πέντε πράγματα που βλέπετε.
- Περιμένετε να περάσει το κύμα, και ζητήστε βοήθεια αν η ένταση δεν πέφτει.
Φράση: «Είναι σεισμός. Θα περάσει. Δεν χρειάζεται να αποφασίσω τίποτα τώρα.»
Αν τη στιγμή της κρίσης υπάρχει σκέψη να βλάψετε τον εαυτό σας, καλέστε το 1018 ή το 112.
Οι τέσσερις ομάδες δεξιοτήτων της έρευνας
Στη βιβλιογραφία για την DBT, η δουλειά οργανώνεται γύρω από δεξιότητες. Το NIMH περιγράφει ότι η DBT χρησιμοποιεί έννοιες ενσυνειδητότητας, δηλαδή επίγνωσης της παρούσας κατάστασης και του συναισθήματος, και διδάσκει δεξιότητες για τον έλεγχο των έντονων συναισθημάτων, τη μείωση των αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών και τη βελτίωση των σχέσεων.[1] Με απλά λόγια, οι ανάγκες που καλύπτουν αυτές οι δεξιότητες είναι τέσσερις: να παρατηρείτε το συναίσθημα χωρίς να σας παρασύρει (ενσυνειδητότητα), να αντέχετε μια κρίση χωρίς να βλάψετε τον εαυτό σας (ανοχή στη δυσφορία), να μειώνετε την ένταση και τη διάρκεια των συναισθημάτων (ρύθμιση συναισθήματος) και να ζητάτε αυτό που χρειάζεστε χωρίς να γκρεμίζετε τη σχέση (διαπροσωπική αποτελεσματικότητα). Στο Art of Mind δουλεύουμε με αυτές τις ανάγκες μέσα από τις δικές μας μεθόδους, που περιγράφουμε πιο κάτω. Χρήσιμα είναι και τα άρθρα για τη διαχείριση δύσκολων συναισθημάτων και για τη σημασία της αυτοσυμπόνιας.
Για τους οικείους: πώς στέκεστε δίπλα σε κάποιον με οριακή διαταραχή
Αν αγαπάτε κάποιον που ζει πάνω στο ρήγμα, ξέρετε πόσο εξαντλητικό μπορεί να είναι. Το NIMH προτείνει στους οικείους να μάθουν για τη διαταραχή, για να καταλαβαίνουν καλύτερα τι ζει ο άνθρωπός τους, και σημειώνει ότι η αλλαγή μπορεί να είναι δύσκολη και τρομακτική γι' αυτόν, αλλά τα πράγματα μπορούν να βελτιωθούν με τον χρόνο. Αναφέρει επίσης ότι οι οικογένειες μπορούν να ωφεληθούν από δική τους στήριξη, για να αναπτύξουν δεξιότητες κατανόησης και στήριξης.[1]
- Αναγνωρίστε το συναίσθημα πριν συζητήσετε το γεγονός: «Βλέπω ότι πονάς πολύ τώρα.»
- Κρατήστε σταθερά, ήρεμα όρια, χωρίς τιμωρία και χωρίς απειλές απόσυρσης.
- Μη συζητάτε σοβαρά θέματα στην κορύφωση· επανέλθετε όταν πέσει η ένταση.
- Πάρτε στα σοβαρά κάθε λόγο για αυτοτραυματισμό ή αυτοκτονία. Οι πρώτες βοήθειες ψυχικής υγείας περιγράφουν βήμα βήμα τι κάνετε.
- Φροντίστε και τον εαυτό σας. Δεν είστε ο θεραπευτής του.
Πρόγνωση: γίνεται καλύτερα με τον χρόνο;
Για πολλά χρόνια η οριακή διαταραχή θεωρούνταν «δια βίου». Η έρευνα δείχνει μια πολύ πιο ελπιδοφόρα εικόνα. Σε μια προοπτική μελέτη που παρακολούθησε 290 ανθρώπους με οριακή διαταραχή, που είχαν νοσηλευτεί, για δέκα χρόνια, το 93% είχε ύφεση των συμπτωμάτων που κράτησε τουλάχιστον δύο χρόνια και το 86% ύφεση που κράτησε τουλάχιστον τέσσερα. Η πλήρης ανάρρωση, δηλαδή ύφεση μαζί με καλή κοινωνική και επαγγελματική λειτουργία, ήταν πιο δύσκολη: την πέτυχε το 50%, και από αυτούς το 34% την έχασε αργότερα.[7] Η ανασκόπηση του Nature Reviews Disease Primers σημειώνει επίσης ότι οι περισσότεροι άνθρωποι βελτιώνονται σταδιακά με τεκμηριωμένη ψυχοκοινωνική θεραπεία, αν και αρκετοί συνεχίζουν να έχουν δυσκολίες στην κοινωνική λειτουργία.[4] Και το NHS γράφει ότι πολλοί άνθρωποι ξεπερνούν τα συμπτώματά τους με τον χρόνο.[2]
Με απλά λόγια: η πορεία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και μπορεί να έχει πισωγυρίσματα. Η ελπίδα όμως δεν είναι ευχολόγιο· στηρίζεται σε δεδομένα.
Πώς δουλεύουμε με την οριακή διαταραχή στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε με ανθρώπους που ζουν με έντονα, ασταθή συναισθήματα, είτε έχουν διάγνωση οριακής διαταραχής είτε όχι. Η πρώτη συνεδρία είναι κλινική: παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας. Όπου χρειάζεται, συνεργαζόμαστε με τον ψυχίατρό σας.
Η δουλειά αυτή χρειάζεται χρόνο και σταθερότητα. Γι' αυτό ο άνθρωπος που ξεκινά μαζί μας συνεχίζει με τον ίδιο θεραπευτή σε όλη τη διαδρομή: η συνέπεια της σχέσης είναι μέρος της θεραπείας. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως τον εντοπισμό της σκέψης «όλα ή τίποτα», την καταγραφή των εναυσμάτων και την εξάσκηση σε τεχνικές ρύθμισης της έντασης.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με το σώμα, το συναίσθημα, τη σκέψη και τις σχέσεις, για να φτάσει στις ρίζες της δυσκολίας και όχι μόνο στα συμπτώματα. Η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης χρησιμοποιείται, όπου ταιριάζει, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Δομημένη, εξατομικευμένη στήριξη με εφαρμόσιμα εργαλεία για τις κρίσεις, τις σχέσεις και τα όρια, προσαρμοσμένα σε ό,τι χρειάζεστε κάθε περίοδο. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, από τον δικό σας χώρο, ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Η πορεία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο· επανεξετάζουμε τακτικά μαζί σας τι βοηθά.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς ξέρω αν έχω οριακή διαταραχή προσωπικότητας;
Μόνο μια διεξοδική εκτίμηση από ψυχίατρο ή άλλον κατάλληλα εκπαιδευμένο ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να το πει.[1] Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας σε όσα διαβάσατε, αυτό είναι καλός λόγος να μιλήσετε με έναν ειδικό, όχι να βάλετε ετικέτα στον εαυτό σας.
Είναι το ίδιο «οριακή» και «borderline»;
Ναι. Είναι ο ίδιος όρος· στα ελληνικά χρησιμοποιείται και ο όρος «μεταιχμιακή».
Θεραπεύεται η οριακή διαταραχή;
Σε μακροχρόνια μελέτη, το 93% είχε ύφεση των συμπτωμάτων που κράτησε τουλάχιστον δύο χρόνια.[7] Η ψυχοθεραπεία βοηθά, αλλά η πορεία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και μπορεί να έχει πισωγυρίσματα.
Χρειάζομαι φάρμακα;
Τα φάρμακα δεν είναι θεραπεία πρώτης γραμμής για την ίδια τη διαταραχή, αλλά ο γιατρός μπορεί να τα προτείνει για συγκεκριμένα συμπτώματα ή συνυπάρχουσες δυσκολίες.[1][3] Η απόφαση ανήκει στον ψυχίατρό σας.
Πόσο διαρκεί η ψυχοθεραπεία;
Συνήθως αρκετούς μήνες ή περισσότερο· οι οδηγίες του NICE δεν συστήνουν σύντομες παρεμβάσεις κάτω των τριών μηνών ειδικά για τη διαταραχή.[3] Επανεξετάζουμε μαζί την πορεία τακτικά.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγετε διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνετε online. Η πρώτη συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δείτε όλες τις τιμές. Για ερωτήσεις: +30 2611 180005.
Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;
Αν εσείς ή κάποιος δικός σας βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχετε σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμού: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Ενισχύουμε τα θεμέλια, μαζί
Οι σεισμοί μπορεί να έρχονται ακόμη, όμως με τον χρόνο τα θεμέλια κρατούν καλύτερα, και μένει ενέργεια για να ζήσετε μέσα στο σπίτι σας και όχι μόνο να το στηρίζετε. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας.
Κλείστε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- National Institute of Mental Health. Borderline Personality Disorder. NIMH, revised 2025. nimh.nih.gov
- NHS. Borderline personality disorder: Overview. NHS (UK). nhs.uk
- National Institute for Health and Care Excellence. Borderline personality disorder: recognition and management (CG78). NICE, 2009. nice.org.uk
- Gunderson JG, Herpertz SC, Skodol AE, Torgersen S, Zanarini MC. Borderline personality disorder. Nature Reviews Disease Primers, 2018. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Storebø OJ, Stoffers-Winterling JM, Völlm BA, et al. Psychological therapies for people with borderline personality disorder. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2020. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- NHS. Borderline personality disorder: Treatment. NHS (UK), page last reviewed 4 November 2022. nhs.uk
- Zanarini MC, Frankenburg FR, Reich DB, Fitzmaurice G. Time to attainment of recovery from borderline personality disorder and stability of recovery: A 10-year prospective follow-up study. American Journal of Psychiatry, 2010. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
