Σχιζοφρένεια & ψύχωση: κατανόηση και ψυχολογική υποστήριξη

Λίγα θέματα προκαλούν τόσο φόβο και τόση παρανόηση όσο η σχιζοφρένεια και η ψύχωση. Όταν αυτές οι λέξεις μπαίνουν στη ζωή μιας οικογένειας, οι ερωτήσεις είναι επείγουσες: «θεραπεύεται η σχιζοφρένεια;», «τι είναι η ψύχωση;», «μπορεί να γίνει κάτι χωρίς φάρμακα;». Αυτός ο οδηγός απαντά με ειλικρίνεια και σεβασμό στους ανθρώπους που ζουν με ψύχωση και στους δικούς τους. Πριν προχωρήσουμε, ένα ξεκάθαρο πλαίσιο που δίνει τον τόνο σε όλη τη σελίδα.

Τι είναι η ψύχωση και τι η σχιζοφρένεια

Η ψύχωση δεν είναι διάγνωση από μόνη της· είναι μια κατάσταση κατά την οποία το άτομο χάνει, για ένα διάστημα, την επαφή με την κοινή πραγματικότητα. Τα βασικά χαρακτηριστικά είναι οι ψευδαισθήσεις (π.χ. να ακούει κανείς φωνές που άλλοι δεν ακούν) και οι παραληρητικές ιδέες (έντονες πεποιθήσεις που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα), συχνά μαζί με μπερδεμένη σκέψη και δυσκολία στην καθημερινή λειτουργικότητα. Η ψύχωση μπορεί να εμφανιστεί σε πολλές καταστάσεις — όχι μόνο στη σχιζοφρένεια.

Η σχιζοφρένεια είναι μια χρόνια ψυχική διαταραχή στην οποία τα ψυχωτικά συμπτώματα εμφανίζονται με επιμονή ή σε επεισόδια, μαζί με τα λεγόμενα «αρνητικά» συμπτώματα (απόσυρση, μειωμένα κίνητρα, φτώχεια συναισθηματικής έκφρασης) και δυσκολίες στη σκέψη. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η σχιζοφρένεια επηρεάζει περίπου 24 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως — περίπου 1 στα 300 άτομα, και συνδέεται με σημαντική δυσκολία σε προσωπικό, οικογενειακό, κοινωνικό και επαγγελματικό επίπεδο.[1] Η έναρξη συμβαίνει συνήθως στα τέλη της εφηβείας και στη δεκαετία των είκοσι.[1]

Είναι σημαντικό να μιλάμε για ανθρώπους που ζουν με ψύχωση ή σχιζοφρένεια, όχι για «σχιζοφρενείς». Η γλώσσα έχει σημασία: κανείς δεν ταυτίζεται με τη διάγνωσή του.

«Θεραπεύεται η σχιζοφρένεια;» — μια ειλικρινής απάντηση

Είναι η ερώτηση που ψάχνουν περισσότερο οι οικογένειες. Η ειλικρινής απάντηση: η σχιζοφρένεια είναι μια χρόνια κατάσταση και δεν υπάρχει, με τη σημερινή γνώση, «οριστική ίαση» με την έννοια που έχει π.χ. μια λοίμωξη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει ελπίδα. Με σωστή ψυχιατρική παρακολούθηση, κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή και ψυχοκοινωνική στήριξη, πολλοί άνθρωποι πετυχαίνουν σταθεροποίηση, μείωση των συμπτωμάτων και ουσιαστική ανάκαμψη (recovery) — δηλαδή μια ζωή με νόημα, σχέσεις και δραστηριότητες.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είναι σαφής ότι υπάρχουν αποτελεσματικές επιλογές φροντίδας για τη σχιζοφρένεια — φαρμακευτική αγωγή, ψυχοεκπαίδευση, παρεμβάσεις στην οικογένεια, γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία και ψυχοκοινωνική αποκατάσταση.[1] Το πρόβλημα διεθνώς δεν είναι η έλλειψη θεραπείας, αλλά η πρόσβαση σε αυτή: μόνο περίπου το 29% των ανθρώπων με ψύχωση λαμβάνουν εξειδικευμένη φροντίδα ψυχικής υγείας.[1] Το πρώτο και πιο καθοριστικό βήμα, επομένως, είναι η επαφή με ψυχίατρο.

Η φαρμακευτική αγωγή είναι ο ακρογωνιαίος λίθος

Η αντιμετώπιση της σχιζοφρένειας και της ψύχωσης στηρίζεται σε έναν εξατομικευμένο συνδυασμό φαρμακευτικής αγωγής και θεραπειών λόγου.[2] Τα αντιψυχωσικά φάρμακα είναι, κατά κανόνα, η πρώτη και βασική θεραπεία για τα συμπτώματα ενός οξέος ψυχωτικού επεισοδίου.[2] Οι θεραπείες λόγου, όταν χρειάζονται, λειτουργούν καλύτερα σε συνδυασμό με την αντιψυχωσική αγωγή — όχι στη θέση της.[2]

«Θεραπεία χωρίς φάρμακα;» — γιατί αυτό είναι επικίνδυνο

Πολλοί αναζητούν «θεραπεία της σχιζοφρένειας χωρίς φάρμακα». Οφείλουμε να είμαστε απόλυτα ξεκάθαροι: η διακοπή ή η μείωση της αντιψυχωσικής αγωγής χωρίς τον ψυχίατρο είναι επικίνδυνη και συνδέεται με υποτροπή των συμπτωμάτων. Οι υπηρεσίες υγείας το τονίζουν ρητά: μην σταματάτε τα αντιψυχωσικά χωρίς πρώτα να συμβουλευτείτε τον ψυχίατρο ή τον γιατρό σας — αν τα διακόψετε, μπορεί να υποτροπιάσετε.[2] Η ψυχοθεραπεία δεν είναι ποτέ εναλλακτική της φαρμακευτικής αγωγής στη σχιζοφρένεια· κάθε αλλαγή στην αγωγή αποφασίζεται μόνο από τον θεράποντα ψυχίατρο.

Σχιζοσυναισθηματική διαταραχή — μια λέξη γι' αυτήν

Η σχιζοσυναισθηματική διαταραχή περιγράφει την περίπτωση όπου συνυπάρχουν ψυχωτικά συμπτώματα (όπως στη σχιζοφρένεια) με έντονα συμπτώματα διάθεσης (κατάθλιψη ή μανία). Είναι κι αυτή σοβαρή ψυχιατρική κατάσταση που διαγιγνώσκεται και αντιμετωπίζεται από ψυχίατρο, συνήθως με συνδυασμό αντιψυχωσικής αγωγής και φαρμάκων για τη διάθεση, ενώ η ψυχολογική στήριξη μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση της καθημερινότητας. Η ακριβής διάγνωση και η διαφοροδιάγνωση από άλλες καταστάσεις είναι δουλειά του ειδικού ψυχικής υγείας — όχι κάτι που μπορεί ή πρέπει να αυτοδιαγνωστεί.

Πού μπορεί να βοηθήσει η ψυχολογική υποστήριξη — πλάι στην ψυχιατρική φροντίδα

Όταν η ψυχιατρική παρακολούθηση και η αγωγή είναι σε εξέλιξη, η ψυχολογική υποστήριξη έχει έναν σαφή, υποστηρικτικό ρόλο. Δεν αντιμετωπίζει την ίδια την ψύχωση — αυτό το κάνει η ψυχιατρική φροντίδα — αλλά βοηθά το άτομο να ζήσει καλύτερα μαζί της. Στη διεθνή πρακτική, η αντιμετώπιση της ψύχωσης περιλαμβάνει έναν συνδυασμό αντιψυχωσικής αγωγής, θεραπειών λόγου και κοινωνικής στήριξης.[3]

Καταστάσεις που συχνά συνυπάρχουν, όπως η κατάθλιψη ή οι επιπτώσεις ενός τραύματος, μπορούν επίσης να βρουν υποστηρικτικό χώρο — πάντα σε συντονισμό με τη θεραπευτική ομάδα.

Η στήριξη της οικογένειας κάνει τη διαφορά — τι λέει η έρευνα

Ένα από τα πιο τεκμηριωμένα ευρήματα στη σχιζοφρένεια αφορά τον ρόλο της οικογένειας. Οι δομημένες παρεμβάσεις στην οικογένεια (family intervention) — ψυχοεκπαίδευση, βελτίωση της επικοινωνίας, μείωση της έντασης στο σπίτι — έχουν μελετηθεί εκτενώς. Μια συστηματική ανασκόπηση Cochrane, με δεδομένα από 32 τυχαιοποιημένες μελέτες και 2.981 συμμετέχοντες, βρήκε ότι η παρέμβαση στην οικογένεια μπορεί να μειώσει τη συχνότητα των υποτροπών (σχετικός κίνδυνος 0,55), να μειώσει τις νοσηλείες και να ενισχύσει τη συνέπεια στη φαρμακευτική αγωγή — όταν προστίθεται στην τακτική θεραπεία.[4] Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τονίζει επίσης ότι η συμμετοχή της οικογένειας και της κοινότητας στη στήριξη του ατόμου είναι σημαντική.[1]

Αυτό σημαίνει κάτι πολύ ανθρώπινο: δεν είστε αβοήθητοι ως οικογένεια. Η φροντίδα ενός δικού σας ανθρώπου με ψύχωση είναι εξαντλητική και συχνά μοναχική. Η υποστήριξη προς τους ίδιους τους φροντιστές — να κατανοήσουν τη διαταραχή, να θέσουν όρια, να προσέξουν τη δική τους ψυχική υγεία — δεν είναι πολυτέλεια· είναι μέρος αυτού που βοηθά και το ίδιο το άτομο. Δείτε και την υποστήριξη γονέων και οικογένειας.

Πώς εργαζόμαστε στο Art of Mind — με ειλικρίνεια για τα όρια

Ας είμαστε ξεκάθαροι για τον ρόλο μας. Η Ματίνα Λαδικού είναι ψυχοθεραπεύτρια (με σπουδές ψυχολογίας σε εξέλιξη) — δεν είναι ψυχίατρος, δεν θέτει ψυχιατρική διάγνωση, δεν συνταγογραφεί και δεν αντιμετωπίζει τη σχιζοφρένεια ή την ψύχωση ως πρωτογενή θεραπεία. Αν υπάρχει υπόνοια ψύχωσης, το πρώτο βήμα είναι πάντοτε ο ψυχίατρος.

Όταν όμως η ψυχιατρική φροντίδα βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, μπορούμε να σταθούμε υποστηρικτικά, πλάι σε αυτή: για το ίδιο το άτομο, στη διαχείριση του άγχους και της καθημερινότητας, και — πολύ συχνά — για τα μέλη της οικογένειας που χρειάζονται στήριξη. Οι μέθοδοι με τις οποίες δουλεύουμε — «Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση», «Συνθετική Συμβουλευτική» και «NLP» — αξιοποιούνται εδώ μόνο ως υποστηρικτικά εργαλεία διαχείρισης και ενδυνάμωσης, ποτέ ως θεραπεία της ίδιας της ψύχωσης. Στην πρώτη συνάντηση παίρνουμε ιστορικό, κάνουμε μια αξιολόγηση αναγκών και, σε συντονισμό με τη θεραπευτική σας ομάδα, χτίζουμε ένα ρεαλιστικό πλάνο υποστηρικτικής συνεργασίας.

Υποστήριξη και από το σπίτι σας

Η υποστηρικτική συνεδρία — για το ίδιο το άτομο ή για την οικογένεια — μπορεί να γίνει και online. Η έρευνα είναι καθησυχαστική: η ψυχοθεραπεία μέσω βιντεοκλήσης είναι, σύμφωνα με μετα-αναλύσεις τυχαιοποιημένων μελετών, συγκρίσιμη ως προς ορισμένα ομαδικά αποτελέσματα με τη δια ζώσης στις ομάδες που μελετήθηκαν.[5] Έτσι, η στήριξη είναι προσβάσιμη σε όλη την Ελλάδα και σε Έλληνες του εξωτερικού, ή δια ζώσης στο γραφείο μας στην Πάτρα. (Η online υποστήριξη δεν είναι, σε καμία περίπτωση, υπηρεσία έκτακτης ανάγκης και δεν υποκαθιστά την ψυχιατρική παρακολούθηση.)

Πότε είναι επείγον

Ένα οξύ ψυχωτικό επεισόδιο ή ο κίνδυνος να βλάψει κανείς τον εαυτό του ή άλλους είναι ιατρικό επείγον. Αναζητήστε άμεσα βοήθεια — τμήμα επειγόντων / ψυχιατρικό εφημερεύον νοσοκομείο ή τις γραμμές παρακάτω — αν εμφανιστούν:

• Ξαφνική ή έντονη σύγχυση, φωνές που προστάζουν πράξεις, έντονος φόβος ή παράνοια που δεν υποχωρεί.
• Σκέψεις ή προθέσεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας, ή σκέψεις να βλάψει κάποιον άλλο.
• Αδυναμία να φροντίσει τον εαυτό του (φαγητό, ύπνος, ασφάλεια).

Σε αυτές τις περιπτώσεις, μην περιμένετε ραντεβού ψυχοθεραπείας — απευθυνθείτε αμέσως σε ψυχίατρο ή στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.

Συχνές ερωτήσεις

Πηγές

1. World Health Organization. Schizophrenia (Fact sheet), 2022. who.int
2. National Health Service (NHS, UK). Schizophrenia — Treatment. nhs.uk
3. National Health Service (NHS, UK). Psychosis — Treatment. nhs.uk
4. Pharoah F, Mari JJ, Rathbone J, Wong W. Family intervention for schizophrenia. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2010. cochrane.org
5. Fernandez E, Woldgabreal Y, Day A, et al. Live psychotherapy by video versus in-person: A meta-analysis of efficacy. Clinical Psychology & Psychotherapy, 2021. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

Σχετικά θέματα

• Υποστήριξη γονέων & οικογένειας
• Θεραπεία κατάθλιψης
• Τραύμα & μετατραυματικό στρες
• Online ψυχοθεραπεία