Λήψη αποφάσεων: γιατί δυσκολεύεστε και τι μπορείτε να κάνετε

Στέκεστε μπροστά σε μια επιλογή και ο νους «κολλάει». Ζυγίζετε ξανά και ξανά τα υπέρ και τα κατά, ρωτάτε τη γνώμη πέντε ανθρώπων, αναβάλλετε — και στο τέλος νιώθετε εξάντληση πριν καν αποφασίσετε. Η δυσκολία στη λήψη αποφάσεων είναι από τις πιο κοινές εμπειρίες που φέρνουν τους ανθρώπους στο γραφείο μου, και σχεδόν ποτέ δεν αφορά μόνο την ίδια την απόφαση. Αφορά τον φόβο του λάθους, την ανάγκη για βεβαιότητα και τη σχέση που έχουμε με την αβεβαιότητα της ζωής.

Η καλή είδηση: η ικανότητα να αποφασίζουμε δεν είναι έμφυτο ταλέντο που κάποιοι έχουν κι άλλοι όχι. Είναι δεξιότητα — και, όπως κάθε δεξιότητα, εκπαιδεύεται.

Γιατί «παγώνουμε» μπροστά σε μια απόφαση

Η αναποφασιστικότητα σπάνια είναι τεμπελιά ή έλλειψη λογικής. Πιο συχνά είναι το ορατό συμπτωμα ενός υποκείμενου μηχανισμού. Ορίστε οι πιο συνηθισμένοι:

Συχνά αυτή η δυσκολία συνυπάρχει με γενικευμένο άγχος. Η αδυναμία συγκέντρωσης και η ανησυχία που επηρεάζει την καθημερινότητα είναι αναγνωρισμένα χαρακτηριστικά των αγχωδών καταστάσεων.[2] Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας εδώ, ίσως σας φανεί χρήσιμο το άρθρο μας για την ψυχοθεραπεία για το άγχος και το στρες.

Πότε η αναποφασιστικότητα γίνεται πρόβλημα

Το να σκεφτόμαστε προσεκτικά πριν αποφασίσουμε είναι υγιές. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η διαδικασία γίνεται δυσανάλογη με το διακύβευμα. Μερικά σημάδια ότι αξίζει να ασχοληθείτε:

• Καθημερινές, μικρές επιλογές (φαγητό, ρούχα, μηνύματα) σας αγχώνουν σαν να ήταν σημαντικές.
• Αναβάλλετε αποφάσεις τόσο ώστε να χάνετε ευκαιρίες ή να αποφασίζουν άλλοι για εσάς.
• Μετά την απόφαση, μένετε για ώρες ή μέρες στο «μήπως έκανα λάθος;» (μηρυκασμός).
• Ζητάτε συνεχώς διαβεβαιώσεις από τους γύρω σας πριν κάνετε το παραμικρό βήμα.
• Η δυσκολία επηρεάζει τον ύπνο, τις σχέσεις ή τη δουλειά σας.

Αν αναγνωρίζετε αρκετά από αυτά για αρκετές εβδομάδες, δεν χρειάζεται να φτάσετε σε «κρίση» για να ζητήσετε υποστήριξη. Συχνά λίγες στοχευμένες συνεδρίες αρκούν για να ξεμπλοκάρει το μοτίβο.

Επτά πρακτικά βήματα για να ξεμπλοκάρετε

Τα παρακάτω δεν είναι «κόλπα». Είναι αρχές που μειώνουν το γνωστικό και συναισθηματικό φορτίο της απόφασης. Δοκιμάστε ένα-δύο τη φορά.

1. Ξεχωρίστε το μέγεθος της απόφασης. Ρωτήστε: «Σε έναν χρόνο, θα έχει σημασία;». Οι περισσότερες καθημερινές επιλογές είναι αναστρέψιμες και μικρής σημασίας — δώστε τους ανάλογο χρόνο, όχι περισσότερο.
2. Θέστε προθεσμία και όριο πληροφορίας. Αποφασίστε εκ των προτέρων πόση έρευνα «φτάνει» (π.χ. τρεις επιλογές, μία ώρα). Η τελειότητα δεν είναι ο στόχος· η «αρκετά καλή» απόφαση είναι.
3. Ορίστε 2–3 κριτήρια που μετράνε πραγματικά. Αντί να ζυγίζετε δέκα παράγοντες, διαλέξτε τους λίγους που ευθυγραμμίζονται με τις αξίες σας και κρίνετε με βάση αυτούς.
4. Δοκιμάστε το «τεστ των 10/10/10». Πώς θα νιώθω γι' αυτή την απόφαση σε 10 λεπτά, σε 10 μήνες, σε 10 χρόνια; Βοηθά να ξεχωρίσετε τον στιγμιαίο φόβο από τη μακροπρόθεσμη αξία.
5. Ακούστε το σώμα σας. Φανταστείτε ότι έχετε ήδη επιλέξει τη μία λύση. Το σώμα ανακουφίζεται ή σφίγγεται; Η σωματική αντίδραση κουβαλά πληροφορία που η υπερανάλυση συχνά καλύπτει.
6. Επιτρέψτε στον εαυτό σας το λάθος. Αντικαταστήστε το «πρέπει να επιλέξω σωστά» με «θα επιλέξω και θα προσαρμοστώ». Οι περισσότερες αποφάσεις διορθώνονται· η παράλυση όχι.
7. Αποφασίστε και κλείστε το θέμα. Μετά την επιλογή, σταματήστε ενεργά τον μηρυκασμό. Πείτε στον εαυτό σας: «Αποφάσισα με όσα ήξερα τότε». Αυτό προστατεύει την ενέργειά σας.

Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία

Οι τεχνικές αυτοβοήθειας πιάνουν τόπο όταν το πρόβλημα είναι ήπιο. Όταν όμως η αναποφασιστικότητα έχει βαθύτερες ρίζες —στον φόβο της αποτυχίας, σε παλιές εμπειρίες κριτικής, ή σε ένα διάχυτο άγχος— η θεραπευτική δουλειά κάνει τη διαφορά. Στο Art of Mind δουλεύουμε σε τρία επίπεδα:

Θέλετε να καταλάβετε πρώτα πώς λειτουργεί η διαδικασία; Δείτε τι είναι η ψυχοθεραπεία και πώς βοηθά. Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άτομο σε άτομο και η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.

Online ή δια ζώσης;

Πολλοί διστάζουν για τις online συνεδρίες. Η έρευνα είναι καθησυχαστική: συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων μελετών δεν βρίσκει ουσιαστική διαφορά στην αποτελεσματικότητα ανάμεσα στη θεραπεία μέσω βιντεοκλήσης και τη δια ζώσης για το άγχος και τη διάθεση.[3] Επιλέγετε ό,τι σας εξυπηρετεί: online από οπουδήποτε στην Ελλάδα ή δια ζώσης στην Πάτρα, με επαγγελματική προσοχή και σαφή όρια απορρήτου.

Συχνές ερωτήσεις

Πηγές

1. Koerner N, Mejia T, Kusec A. What's in a name? Intolerance of uncertainty, other uncertainty-relevant constructs, and their differential relations to worry and generalized anxiety disorder. Cognitive Behaviour Therapy, 2017. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
2. NHS. Generalised anxiety disorder (GAD) — Overview. National Health Service (UK). nhs.uk
3. Shaker AA, et al. Psychiatric Treatment via Telemedicine Versus In-Person in PTSD, Mood and Anxiety Disorders: Systematic Review and Meta-Analysis. JMIR Mental Health, 2023. mental.jmir.org
4. Chernev A, Böckenholt U, Goodman J. Choice overload: A conceptual review and meta-analysis. Journal of Consumer Psychology, 2015;25(2):333–358. sciencedirect.com