Πένθος και Πάσχα: πώς διαχειριζόμαστε την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου

Υπάρχει μια ιδιαίτερη μοναξιά στο να πενθείς μέσα στη γιορτή. Όσο όλοι γύρω ετοιμάζονται για το Πάσχα — το τσουρέκι, τα κόκκινα αυγά, η Ανάσταση, το τραπέζι της Κυριακής — εσείς μετράτε μια θέση που έμεινε άδεια. Το πένθος το Πάσχα δεν είναι «αδυναμία» ούτε σημάδι ότι «δεν το έχετε ξεπεράσει». Είναι η απολύτως φυσιολογική αντίδραση της αγάπης απέναντι στην απώλεια — και μάλιστα τη στιγμή που οι αναμνήσεις είναι πιο ζωντανές.

Αυτό το άρθρο δεν θα σας πει «πώς να νιώσετε καλύτερα» μέχρι την Κυριακή του Πάσχα. Θα σας προσφέρει, όμως, κατανόηση για το τι σας συμβαίνει και συγκεκριμένους, ανθρώπινους τρόπους να φροντίσετε τον εαυτό σας μέσα στις γιορτές — με τον δικό σας ρυθμό.

Γιατί το Πάσχα κάνει το πένθος πιο βαρύ

Το πένθος είναι η οδύνη που βιώνουμε μετά από μια σημαντική απώλεια — και συχνά περιλαμβάνει σωματική ένταση, άγχος αποχωρισμού, νοσταλγία, εμμονική ενασχόληση με το παρελθόν και αγωνία για το μέλλον.[1] Δεν υπάρχει «σωστός» ή «λάθος» τρόπος να νιώθετε· ο καθένας πενθεί διαφορετικά, χωρίς προκαθορισμένα στάδια ή χρονοδιάγραμμα.[2]

Οι γιορτές, και ειδικά το Πάσχα, λειτουργούν σαν μεγεθυντικός φακός γι' αυτόν τον πόνο. Υπάρχουν συγκεκριμένοι λόγοι:

Αν λοιπόν νιώθετε ότι το Πάσχα σας «χτυπά» πιο δυνατά απ' όσο περιμένατε — δεν κάνετε κάτι λάθος. Είναι αναμενόμενο, και το γνωρίζουμε καλά όσοι δουλεύουμε με το πένθος.

Πρακτικοί τρόποι να περάσετε τις πασχαλινές μέρες

Δεν υπάρχει συνταγή που να ισχύει για όλους. Παρακάτω θα βρείτε επιλογές — όχι εντολές. Κρατήστε ό,τι σας μιλάει και αφήστε τα υπόλοιπα.

1. Αποφασίστε εκ των προτέρων τι θέλετε (και τι όχι)

Ένα από τα πιο εξουθενωτικά κομμάτια του πένθους στις γιορτές είναι ο αιφνιδιασμός: η πρόσκληση που δεν περιμένατε, η ερώτηση «πώς θα κάνετε φέτος το Πάσχα;». Σκεφτείτε από πριν πόσο και πού θέλετε να συμμετάσχετε. Έχετε κάθε δικαίωμα να πείτε ένα ευγενικό «φέτος θα το κάνουμε πιο ήσυχα». Το να βάζετε όρια δεν είναι αγένεια — είναι αυτοφροντίδα.

2. Δώστε χώρο στη μνήμη, μην την κρύβετε

Η αποφυγή σπάνια ανακουφίζει· πιο συχνά εντείνει τον πόνο. Αντί να προσπαθείτε να «μην το σκέφτεστε», δώστε στη μνήμη μια θέση. Ανάψτε ένα κερί στο τραπέζι, μαγειρέψτε το αγαπημένο του πιάτο, πείτε δυνατά μια ιστορία, βάλτε το τραγούδι που αγαπούσε. Η ένταξη της απουσίας στη γιορτή — αντί της απώθησής της — βοηθά πολλούς ανθρώπους να νιώσουν λιγότερο διχασμένοι.

3. Επιτρέψτε στα συναισθήματα να συνυπάρχουν

Το πένθος δεν είναι μόνο θλίψη. Μπορεί να περιλαμβάνει σοκ και μούδιασμα, κούραση, ακόμη και θυμό προς το πρόσωπο που χάθηκε.[2] Μπορεί επίσης, μέσα στην ίδια μέρα, να υπάρξει και μια στιγμή γέλιου ή τρυφερότητας — και αυτό δεν προδίδει κανέναν. Η χαρά και ο πόνος χωρούν στο ίδιο τραπέζι.

4. Φροντίστε το σώμα, όχι μόνο την ψυχή

Το πένθος είναι σωματικά εξαντλητικό. Στις γιορτές, φροντίστε τα βασικά: ύπνος, νερό, λίγο φαγητό ακόμη κι όταν δεν πεινάτε, ένας μικρός περίπατος. Δεν είναι «λεπτομέρειες» — είναι το έδαφος πάνω στο οποίο αντέχει η ψυχή.

5. Πείτε σε κάποιον πώς πραγματικά νιώθετε

Η απομόνωση τρέφει τον πόνο. Το να μιλήσετε για τα συναισθήματά σας σε έναν φίλο, ένα μέλος της οικογένειας ή έναν επαγγελματία είναι από τους πιο τεκμηριωμένους τρόπους να μη μένει το βάρος μόνο πάνω σας.[2] Ακόμη και μία πρόταση — «σήμερα μου λείπει πολύ» — αλλάζει τη μοναξιά.

Αν φέτος είναι το «πρώτο Πάσχα» χωρίς εκείνον/εκείνη

Στις πρώτες γιορτές, πολλοί νιώθουν την ανάγκη να κάνουν «τα πάντα όπως πάντα», σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα — και καταρρέουν. Άλλοι θέλουν να τα αλλάξουν όλα. Καμία επιλογή δεν είναι λάθος. Μια ήπια μέση οδός που βοηθά αρκετούς:

• Κρατήστε μία τελετουργία που έχει νόημα για εσάς (π.χ. το άναμμα της λαμπάδας) και αφήστε τις υπόλοιπες αν σας βαραίνουν.
• Προσθέστε κάτι νέο προς τιμήν του προσώπου — μια προσφορά σε κάποιον που έχει ανάγκη, μια επίσκεψη σε αγαπημένο μέρος.
• Σχεδιάστε μια «διέξοδο»: συμφωνήστε με τον εαυτό σας ότι μπορείτε να αποχωρήσετε νωρίς από ένα τραπέζι αν γίνει αβάσταχτο. Το να ξέρετε ότι έχετε επιλογή, συχνά αρκεί.

Πότε το πένθος χρειάζεται επαγγελματική στήριξη

Το πένθος είναι φυσιολογική διαδικασία, όχι ασθένεια — και τις περισσότερες φορές, με τον χρόνο και τη στήριξη των δικών μας, βρίσκουμε σταδιακά ξανά τα πατήματά μας. Υπάρχουν όμως σημάδια που δείχνουν ότι αξίζει να ζητήσετε βοήθεια από έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας:

Η ψυχοθεραπεία στο πένθος δεν στοχεύει να σας κάνει να «ξεχάσετε» ή να «το ξεπεράσετε γρήγορα». Στόχος είναι να βρείτε έναν τρόπο να ζείτε με την απώλεια — να τη μεταφέρετε μαζί σας με λιγότερο βάρος, κρατώντας ζωντανή τη σχέση με αυτό που αγαπήσατε. Αν θέλετε να διαβάσετε περισσότερα για το πώς δουλεύουμε με την απώλεια, δείτε τον οδηγό μας για τη διαχείριση του πένθους, καθώς και τη σελίδα μας για την online ψυχοθεραπεία.

Η στήριξη μπορεί να γίνει και από το σπίτι σας

Στις γιορτές, η μετακίνηση σε ένα γραφείο δεν είναι πάντα εφικτή — ούτε ψυχικά εύκολη. Η καλή είδηση είναι ότι η ψυχοθεραπεία μέσω βιντεοκλήσης είναι, σύμφωνα με μετα-αναλύσεις τυχαιοποιημένων μελετών, συγκρίσιμη ως προς ορισμένα ομαδικά αποτελέσματα με τη δια ζώσης στις ομάδες που μελετήθηκαν.[3][4] Έτσι, μπορείτε να έχετε υποστήριξη από τον δικό σας, οικείο χώρο — όπου κι αν βρίσκεστε στην Ελλάδα.

Συχνές ερωτήσεις

Πηγές

1. American Psychological Association. Grief (APA Dictionary of Psychology). apa.org
2. National Health Service (NHS, UK). Grief after bereavement or loss. nhs.uk
3. Fernandez E, Woldgabreal Y, Day A, et al. Live psychotherapy by video versus in-person: A meta-analysis of efficacy. Clinical Psychology & Psychotherapy, 2021. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
4. Shaker AA, Austin SF, Storebø OJ, et al. Psychiatric Treatment Conducted via Telemedicine Versus In-Person Modality in PTSD, Mood and Anxiety Disorders: Systematic Review and Meta-Analysis. JMIR Mental Health, 2023. mental.jmir.org