Μετά από ένα τροχαίο, μια επίθεση, έναν δύσκολο τοκετό ή μια απώλεια που ήρθε απότομα, είναι φυσιολογικό να μη νιώθετε ο εαυτός σας για λίγο καιρό. Ο ύπνος χαλάει, οι εικόνες επιστρέφουν, το σώμα μένει σε επιφυλακή. Για τους περισσότερους ανθρώπους αυτές οι αντιδράσεις υποχωρούν σταδιακά. Για κάποιους, όμως, το γεγονός μοιάζει να μην έχει τελειώσει ποτέ: το μυαλό και το σώμα συνεχίζουν να αντιδρούν σαν ο κίνδυνος να είναι ακόμη εδώ.
Αυτό περιγράφει, με απλά λόγια, το PTSD (Post-Traumatic Stress Disorder), τη διαταραχή μετατραυματικού στρες. Σε αυτόν τον οδηγό εξηγούμε τι είναι, ποια είναι τα συμπτώματα του PTSD, τι είναι το σύνθετο PTSD, πότε αξίζει να ζητήσετε βοήθεια και ποιες θεραπείες έχουν την ισχυρότερη τεκμηρίωση. Για μια πιο συνολική εικόνα του τραύματος, δείτε και την κεντρική μας σελίδα για το τραύμα και το μετατραυματικό στρες.
Βασικά Σημεία
- Οι περισσότεροι άνθρωποι που ζουν ένα τραυματικό γεγονός δεν αναπτύσσουν PTSD· οι αρχικές αντιδράσεις συχνά υποχωρούν με τον χρόνο.
- Τα βασικά συμπτώματα του PTSD είναι η αναβίωση του γεγονότος, η αποφυγή, η μόνιμη επιφυλακή και οι αρνητικές αλλαγές στις σκέψεις και τη διάθεση.
- Τα συμπτώματα συνήθως ξεκινούν μέσα σε λίγες εβδομάδες ή μήνες, αλλά μπορεί να εμφανιστούν και πολύ αργότερα.
- Το σύνθετο PTSD συνδέεται συχνότερα με επαναλαμβανόμενο ή παρατεταμένο τραύμα και περιλαμβάνει επιπλέον δυσκολίες στα συναισθήματα, στην εικόνα εαυτού και στις σχέσεις.
- Το PTSD αντιμετωπίζεται· η ψυχοθεραπεία που δουλεύει με το τραύμα, με τον δικό σας ρυθμό, είναι βασικός δρόμος.
Τι είναι το PTSD (διαταραχή μετατραυματικού στρες)
Το PTSD είναι μια κατάσταση που μπορεί να αναπτυχθεί μετά από ένα γεγονός που βιώσατε ως απειλητικό ή συντριπτικό. Το NHS σημειώνει ότι οποιαδήποτε κατάσταση βιώνει κάποιος ως τραυματική μπορεί να προκαλέσει PTSD, με παραδείγματα ένα τροχαίο ατύχημα, μια επίθεση ή έναν τοκετό.[3] Το τραύμα δεν ορίζεται μόνο από το «πόσο σοβαρό» φαίνεται το γεγονός απ' έξω, αλλά και από το πώς το βίωσε ο ίδιος ο άνθρωπος.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι περίπου το 70% των ανθρώπων παγκοσμίως θα ζήσει κάποιο δυνητικά τραυματικό γεγονός στη ζωή του, αλλά μόνο μια μειοψηφία, περίπου 5,6%, θα αναπτύξει PTSD. Συνολικά, περίπου το 3,9% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει εμφανίσει PTSD κάποια στιγμή στη ζωή του, και οι γυναίκες επηρεάζονται συχνότερα από τους άνδρες.[1] Πρόκειται για παγκόσμια στοιχεία. Ο ΠΟΥ τονίζει επίσης ότι η στήριξη από την οικογένεια, τους φίλους ή άλλους ανθρώπους μετά το γεγονός μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο.[1]
Φυσιολογική αντίδραση στο στρες ή PTSD;
Οι αντιδράσεις των πρώτων ημερών και εβδομάδων μετά από ένα τραυματικό γεγονός δεν σημαίνουν απαραίτητα διαταραχή. Το NIMH σημειώνει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι συνέρχονται φυσικά από τις αρχικές αντιδράσεις με τον χρόνο,[2] και ότι για τη διάγνωση του PTSD τα συμπτώματα πρέπει να διαρκούν περισσότερο από έναν μήνα και να δυσκολεύουν την καθημερινή λειτουργικότητα.[2] Ο πίνακας είναι ενδεικτικός· την ακριβή εικόνα τη δίνει μόνο μια κλινική εκτίμηση.
| Χαρακτηριστικό | Αναμενόμενη αντίδραση μετά από τραύμα | Πιθανό PTSD |
|---|---|---|
| Διάρκεια | Ημέρες ή λίγες εβδομάδες, με σταδιακή ύφεση | Πάνω από έναν μήνα, χωρίς ουσιαστική βελτίωση[2] |
| Αναμνήσεις | Σκέψεις για το γεγονός που σιγά σιγά «ησυχάζουν» | Παρείσακτες εικόνες, αναδρομές, εφιάλτες που επανέρχονται[3] |
| Σώμα | Ένταση και κούραση που υποχωρούν | Μόνιμη επιφυλακή, εύκολο ξάφνιασμα, αϋπνία[1] |
| Καθημερινότητα | Σύντομη αναστάτωση, μετά επιστροφή στους ρυθμούς | Αποφυγή ανθρώπων, μερών ή θεμάτων· επίδραση σε δουλειά και σχέσεις[2] |
PTSD: συμπτώματα σε τέσσερις ομάδες
Το NIMH περιγράφει ότι για τη διάγνωση του PTSD ένας ενήλικας έχει, για τουλάχιστον έναν μήνα, τουλάχιστον ένα σύμπτωμα αναβίωσης, τουλάχιστον ένα σύμπτωμα αποφυγής, τουλάχιστον δύο συμπτώματα διέγερσης και αντιδραστικότητας και τουλάχιστον δύο συμπτώματα στη σκέψη και τη διάθεση.[2]
Αναβίωση του γεγονότος
Αναδρομές (flashbacks) όπου νιώθετε ότι το γεγονός ξανασυμβαίνει, επαναλαμβανόμενες αναμνήσεις ή εφιάλτες, ενοχλητικές σκέψεις και έντονες σωματικές αντιδράσεις, όπως ταχυπαλμία ή εφίδρωση, όταν κάτι σας το θυμίζει.[2][3]
Αποφυγή
Αποφεύγετε μέρη, ανθρώπους, δραστηριότητες ή συζητήσεις που θυμίζουν το γεγονός, ή προσπαθείτε να μη σκέφτεστε και να μη νιώθετε τίποτα σχετικό.[2] Βραχυπρόθεσμα ανακουφίζει· μακροπρόθεσμα, ο ΠΟΥ σημειώνει ότι η αποφυγή μπορεί να συντηρεί το PTSD.[1]
Διέγερση και αντιδραστικότητα
Ξαφνιάζεστε εύκολα, νιώθετε συνεχώς «στην τσίτα», δυσκολεύεστε να συγκεντρωθείτε ή να κοιμηθείτε, έχετε εκρήξεις θυμού ή ευερεθιστότητα, ή συμπεριφέρεστε πιο ριψοκίνδυνα.[2] Ο ΠΟΥ περιγράφει μια αυξημένη αίσθηση κινδύνου ακόμη και όταν δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος.[1]
Σκέψεις και διάθεση
Δυσκολία να θυμηθείτε σημαντικά κομμάτια του γεγονότος, αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό ή τον κόσμο, ενοχές ή αυτομομφή, επίμονα αρνητικά συναισθήματα, απώλεια ενδιαφέροντος, απομάκρυνση από τους άλλους, συναισθηματικό «μούδιασμα».[2]
Το NHS προσθέτει ότι πολλοί άνθρωποι με PTSD έχουν και σωματικά συμπτώματα, όπως επαναλαμβανόμενους πονοκεφάλους, ενοχλήσεις στο στομάχι ή πόνους χωρίς σωματική αιτία.[3] Αν σας απασχολούν κυρίως τα σωματικά, δείτε τη σελίδα για τα ψυχοσωματικά συμπτώματα. Το PTSD συνυπάρχει συχνά με κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές και χρήση ουσιών,[2] ενώ ο ύπνος σχεδόν πάντα επηρεάζεται. Όταν το αλκοόλ γίνεται τρόπος να «σβήσουν» οι αναμνήσεις, δείτε και τη σελίδα για τον αλκοολισμό.
Πότε εμφανίζεται το PTSD και ποιους αφορά
Το NIMH αναφέρει ότι τα συμπτώματα του PTSD συνήθως ξεκινούν μέσα σε 3 μήνες από το τραυματικό γεγονός, αλλά μερικές φορές εμφανίζονται αργότερα, και ότι το PTSD μπορεί να αναπτυχθεί σε οποιονδήποτε, σε οποιαδήποτε ηλικία.[2] Το NHS σημειώνει ότι τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν αμέσως μετά το γεγονός ή πολλούς μήνες, ακόμη και χρόνια, αργότερα.[3] Αυτό εξηγεί γιατί πολλοί άνθρωποι δεν συνδέουν αμέσως τον κακό ύπνο ή την ευερεθιστότητα του σήμερα με κάτι που συνέβη πριν από καιρό.
Το NIMH επισημαίνει ότι η προηγούμενη έκθεση σε αντιξοότητες, και ιδιαίτερα το τραύμα στην παιδική ηλικία, αυξάνει την ευαλωτότητα σε PTSD μετά από ένα νέο τραυματικό γεγονός.[2] Ο ΠΟΥ σημειώνει ότι η πιθανότητα PTSD διαφέρει ανάλογα με το είδος του γεγονότος.[1] Για το πώς οι εμπειρίες των πρώτων χρόνων επηρεάζουν την ενήλικη ζωή, διαβάστε τον οδηγό μας για το παιδικό τραύμα.
Σύνθετο PTSD (complex PTSD)
Η 11η αναθεώρηση της Διεθνούς Ταξινόμησης Νόσων του ΠΟΥ (ICD-11) διακρίνει δύο «συγγενικές» διαγνώσεις: το PTSD και το σύνθετο PTSD. Ανασκόπηση των Brewin και συνεργατών, με τη συμμετοχή στελεχών του ΠΟΥ, υποστήριξε αυτή τη διάκριση και κατέληξε ότι το σύνθετο PTSD αφορά μια ξεχωριστή ομάδα ανθρώπων που συχνότερα έχουν ζήσει πολλαπλά και παρατεταμένα τραύματα και έχουν μεγαλύτερη δυσκολία στη λειτουργικότητα.[6]
Το NHS εξηγεί ότι τα συμπτώματα του σύνθετου PTSD είναι σε μεγάλο βαθμό ίδια με του PTSD, αλλά έχουν διαφορετικές αιτίες, όπως η κακοποίηση ή η παραμέληση στην παιδική ηλικία, η συνεχιζόμενη ενδοοικογενειακή βία και το να γίνεται κανείς επανειλημμένα μάρτυρας βίας ή κακοποίησης.[4] Η κατευθυντήρια οδηγία NICE NG116 σημειώνει ότι οι άνθρωποι με PTSD, συμπεριλαμβανομένου του σύνθετου PTSD, μπορεί, πέρα από την αναβίωση, την αποφυγή και την υπερδιέγερση, να εμφανίζουν συναισθηματική απορρύθμιση, αποσύνδεση (διάσχιση), δυσκολίες στις σχέσεις και αρνητική εικόνα εαυτού, όπως αίσθημα ότι είναι μειωμένοι, ηττημένοι ή χωρίς αξία.[5]
Στο σύνθετο PTSD η δουλειά συνήθως χρειάζεται περισσότερο χρόνο και μεγαλύτερη έμφαση στη σταθεροποίηση και στη θεραπευτική σχέση, πριν από την επεξεργασία των αναμνήσεων. Η αυτοεκτίμηση και οι σχέσεις είναι συχνά κεντρικά κομμάτια της θεραπείας.
Πώς αντιμετωπίζεται το PTSD
Το PTSD αντιμετωπίζεται, και η ψυχοθεραπεία είναι βασικός δρόμος για να βελτιωθούν τα συμπτώματα.
Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 114 τυχαιοποιημένων μελετών με 8.171 συμμετέχοντες βρήκε ισχυρά δεδομένα ότι οι θεραπείες εστιασμένες στο τραύμα έχουν κλινικά σημαντικό αποτέλεσμα στο PTSD.[7] Για τις διαφορετικές προσεγγίσεις στο τραύμα, δείτε τον οδηγό EMDR ή βιοθυμική ψυχοθεραπεία για το τραύμα.
Τι γίνεται με τα φάρμακα; Η φαρμακευτική αγωγή για το PTSD, όπου χρειάζεται, είναι απόφαση γιατρού, κατά προτίμηση ψυχιάτρου, μετά από δική του εκτίμηση. Δεν τη χρειάζονται όλοι, και η ψυχοθεραπεία στέκεται από μόνη της ως θεραπευτική επιλογή. Το NICE επισημαίνει ακόμη ότι οι άνθρωποι με PTSD μπορεί να νιώθουν φόβο, άγχος ή ντροπή, να αποφεύγουν τη θεραπεία ή να δυσκολεύονται να εμπιστευτούν.[5] Είναι απολύτως κατανοητό, και είναι κάτι που λαμβάνουμε υπόψη από την πρώτη συνεδρία.
Πώς βοηθάμε με το PTSD στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε με το τραύμα και το μετατραυματικό στρες με βασικό πλαίσιο τη Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία, μαζί με τη Συνθετική Συμβουλευτική, με ρυθμό που ορίζετε εσείς. Η κλινική ύπνωση είναι προαιρετικό εργαλείο μέσα στη βιοθυμική, μόνο όπου ταιριάζει και αφού το συζητήσουμε μαζί σας. Η πρώτη συνεδρία είναι κλινική: παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση των συμπτωμάτων, του ύπνου, της διάθεσης και της ασφάλειάς σας, και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας. Δεν χρειάζεται να πείτε όλη την ιστορία από την αρχή· η σταθεροποίηση προηγείται. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως την αναγνώριση των πυροδοτών και τη σταδιακή μείωση της αποφυγής.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με τη σκέψη, το συναίσθημα και το σώμα, εκεί όπου «κρατιούνται» οι αντιδράσεις στο τραύμα. Όπου ταιριάζει και αφού το συζητήσουμε μαζί σας, η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, βοηθά το σώμα να βγει από τη μόνιμη επιφυλακή. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη υποστήριξη με εφαρμόσιμα εργαλεία για την καθημερινότητα: διαχείριση των πυροδοτών, ύπνος, επιστροφή σε μέρη και δραστηριότητες που αποφεύγετε, επικοινωνία με τους δικούς σας ανθρώπους. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού ή δια ζώσης στον χώρο μας στην Πάτρα, Κορίνθου 288. Πολλοί άνθρωποι με τραύμα νιώθουν πιο ήρεμα ξεκινώντας από τον δικό τους χώρο.
Περισσότερα για τη βαθιά χαλάρωση ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο θα βρείτε στη σελίδα για την κλινική ύπνωση. Μετα-ανάλυση 20 τυχαιοποιημένων μελετών, σε μετατραυματικό στρες, διαταραχές διάθεσης και αγχώδεις διαταραχές, βρήκε ότι η θεραπεία μέσω τηλεϊατρικής είναι συγκρίσιμη σε αποτελεσματικότητα με τη δια ζώσης.[8] Επανεξετάζουμε τακτικά μαζί σας την πορεία. Για το συνολικό πλαίσιο, επιστρέψτε στη σελίδα για το μετατραυματικό στρες.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι τα πιο συχνά συμπτώματα του PTSD;
Αναδρομές, εφιάλτες και παρείσακτες αναμνήσεις, αποφυγή όσων θυμίζουν το γεγονός, μόνιμη επιφυλακή και εύκολο ξάφνιασμα, δυσκολίες στον ύπνο και στη συγκέντρωση, αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό, ενοχές και συναισθηματικό «μούδιασμα».[2]
Πόσο καιρό μετά το γεγονός μπορεί να εμφανιστεί το PTSD;
Συνήθως μέσα σε 3 μήνες, αλλά μερικές φορές αργότερα.[2] Το NHS σημειώνει ότι τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν ακόμη και μήνες ή χρόνια μετά.[3]
Ποια είναι η διαφορά PTSD και σύνθετου PTSD;
Το σύνθετο PTSD έχει τα βασικά συμπτώματα του PTSD, αλλά συνδέεται συχνότερα με επαναλαμβανόμενο ή παρατεταμένο τραύμα και περιλαμβάνει επιπλέον δυσκολίες στη ρύθμιση των συναισθημάτων, αρνητική εικόνα εαυτού και δυσκολίες στις σχέσεις.[4][5]
Θεραπεύεται το PTSD;
Το PTSD αντιμετωπίζεται, και πολλοί άνθρωποι βελτιώνονται σημαντικά. Οι θεραπείες εστιασμένες στο τραύμα έχουν ισχυρή τεκμηρίωση.[7] Η διάρκεια διαφέρει, ιδίως όταν υπάρχουν πολλαπλά ή παρατεταμένα τραύματα.
Χρειάζεται να μιλήσω με λεπτομέρειες για το τραύμα από την πρώτη συνεδρία;
Όχι. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε ιστορικό και κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση, αλλά εσείς ορίζετε πόσα θα πείτε και πότε. Η σταθεροποίηση και η ασφάλεια έρχονται πρώτα.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγετε διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνετε online. Η πρώτη συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δείτε όλες τις τιμές.
Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;
Αν εσείς ή κάποιος δικός σας βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχετε σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Το τραύμα μπορεί να γίνει ανάμνηση, όχι παρόν
Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας, με τον δικό σας ρυθμό. 45 λεπτά, online ή στην Πάτρα.
Κλείστε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- World Health Organization. Post-traumatic stress disorder (Fact sheet). WHO, 2026. who.int
- National Institute of Mental Health (NIMH). Post-Traumatic Stress Disorder. NIMH, 2023. nimh.nih.gov
- NHS. PTSD (post-traumatic stress disorder). National Health Service (UK), 2026. nhs.uk
- NHS. Complex PTSD. National Health Service (UK), 2026. nhs.uk
- NICE. Post-traumatic stress disorder (NG116). National Institute for Health and Care Excellence, 2018. nice.org.uk
- Brewin CR, Cloitre M, Hyland P, et al. A review of current evidence regarding the ICD-11 proposals for diagnosing PTSD and complex PTSD. Clinical Psychology Review, 2017;58:1-15. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Lewis C, Roberts NP, Andrew M, Starling E, Bisson JI. Psychological therapies for post-traumatic stress disorder in adults: systematic review and meta-analysis. European Journal of Psychotraumatology, 2020;11(1):1729633. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Shaker AA, Austin SF, Storebø OJ, et al. Psychiatric Treatment Conducted via Telemedicine Versus In-Person Modality in Posttraumatic Stress Disorder, Mood Disorders, and Anxiety Disorders: Systematic Review and Meta-Analysis. JMIR Mental Health, 2023;10:e44790. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
