Είναι αποτελεσματική η online ψυχοθεραπεία; Τι λέει η έρευνα

«Θα δουλέψει το ίδιο μέσα από μια οθόνη;» Είναι από τις πιο συνηθισμένες ερωτήσεις πριν ξεκινήσει κανείς online ψυχοθεραπεία — και είναι απολύτως λογική. Θέλετε να ξέρετε ότι ο χρόνος, το συναισθηματικό άνοιγμα και τα χρήματά σας θα πιάσουν τόπο. Η καλή είδηση είναι ότι δεν χρειάζεται να βασιστείτε σε υποσχέσεις: υπάρχει πλέον σημαντικός όγκος ερευνών που συγκρίνει άμεσα την online με τη δια ζώσης θεραπεία. Αυτός ο οδηγός εξηγεί τι δείχνουν τα δεδομένα, για ποιους η online προσέγγιση λειτουργεί καλύτερα, και — με ειλικρίνεια — πού βρίσκονται τα όριά της.

Ναι, η online ψυχοθεραπεία είναι αποτελεσματική για τις περισσότερες κοινές δυσκολίες. Μετα-αναλύσεις τυχαιοποιημένων μελετών δείχνουν ότι η θεραπεία μέσω βιντεοκλήσης πετυχαίνει αποτελέσματα συγκρίσιμα με τη δια ζώσης για άγχος, κατάθλιψη και μετατραυματικό στρες. Αυτό που μετράει περισσότερο δεν είναι η οθόνη, αλλά η θεραπευτική σχέση και η καταλληλότητα της περίπτωσης.[1]

Τι δείχνει πραγματικά η έρευνα

Οι μεγαλύτερες και πιο αξιόπιστες αναλύσεις καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα: για τις κοινές διαταραχές, η online θεραπεία δεν υστερεί ουσιαστικά έναντι της δια ζώσης. Αυτό δεν είναι πια μια αισιόδοξη εκτίμηση — είναι το άθροισμα δεκάδων ελεγχόμενων μελετών.

Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2023 στο JMIR Mental Health, που συγκέντρωσε 20 τυχαιοποιημένες μελέτες με 2.804 συμμετέχοντες, βρήκε τη θεραπεία μέσω τηλεϊατρικής συγκρίσιμη με τη δια ζώσης για μετατραυματικό στρες, διαταραχές διάθεσης και άγχους (τυποποιημένη διαφορά μέσων όρων περίπου −0,01 — δηλαδή ουσιαστικά καμία διαφορά).[1] Παρόμοια, μια μετα-ανάλυση του 2021 για την ψυχοθεραπεία μέσω βίντεο κατέληξε ότι είναι, σε ομαδικό επίπεδο, συγκρίσιμη με τη δια ζώσης ως προς την αποτελεσματικότητα.[2] Και μια μετα-ανάλυση RCT ειδικά για την κατάθλιψη (2022) βρήκε την τηλεθεραπεία εξίσου αποτελεσματική με τη δια ζώσης.[3]

Σημείωση μεθόδου: «συγκρίσιμη» σημαίνει ότι, στις ομάδες που μελετήθηκαν, δεν προέκυψε στατιστικά σημαντική υπεροχή της μιας μορφής έναντι της άλλης — όχι ότι κάθε άνθρωπος θα έχει πανομοιότυπη εμπειρία. Τα ατομικά αποτελέσματα πάντα διαφέρουν.

Online ή δια ζώσης: πού είναι η διαφορά;

Για τις περισσότερες περιπτώσεις, η πραγματική διαφορά δεν είναι στην αποτελεσματικότητα αλλά στην πρόσβαση και την άνεση. Η online μορφή αφαιρεί τη μετακίνηση, την αναμονή και μέρος του στίγματος — και αυτό, συχνά, είναι που κάνει τη διαφορά ανάμεσα στο «ξεκίνησα» και στο «το ανέβαλα ξανά».

Υπάρχουν πρακτικά πλεονεκτήματα που η έρευνα και η κλινική εμπειρία επιβεβαιώνουν: κάνετε τη συνεδρία από τον δικό σας, οικείο χώρο· δεν χάνετε ώρες σε μετακινήσεις· είναι ευκολότερο να διατηρήσετε συνέπεια όταν το πρόγραμμά σας είναι πιεσμένο. Για πολλούς ανθρώπους, ιδίως όσους ζουν μακριά από μεγάλα αστικά κέντρα ή στο εξωτερικό, η online συνεδρία είναι η μόνη ρεαλιστική πρόσβαση σε θεραπεία στη μητρική τους γλώσσα. Από την άλλη, η δια ζώσης προσφέρει μια πληρότητα μη λεκτικής επικοινωνίας που κάποιοι προτιμούν, και είναι προτιμότερη σε συγκεκριμένες κλινικές καταστάσεις (δείτε παρακάτω).

Γιατί «δουλεύει» η θεραπεία από απόσταση

Λειτουργεί γιατί το θεραπευτικό αποτέλεσμα στηρίζεται κυρίως στη σχέση και στη δουλειά που γίνεται μέσα σε αυτήν — όχι στη φυσική συνύπαρξη στον ίδιο χώρο. Η βιντεοκλήση διατηρεί το πρόσωπο, τη φωνή, το βλέμμα και τον διάλογο, δηλαδή τα ουσιώδη.

Δεκαετίες έρευνας δείχνουν ότι η ποιότητα της θεραπευτικής συμμαχίας — η αίσθηση ότι σας κατανοούν, σας εμπιστεύεστε και δουλεύετε προς κοινό στόχο — είναι από τους ισχυρότερους προγνωστικούς παράγοντες της βελτίωσης, σε όλες τις μορφές θεραπείας. Αυτή η συμμαχία χτίζεται εξίσου μέσα από την οθόνη. Πολλοί άνθρωποι, μάλιστα, περιγράφουν ότι νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια να ανοιχτούν από τον δικό τους χώρο — χωρίς φόβο κρίσης ή κριτικής, κάτι που διευκολύνει τη δουλειά σε ευαίσθητα θέματα.

Για ποιους λειτουργεί καλύτερα

Η online ψυχοθεραπεία ταιριάζει ιδανικά σε ήπιες έως μέτριες δυσκολίες και σε ανθρώπους που θέλουν ευελιξία και συνέχεια. Είναι ιδιαίτερα ισχυρή επιλογή όταν η πρόσβαση σε κατάλληλο θεραπευτή δια ζώσης είναι περιορισμένη.

Στην πράξη, η online μορφή αποδίδει πολύ καλά για:

Πέρα από την κλινική εικόνα, μετράει και η δική σας προτίμηση: αν αισθάνεστε άνετα με την τεχνολογία και έχετε έναν ήσυχο, ιδιωτικό χώρο, η online μορφή συνήθως «κυλά» φυσικά.

Πότε η online ίσως δεν είναι η κατάλληλη επιλογή

Να είμαστε ειλικρινείς: η online ψυχοθεραπεία δεν είναι κατάλληλη για τα πάντα. Ορισμένες σοβαρές ή οξείες καταστάσεις χρειάζονται δια ζώσης πλαίσιο, στενή παρακολούθηση ή ψυχιατρική φροντίδα — και είναι δείγμα υπευθυνότητας να το λέμε.

Η online μορφή γενικά δεν ενδείκνυται ως κύρια ή μοναδική παρέμβαση σε καταστάσεις όπως: ενεργός αυτοκτονικός ιδεασμός ή άμεσος κίνδυνος, ψύχωση σε οξεία φάση, σοβαρή διπολική διαταραχή σε αστάθεια, σοβαρή διατροφική διαταραχή με ιατρικό κίνδυνο, ή ενεργή εξάρτηση που απαιτεί αποτοξίνωση με ιατρική επίβλεψη. Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται συντονισμός με ψυχίατρο ή τις υπηρεσίες υγείας. Πρακτικά εμπόδια μπορεί επίσης να είναι η έλλειψη ιδιωτικού χώρου ή σταθερής σύνδεσης. Μια σωστή πρώτη αξιολόγηση ξεκαθαρίζει από νωρίς αν η online μορφή είναι κατάλληλη για εσάς — ή αν χρειάζεται άλλο πλαίσιο.

Πώς να αξιοποιήσετε στο έπακρο μια online συνεδρία

Λίγη προετοιμασία κάνει μεγάλη διαφορά. Ο στόχος είναι να αναπαράγετε, όσο γίνεται, την ασφάλεια και τη συγκέντρωση ενός θεραπευτικού χώρου.

Πρόσβαση: ίσως το μεγαλύτερο πλεονέκτημα

Το πιο υποτιμημένο όφελος της online ψυχοθεραπείας είναι ότι κάνει τη θεραπεία εφικτή για ανθρώπους που αλλιώς δεν θα ξεκινούσαν ποτέ. Και αυτό μετράει, γιατί το κενό θεραπείας είναι τεράστιο.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, μόνο περίπου 1 στους 4 ανθρώπους με αγχώδεις διαταραχές λαμβάνει θεραπεία — με βασικά εμπόδια την έλλειψη ενημέρωσης, τους λίγους ειδικούς και το κοινωνικό στίγμα.[4] Η online μορφή αντιμετωπίζει άμεσα κάποια από αυτά: φέρνει τον ειδικό εκεί όπου δεν υπάρχει τοπικά, μειώνει την έκθεση που τρομάζει όσους νιώθουν στίγμα, και επιτρέπει θεραπεία στη μητρική γλώσσα για τη διασπορά. Μπορείτε να δείτε πώς οργανώνεται αυτή η πρόσβαση στη σελίδα για την online ψυχοθεραπεία σε όλη την Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Συχνές ερωτήσεις

Πηγές

1. Shaker AA, Austin SF, Storebø OJ, et al. Psychiatric Treatment Conducted via Telemedicine Versus In-Person Modality in Posttraumatic Stress Disorder, Mood and Anxiety Disorders: Systematic Review and Meta-Analysis. JMIR Mental Health, 2023. mental.jmir.org
2. Fernandez E, Woldgabreal Y, Day A, et al. Live psychotherapy by video versus in-person: A meta-analysis of efficacy. Clinical Psychology & Psychotherapy, 2021. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
3. Giovanetti AK, Punt SEW, Nelson EL, Ilardi SS. Teletherapy Versus In-Person Psychotherapy for Depression: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Telemedicine and e-Health, 2022. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
4. World Health Organization. Anxiety disorders (fact sheet), 2023. who.int

Σχετικά θέματα

• Online ψυχοθεραπεία σε όλη την Ελλάδα
• Online ψυχοθεραπεία & απόρρητο: πώς προστατεύονται τα δεδομένα σας
• Η διαδικασία της ψυχοθεραπείας