Ανεβάζετε μια φωτογραφία, μοιράζεστε μια σκέψη ή μια χαρά σας. Μέσα στις καρδούλες και τα καλά λόγια εμφανίζεται ξαφνικά ένα σχόλιο γεμάτο ειρωνεία ή καθαρή κακία. Η καρδιά σφίγγεται, το στομάχι δένεται κόμπος, και μια πρόταση από έναν άγνωστο φτάνει για να χαλάσει όλη τη μέρα. Το ξαναδιαβάζετε στο λεωφορείο, το σκέφτεστε πριν κοιμηθείτε, γράφετε απαντήσεις στο μυαλό σας.
Αν σας έχει συμβεί, η αντίδρασή σας είναι φυσιολογική. Δεν είστε «υπερευαίσθητοι»· είστε άνθρωπος. Τα αρνητικά σχόλια στο διαδίκτυο και οι λεγόμενοι haters είναι σαν τη βροχή: δεν μπορούμε να τη σταματήσουμε, μπορούμε όμως να μάθουμε να κρατάμε τη δική μας ομπρέλα. Σε αυτό το άρθρο θα δείτε γιατί ένα σχόλιο πονάει τόσο, γιατί κάποιοι γράφουν πράγματα που δεν θα έλεγαν ποτέ πρόσωπο με πρόσωπο, τι κάνετε τα πρώτα λεπτά, πότε μπλοκάρετε, περιορίζετε ή αγνοείτε, και πότε ένα σχόλιο γίνεται παρενόχληση που χρειάζεται καταγγελία.
Βασικά Σημεία
- Είναι φυσιολογικό ένα αρνητικό σχόλιο να πονά περισσότερο απ' όσο χαροποιούν δέκα καλά· η έρευνα δείχνει ότι οι αρνητικές πληροφορίες μάς επηρεάζουν πιο έντονα.
- Η απόσταση της οθόνης, η ανωνυμία και η απουσία βλέμματος κάνουν κάποιους ανθρώπους πιο επιθετικούς online. Το σχόλιο λέει πολλά για τον αποστολέα.
- Πριν απαντήσετε, κάντε μια παύση: ονομάστε το συναίσθημα, απομακρυνθείτε από την οθόνη, αναπνεύστε.
- Μπλοκ, περιορισμός ή αγνόηση: ο λογαριασμός σας είναι το ψηφιακό σας σπίτι και εσείς αποφασίζετε ποιος μπαίνει.
- Απειλές και επίμονη παρενόχληση δεν είναι «σχόλια»: κρατήστε αποδείξεις, κάντε αναφορά στην πλατφόρμα και στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος (11188)· σε άμεσο κίνδυνο, 112.
Γιατί ένα αρνητικό σχόλιο πονάει τόσο πολύ
Έχετε σαράντα θετικά σχόλια και ένα κακό, και το μυαλό σας γυρίζει συνεχώς στο ένα. Δεν φταίτε εσείς. Μια κλασική ανασκόπηση στην ψυχολογία, με τίτλο «Bad is stronger than good», συγκέντρωσε ευρήματα από πολλά πεδία και κατέληξε ότι τα αρνητικά γεγονότα και πληροφορίες έχουν συστηματικά ισχυρότερη επίδραση από τα θετικά: επεξεργάζονται πιο σε βάθος, οι αρνητικές εντυπώσεις σχηματίζονται πιο εύκολα και αλλάζουν πιο δύσκολα.[1] Ο εγκέφαλός μας είναι φτιαγμένος να προσέχει πρώτα ό,τι μοιάζει με απειλή.
Ένα κακό σχόλιο αγγίζει επίσης την ανάγκη μας να ανήκουμε και να μας αποδέχονται. Όταν μάλιστα αφορά κάτι προσωπικό, όπως το σώμα, την εμφάνιση, τη δουλειά ή μια ευάλωτη στιγμή που μοιραστήκαμε, βρίσκει εύκολα τα σημεία όπου ήδη αμφιβάλλουμε για τον εαυτό μας. Γι' αυτό ο ίδιος χαρακτηρισμός μπορεί να μας αφήσει αδιάφορους τη μια μέρα και να μας διαλύσει την άλλη. Αν τα σχόλια ξυπνούν μια παλιά φωνή του τύπου «δεν είμαι αρκετός», ίσως σας ενδιαφέρουν οι σελίδες για την αυτοεκτίμηση και το σύνδρομο του απατεώνα.
Το δηλητήριο πονάει. Δεν είναι όμως υποχρεωτικό να το πιείτε.
Γιατί κάποιοι γίνονται haters: το φαινόμενο της διαδικτυακής απελευθέρωσης
Ο ερευνητής John Suler περιέγραψε το «online disinhibition effect»: στο διαδίκτυο κάποιοι άνθρωποι ανοίγονται ή φέρονται πιο έντονα απ' ό,τι θα έκαναν από κοντά. Ως παράγοντες που αλληλεπιδρούν πρότεινε την ανωνυμία, την «αορατότητα» (δεν βλέπουμε τον άλλον και δεν μας βλέπει), την καθυστέρηση στις απαντήσεις, την αίσθηση ότι όλα συμβαίνουν «στο μυαλό μας», την εντύπωση ότι το διαδίκτυο είναι ένας κόσμος χωρίς πραγματικές συνέπειες και την αποδυνάμωση της εξουσίας και των κανόνων.[2]
Η μάσκα της οθόνης
Χωρίς πρόσωπο απέναντι, χωρίς βλέμμα και αντίδραση, κάποιοι γράφουν πράγματα που δεν θα τολμούσαν να πουν από κοντά.
Η δική τους δυσκολία
Συχνά η κακία είναι προβολή: θυμός, ματαίωση ή ανασφάλεια που βρίσκει έναν εύκολο στόχο. Δεν σημαίνει ότι εσείς είστε αυτό που περιγράφουν.
Η δίψα για αντίδραση
Κάποια σχόλια γράφονται για να προκαλέσουν. Η θυμωμένη απάντηση δίνει ακριβώς την προσοχή που ζητούν.
Η «αλήθεια» του ενός
Κάποιοι νιώθουν ότι πρέπει να διορθώνουν και να κρίνουν τους πάντες. Η άποψη ενός αγνώστου δεν είναι απόφαση για την αξία σας.
Η κατανόηση δεν σημαίνει δικαιολόγηση. Σημαίνει ότι το σχόλιο αφορά πολύ περισσότερο τον κόσμο του αποστολέα παρά τον δικό σας. Έτσι μικραίνει η δύναμή του πάνω σας.
Πώς να αντιμετωπίσετε τα αρνητικά σχόλια: εργαλεία για τα πρώτα λεπτά
Το πρώτο ένστικτο είναι να απαντήσετε αμέσως, να υπερασπιστείτε τον εαυτό σας, να «ανταποδώσετε». Η πιο δυνατή κίνηση, εκείνη τη στιγμή, είναι συνήθως καμία κίνηση. Τα παρακάτω εργαλεία είναι η ομπρέλα σας: εξασκήστε τα όταν όλα είναι ήρεμα, για να τα βρίσκετε εύκολα όταν πιάσει η βροχή.
Η Ιερή Παύση
- Ονομάστε το συναίσθημα. Πείτε στον εαυτό σας: «Αυτό που διάβασα με πλήγωσε. Και είναι εντάξει που νιώθω έτσι.»
- Απομακρυνθείτε σωματικά. Αφήστε το κινητό, σηκωθείτε, αλλάξτε δωμάτιο, πιείτε ένα ποτήρι νερό.
- Τρεις αργές αναπνοές. Εισπνοή από τη μύτη σε 4, μικρή παύση, εκπνοή από το στόμα σε 6. Αργή, ήρεμη αναπνοή, χωρίς να την πιέζετε.
- Δώστε χρόνο. Από ένα λεπτό έως μια ώρα, ή μέχρι το επόμενο πρωί. Η απόφαση για το τι θα κάνετε μπορεί να περιμένει.
- Αποφασίστε με καθαρό μυαλό. Μπλοκ, περιορισμός, αγνόηση ή, σπανιότερα, μια ήρεμη απάντηση.
Γιατί βοηθά: η παύση βάζει απόσταση ανάμεσα στο ερέθισμα και στην αντίδραση. Περνάτε από την παρόρμηση στην επιλογή, και αποφεύγετε απαντήσεις που αργότερα θα σας στενοχωρήσουν. Αν δεν βγει την πρώτη φορά και απαντήσετε θυμωμένα, δεν πειράζει· μπορείτε να σβήσετε, να κλείσετε την εφαρμογή και να ξεκινήσετε από το βήμα 1. Για το πώς δουλεύουμε τον έντονο θυμό, δείτε τη σελίδα για τη διαχείριση θυμού.
Κριτική ή κακία; Το φίλτρο των δύο ερωτήσεων
Δεν είναι κάθε αρνητικό σχόλιο επίθεση. Κάποιο μπορεί να είναι άκομψη αλλά χρήσιμη κριτική, ειδικά αν μοιράζεστε τη δουλειά σας. Ρωτήστε τον εαυτό σας:
- «Υπάρχει εδώ κάτι συγκεκριμένο που μπορώ να χρησιμοποιήσω;»
- «Θα έπαιρνα στα σοβαρά αυτή την άποψη αν μου την έλεγε από κοντά αυτός ο άνθρωπος;»
Αν η απάντηση και στις δύο είναι «όχι», δεν χρειάζεται να το κουβαλάτε. Αν βρείτε μια χρήσιμη σταγόνα, κρατήστε τη και αφήστε τον τόνο. Ένα σύντομο «ευχαριστώ για το σχόλιο» αρκεί, χωρίς να μπείτε σε αντιπαράθεση.
Ο συμπονετικός φίλος
- Φανταστείτε ότι το ίδιο σχόλιο το έλαβε ένας καλός σας φίλος.
- Γράψτε σε ένα χαρτί τι θα του λέγατε.
- Διαβάστε το δυνατά, στον εαυτό σας.
Φράση: «Αυτό που έγραψε λέει περισσότερα για εκείνον. Εσύ μοιράστηκες κάτι δικό σου, και αυτό θέλει θάρρος.» Αν σας φαίνεται αμήχανο στην αρχή, δεν πειράζει· η αυτοσυμπόνια είναι δεξιότητα που μαθαίνεται. Περισσότερα στο άρθρο για τη σημασία της αυτοσυμπόνιας.
Μπλοκ, περιορισμός ή αγνόηση: τι να κάνετε με κάθε σχόλιο
Ο λογαριασμός σας είναι το ψηφιακό σας σπίτι. Εσείς ορίζετε ποιος μπαίνει, και δεν έχετε καμία υποχρέωση να φιλοξενείτε την τοξικότητα κανενός. Το μπλοκάρισμα δεν είναι αδυναμία ούτε «ήττα»· είναι αυτοπροστασία. Ο πίνακας περιγράφει γενικά τις τρεις βασικές επιλογές· η ακριβής λειτουργία τους διαφέρει από πλατφόρμα σε πλατφόρμα, γι' αυτό αξίζει να δείτε τις ρυθμίσεις απορρήτου της εφαρμογής που χρησιμοποιείτε.
| Επιλογή | Πότε ταιριάζει | Τι κάνει για εσάς |
|---|---|---|
| Διαγραφή και μπλοκ | Υβριστικά, ταπεινωτικά, απειλητικά ή επίμονα κακόβουλα σχόλια | Κλείνει την πόρτα. Δεν χρειάζεται να εξηγήσετε τίποτα σε κανέναν. |
| Περιορισμός ή απόκρυψη σχολίων (όπου υπάρχει) | Γνωστοί που είναι μονίμως αρνητικοί ή παθητικά επιθετικοί, χωρίς να θέλετε ανοιχτή ρήξη | Σαν να φωνάζει κάποιος σε ένα ηχομονωμένο δωμάτιο: ο θόρυβος δεν φτάνει σε εσάς και στους άλλους. |
| Αγνόηση | Προκλήσεις, «δολώματα», χαμηλού επιπέδου πειράγματα | Στερεί από τον αποστολέα την αντίδραση που ψάχνει. |
| Ήρεμη, σύντομη απάντηση | Παρεξηγήσεις ή κριτική με ουσία | Ξεκαθαρίζει κάτι χωρίς να ανοίξει καβγάς. |
| Αναφορά στην πλατφόρμα και καταγγελία | Απειλές, εκβιασμός, κοινοποίηση προσωπικών στοιχείων ή εικόνων, επίμονη παρενόχληση | Αφήνει ίχνος και ζητά παρέμβαση. Δείτε την επόμενη ενότητα. |
Πριν διαγράψετε: αν ένα σχόλιο είναι απειλητικό ή μέρος επίμονης παρενόχλησης, κρατήστε πρώτα στιγμιότυπο οθόνης με ημερομηνία, ώρα και όνομα λογαριασμού. Μετά τη διαγραφή μπορεί να μην υπάρχει πια τρόπος να αποδείξετε τι γράφτηκε.
Πότε τα αρνητικά σχόλια γίνονται διαδικτυακή παρενόχληση ή απειλή
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε ένα κακό σχόλιο και στη συστηματική επίθεση. Ο UNICEF ορίζει τον διαδικτυακό εκφοβισμό ως εκφοβισμό με τη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών, σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, εφαρμογές μηνυμάτων, πλατφόρμες παιχνιδιών και κινητά, και περιγράφει επιπτώσεις σε τρία επίπεδα: ψυχικά (στενοχώρια, ντροπή, φόβο, θυμό), συναισθηματικά (απώλεια ενδιαφέροντος για όσα απολάμβανε κανείς) και σωματικά (κούραση, πόνους στο στομάχι, πονοκεφάλους).[5]
Τα στοιχεία της έρευνας παίρνουν το θέμα στα σοβαρά. Μια μετα-ανάλυση της έρευνας για τον διαδικτυακό εκφοβισμό στους νέους βρήκε ότι από τις ισχυρότερες συσχετίσεις της θυματοποίησης ήταν το στρες και οι αυτοκτονικές σκέψεις, με την επιφύλαξη ότι οι μελέτες δεν δείχνουν τι προκαλεί τι.[3] Μια συστηματική ανασκόπηση σε παιδιά και νέους κάτω των 25 ετών βρήκε ότι όσοι είχαν δεχτεί διαδικτυακό εκφοβισμό είχαν περίπου διπλάσιες ή και μεγαλύτερες πιθανότητες για αυτοτραυματισμό και για αυτοκτονικές σκέψεις ή συμπεριφορές σε σύγκριση με όσους δεν είχαν δεχτεί.[4] Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε κακό σχόλιο είναι επικίνδυνο· σημαίνει ότι η επίμονη παρενόχληση δεν είναι κάτι που «πρέπει να αντέξετε».
Τι κάνετε βήμα βήμα
- Κρατήστε αποδείξεις. Στιγμιότυπα οθόνης με ημερομηνία, ώρα και όνομα λογαριασμού, συνδέσμους, μηνύματα. Ο UNICEF συστήνει να συλλέγετε στοιχεία της κακοποίησης.[5]
- Μπλοκάρετε και κάντε αναφορά στην πλατφόρμα, μέσα από τις επιλογές αναφοράς της.[5]
- Μιλήστε σε κάποιον που εμπιστεύεστε. Η παρενόχληση πονά λιγότερο όταν δεν την κουβαλάτε μόνοι.
- Απευθυνθείτε στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος της Ελληνικής Αστυνομίας, που έχει αποστολή την πρόληψη, την έρευνα και την καταστολή εγκλημάτων και αντικοινωνικών συμπεριφορών μέσω διαδικτύου: τηλέφωνο 11188, e-mail [email protected].[6]
- Σε άμεσο κίνδυνο καλέστε το 112.
Αν η παρενόχληση γίνεται από συναδέλφους ή μέσα στον χώρο εργασίας, δείτε και το άρθρο για το mobbing και το bullying στη δουλειά.
Η ψυχική «πανοπλία»: πώς να προστατεύσετε την ηρεμία σας στα social media
Η διαχείριση των haters δεν είναι μόνο αντίδραση· είναι και πρόληψη. Η ομπρέλα κρατιέται πιο εύκολα όταν ο καιρός μέσα σας είναι πιο σταθερός.
- Γίνετε επιμελητής του feed σας. Κάντε unfollow ή σίγαση σε ό,τι σας φορτώνει και ακολουθήστε ό,τι σας εμπνέει ή σας ξεκουράζει. Για το πώς τα social media επηρεάζουν τη διάθεση, δείτε το άρθρο για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την ψυχική υγεία.
- Θυμηθείτε το «γιατί» σας. Γιατί είστε εκεί; Για να μοιραστείτε τη δουλειά σας, να μείνετε κοντά σε φίλους, να εκφραστείτε; Όταν εστιάζετε στον σκοπό, ο θόρυβος στο περιθώριο χάνει βάρος.
- Αποσυνδέστε την αξία σας από τα likes. Η αξία σας ως ανθρώπου δεν μετριέται σε καρδούλες ή σε απόψεις αγνώστων. Αν πιάνετε τον εαυτό σας να συγκρίνεται συνεχώς, διαβάστε για τη σύγκριση με τους άλλους.
- Βάλτε όρια στον χρόνο. Ορίστε ώρες χωρίς ειδοποιήσεις, ειδικά το βράδυ, και μην ανοίγετε σχόλια αμέσως μόλις ξυπνήσετε.
- Βρείτε επιβεβαίωση εκτός οθόνης. Χρόνος με ανθρώπους που σας ξέρουν, χόμπι που σας γεμίζουν, κίνηση στον καθαρό αέρα.
Αν η αγωνία για το τι θα γράψουν οι άλλοι σάς κάνει να μη δημοσιεύετε πια τίποτα, ή αν σκέφτεστε τα σχόλια ώρες κάθε μέρα, μπορεί πίσω να υπάρχει άγχος που αξίζει να δουλέψετε.
Για γονείς εφήβων: όταν ο στόχος είναι το παιδί σας
Οι έφηβοι ζουν μεγάλο μέρος της κοινωνικής τους ζωής online, και ένα κακό σχόλιο ή μια ομάδα που τους «κυνηγά» μπορεί να τους πληγώσει βαθιά. Συχνά δεν το λένε, από ντροπή ή από φόβο μήπως τους πάρουν το κινητό. Η πιο χρήσιμη στάση είναι η ανοιχτή πόρτα: «Αν ποτέ κάποιος σου γράψει κάτι που σε πληγώνει, θέλω να το ξέρω. Δεν θα θυμώσω μαζί σου και δεν θα σου πάρω το κινητό.» Μαζί μπορείτε να κρατήσετε αποδείξεις, να κάνετε αναφορά και, αν χρειάζεται, να ενημερώσετε το σχολείο ή τη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος.
Περισσότερα θα βρείτε στη σελίδα για τον εκφοβισμό (bullying) και στο άρθρο για το διαδίκτυο, τα παιδιά και τους γονείς. Αν θέλετε στήριξη ως γονείς, υπάρχει η συμβουλευτική γονέων. Για συνεδρίες του ίδιου του εφήβου, επικοινωνήστε πρώτα μαζί μας και δείτε τη σελίδα για τη συμβουλευτική εφήβων.
Πώς βοηθάμε στο Art of Mind όταν τα σχόλια αφήνουν σημάδι
Κάποιες φορές τα εργαλεία δεν φτάνουν: τα σχόλια ξυπνούν παλιές πληγές, η παρενόχληση κράτησε καιρό, ή ο φόβος της έκθεσης σάς κάνει να μικραίνετε. Στο Art of Mind δουλεύουμε μαζί σας σε ατομικές συνεδρίες. Η πρώτη συνεδρία είναι κλινική: παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας.
Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως τον εντοπισμό και τον έλεγχο των σκέψεων που ενεργοποιεί ένα σχόλιο («όλοι με κοροϊδεύουν») και τη σταδιακή επιστροφή σε όσα αποφεύγετε από φόβο.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με το σώμα, το συναίσθημα, τη σκέψη και τις σχέσεις, για να φτάσει στις ρίζες της ευαλωτότητας που αγγίζουν τα σχόλια. Η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης χρησιμοποιείται ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Δομημένη στήριξη με εφαρμόσιμα εργαλεία: πώς να βάζετε ψηφιακά όρια, πώς να αντιδράτε σε μια επίθεση, πώς να ξαναχτίσετε την αυτοπεποίθηση στην έκφρασή σας. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, από τον δικό σας χώρο, ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Η πορεία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο· επανεξετάζουμε τακτικά μαζί σας τι βοηθά.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί με πειράζει τόσο ένα αρνητικό σχόλιο, ενώ τα περισσότερα είναι θετικά;
Γιατί οι αρνητικές πληροφορίες έχουν συστηματικά ισχυρότερη επίδραση πάνω μας από τις θετικές.[1] Δεν είναι αδυναμία· είναι ο τρόπος που λειτουργεί η προσοχή μας.
Πρέπει να απαντάω στους haters;
Συνήθως όχι. Κάντε πρώτα μια παύση. Στις προκλήσεις η αγνόηση στερεί την αντίδραση που ζητούν· στα υβριστικά σχόλια το μπλοκ είναι θεμιτή αυτοπροστασία. Μια ήρεμη απάντηση ταιριάζει μόνο σε παρεξηγήσεις ή σε κριτική με ουσία.
Είναι αγένεια να μπλοκάρω κάποιον;
Όχι. Ο λογαριασμός σας είναι ο προσωπικός σας χώρος. Μπορείτε να αποφασίζετε ποιος έχει πρόσβαση σε αυτόν, χωρίς εξηγήσεις.
Πότε πρέπει να κάνω καταγγελία;
Όταν υπάρχουν απειλές, εκβιασμός, κοινοποίηση προσωπικών στοιχείων ή εικόνων, ή επίμονη παρενόχληση. Κρατήστε αποδείξεις, κάντε αναφορά στην πλατφόρμα και επικοινωνήστε με τη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος στο 11188.[6] Σε άμεσο κίνδυνο, 112.
Το παιδί μου δέχεται κακά σχόλια online. Τι κάνω;
Ακούστε χωρίς να θυμώσετε και χωρίς να του πάρετε αμέσως το κινητό, κρατήστε μαζί αποδείξεις, κάντε αναφορά στην πλατφόρμα και ενημερώστε το σχολείο αν εμπλέκονται συμμαθητές.[5] Για στήριξη υπάρχει η συμβουλευτική γονέων.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγετε διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνετε online. Η πρώτη συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δείτε όλες τις τιμές. Για ερωτήσεις: +30 2611 180005.
Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;
Αν εσείς ή κάποιος δικός σας βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχετε σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Η βροχή δεν σταματά· η ομπρέλα είναι δική σας
Δεν θα ελέγξετε ποτέ τι γράφουν οι άλλοι. Μπορείτε όμως να επιλέγετε τι κρατάτε και τι αφήνετε να κυλήσει, και να συνεχίσετε να εκφράζεστε. Αν θέλετε να δουλέψουμε μαζί, στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε το πλάνο συνεργασίας.
Κλείστε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- Baumeister RF, Bratslavsky E, Finkenauer C, Vohs KD. Bad is stronger than good. Review of General Psychology, 2001;5(4):323-370. doi.org
- Suler J. The online disinhibition effect. CyberPsychology & Behavior, 2004. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Kowalski RM, Giumetti GW, Schroeder AN, Lattanner MR. Bullying in the digital age: a critical review and meta-analysis of cyberbullying research among youth. Psychological Bulletin, 2014. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- John A, Glendenning AC, Marchant A, Montgomery P, Stewart A, Wood S, Lloyd K, Hawton K. Self-Harm, Suicidal Behaviours, and Cyberbullying in Children and Young People: Systematic Review. Journal of Medical Internet Research, 2018. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- UNICEF. Cyberbullying: What is it and how to stop it. UNICEF, 2026. unicef.org
- Ελληνική Αστυνομία. Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος. astynomia.gr. astynomia.gr
