Ένας προϊστάμενος που σας γελοιοποιεί μπροστά σε όλους. Συνάδελφοι που σταματούν να μιλούν όταν μπαίνετε στο γραφείο. Πληροφορίες που «ξεχνιούνται» να σας σταλούν, προθεσμίες που δεν βγαίνουν, μηνύματα αργά το βράδυ με υπονοούμενα. Κάθε περιστατικό μόνο του μοιάζει μικρό. Όταν όμως επαναλαμβάνονται για εβδομάδες ή μήνες, η δουλειά γίνεται τόπος φόβου και η Κυριακή το βράδυ ξεκινά με κόμπο στο στομάχι. Αυτό που ζείτε μπορεί να έχει όνομα: mobbing, δηλαδή εκφοβισμός και παρενόχληση στη δουλειά.
Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι είναι το mobbing και πώς διαφέρει από μια μεμονωμένη σύγκρουση, ποιες μορφές παίρνει, τι δείχνει η έρευνα για τις επιπτώσεις του στην ψυχική και στη σωματική υγεία, τι μπορείτε να κάνετε πρακτικά, ποιο είναι, με μια πρώτη ματιά, το θεσμικό πλαίσιο στην Ελλάδα, και πώς μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία να κρατήσετε την ψυχική σας ισορροπία και να πάρετε αποφάσεις.
Βασικά Σημεία
- Το mobbing είναι επαναλαμβανόμενες προσπάθειες, συχνά από ομάδα, να απειλήσουν, να εκφοβίσουν, να μειώσουν ή να ταπεινώσουν έναν εργαζόμενο· δεν είναι μια μεμονωμένη διαφωνία.
- Η έρευνα συνδέει σταθερά τον εργασιακό εκφοβισμό με άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα, προβλήματα ύπνου και περισσότερες απουσίες λόγω ασθένειας.
- Η καταγραφή των περιστατικών, η στήριξη από έμπιστα πρόσωπα και η ενημέρωση για τα δικαιώματά σας είναι τα πρώτα πρακτικά βήματα.
- Στην Ελλάδα, ο Ν. 4808/2021 απαγορεύει ρητά τη βία και την παρενόχληση στην εργασία, και αναφέρει το mobbing ως αυτοτελή απαγόρευση.
- Η ψυχοθεραπεία βοηθά να προστατέψετε την αυτοεκτίμηση και την υγεία σας και να αποφασίσετε τα επόμενα βήματα με καθαρό μυαλό.
Τι είναι το mobbing
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA) περιγράφει την παρενόχληση ή τον εκφοβισμό στην εργασία ως μια κλιμακούμενη διαδικασία που περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενες προσπάθειες να απειληθεί, να εκφοβιστεί, να μειωθεί ή να ταπεινωθεί ένας ή περισσότεροι συνάδελφοι. Όταν οι προσπάθειες αυτές προέρχονται από μια ομάδα εργαζομένων, μιλάμε για mobbing.[1] Στην καθημερινή γλώσσα οι όροι mobbing, bullying στη δουλειά και εργασιακός εκφοβισμός χρησιμοποιούνται συχνά εναλλακτικά.
Το mobbing μπορεί να έρχεται «από πάνω», από έναν προϊστάμενο, από ομοιόβαθμους συναδέλφους ή, σπανιότερα, από υφισταμένους. Στο ελληνικό θεσμικό πλαίσιο, η παρενόχληση μπορεί να συμβεί όχι μόνο στον χώρο εργασίας αλλά και στις μετακινήσεις από και προς τη δουλειά και στις επικοινωνίες που σχετίζονται με αυτήν, μαζί με όσες γίνονται μέσω τεχνολογίας, όπως email και μηνύματα.[10]
Mobbing ή μια δύσκολη σύγκρουση;
Σε κάθε χώρο εργασίας υπάρχουν εντάσεις, αυστηρές κριτικές και κακές μέρες. Μια έντονη διαφωνία με έναν συνάδελφο ή μια δίκαιη, έστω και άβολη, αξιολόγηση δεν είναι από μόνες τους mobbing. Αυτό που χαρακτηρίζει τον εκφοβισμό είναι η επανάληψη, η διάρκεια και η κλιμάκωση,[1] μαζί με την αίσθηση ότι στοχοποιείστε και ότι δεν μπορείτε εύκολα να αμυνθείτε. Αν δεν είστε σίγουροι, η καταγραφή των περιστατικών, για την οποία μιλάμε παρακάτω, συχνά κάνει το μοτίβο ορατό.
Μορφές του εργασιακού εκφοβισμού
Το mobbing δεν είναι πάντα φωνές και προσβολές. Συχνά είναι αθόρυβο και γι' αυτό δυσκολότερα αναγνωρίσιμο. Ο παρακάτω πίνακας συγκεντρώνει τυπικές μορφές· δεν είναι νομικός ορισμός ούτε πλήρης λίστα.
| Μορφή | Πώς μπορεί να μοιάζει |
|---|---|
| Ταπείνωση και γελοιοποίηση | Ειρωνείες, προσβολές, «αστεία» εις βάρος σας, κριτική μπροστά σε άλλους |
| Απομόνωση | Σας αγνοούν, δεν σας καλούν σε συναντήσεις, σας αποκλείουν από την ομάδα |
| Υπονόμευση της δουλειάς | Πληροφορίες που δεν σας δίνονται, ανέφικτες προθεσμίες, συνεχείς αλλαγές οδηγιών |
| Υποβάθμιση ρόλου | Αφαίρεση αρμοδιοτήτων, ανάθεση εργασιών πολύ κάτω από τις ικανότητές σας |
| Υπερβολικός έλεγχος | Παρακολούθηση κάθε κίνησης, συνεχής αναζήτηση λαθών, κριτική που δεν τελειώνει |
| Φήμες και διαβολές | Κουτσομπολιό, ψευδείς ισχυρισμοί για εσάς ή για την προσωπική σας ζωή |
| Απειλές και εκφοβισμός | Απειλές για απόλυση ή για δυσμενείς αλλαγές, επιθετικός τόνος, εκφοβιστική στάση |
| Ψηφιακή παρενόχληση | Προσβλητικά ή πιεστικά μηνύματα και email, εκτός ωραρίου ή σε ομαδικές συνομιλίες |
Μια ειδική μορφή είναι η χειραγώγηση της πραγματικότητας: ο προϊστάμενος που αρνείται οδηγίες που έδωσε ή σας κάνει να αμφιβάλλετε για την κρίση και την επάρκειά σας. Γι' αυτό διαβάστε τον οδηγό για το gaslighting.
Οι επιπτώσεις του mobbing στην ψυχική και στη σωματική υγεία
Ο εκφοβισμός στη δουλειά δεν είναι «απλώς κακό κλίμα». Μια μετα-ανάλυση που συγκέντρωσε δεδομένα από περισσότερους από 115.000 συμμετέχοντες βρήκε σταθερή σύνδεση του εργασιακού εκφοβισμού με συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους και ψυχολογικές ενοχλήσεις που σχετίζονται με το στρες, και τα δεδομένα που παρακολούθησαν ανθρώπους στον χρόνο έδειξαν ότι ο εκφοβισμός σχετιζόταν με προβλήματα ψυχικής υγείας και αργότερα.[2]
Άγχος και κατάθλιψη
Σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 1.613 εργαζομένων στη Νορβηγία, ο εκφοβισμός προέβλεπε προβλήματα ψυχικής υγείας πέντε χρόνια μετά, ακόμη και αφού οι ερευνητές έλαβαν υπόψη την αρχική κατάσταση· το εύρημα αυτό ίσχυε για τους άνδρες, όχι για τις γυναίκες της μελέτης.[3] Δείτε τη σελίδα για την κατάθλιψη.
Ύπνος
Σε μετα-ανάλυση, όσοι δέχονταν εκφοβισμό είχαν 2,31 φορές μεγαλύτερες πιθανότητες να αναφέρουν προβλήματα ύπνου, με χαμηλή έως μέτρια ποιότητα τεκμηρίωσης.[4] Δείτε και το άρθρο για την αϋπνία και το άγχος.
Καρδιά και σώμα
Σε 79.201 εργαζόμενους στη Σουηδία και στη Δανία, όσοι ανέφεραν εκφοβισμό στη δουλειά είχαν μεγαλύτερο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου στα χρόνια που ακολούθησαν.[5] Το σώμα συχνά «μιλά» πρώτο· δείτε τα σωματικά συμπτώματα του άγχους.
Απουσίες και εξουθένωση
Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση βρήκε ότι ο εκφοβισμός αυξάνει τον κίνδυνο απουσιών λόγω ασθένειας, με μέτρια τεκμηρίωση.[6] Συχνά η εικόνα μοιάζει με επαγγελματικό άγχος και burnout.
Μια συστηματική ανασκόπηση βρήκε επίσης θετική συσχέτιση ανάμεσα στον εργασιακό εκφοβισμό και τις σκέψεις αυτοκτονίας, σημειώνοντας όμως ότι οι μελέτες είναι κυρίως χαμηλής ποιότητας και δεν επιτρέπουν σίγουρα συμπεράσματα.[7] Αν έχετε τέτοιες σκέψεις, μην τις κρατάτε για τον εαυτό σας: οι γραμμές στο τέλος του άρθρου λειτουργούν όλο το 24ωρο.
Τα ευρήματα αυτά δεν σημαίνουν ότι όποιος δέχεται mobbing θα αρρωστήσει. Δείχνουν όμως ότι η εμπειρία σας είναι σοβαρή, ότι δεν «τα παίρνετε υπερβολικά βαριά», και ότι αξίζει να φροντίσετε την υγεία σας νωρίς.
Γιατί το mobbing τραυματίζει την αυτοεκτίμηση
Πολλοί άνθρωποι που βιώνουν εκφοβισμό στη δουλειά περιγράφουν ότι αρχίζουν να αναρωτιούνται μήπως φταίνε οι ίδιοι: «μήπως πράγματι δεν είμαι αρκετά καλός/καλή;», «μήπως είμαι υπερευαίσθητος/υπερευαίσθητη;». Όταν σας αμφισβητούν συστηματικά, η αμφιβολία μοιάζει λογική. Δεν είναι. Η ευθύνη για τον εκφοβισμό ανήκει σε όποιον τον ασκεί και στον οργανισμό που τον ανέχεται.
Η ίδια μετα-ανάλυση έδειξε ότι η σχέση είναι αμφίδρομη: όσοι ήδη περνούσαν δυσκολίες στην ψυχική τους υγεία είχαν κάπως μεγαλύτερη πιθανότητα να δεχτούν αργότερα εκφοβισμό.[2] Αυτό δεν μεταφέρει την ευθύνη σε εσάς. Δείχνει ότι ο εκφοβισμός συχνά στοχεύει ανθρώπους σε ευάλωτη στιγμή, και ότι η φροντίδα της ψυχικής σας υγείας είναι και μορφή προστασίας. Αν νιώθετε ότι η εμπιστοσύνη στον εαυτό σας έχει κλονιστεί, δείτε τη σελίδα για την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθηση.
Τι να κάνετε αν δέχεστε mobbing στη δουλειά
Δεν υπάρχει μία σωστή αντίδραση για όλους· εξαρτάται από τη θέση σας, το είδος της επιχείρησης και το πόσο ασφαλείς νιώθετε. Βήματα που συχνά βοηθούν:
- Κρατήστε αρχείο. Γράψτε ημερομηνία, ώρα, τι ειπώθηκε ή έγινε, ποιοι ήταν παρόντες. Κρατήστε email και μηνύματα. Η καταγραφή σάς βοηθά να δείτε το μοτίβο και να το περιγράψετε αν χρειαστεί.
- Μιλήστε σε ανθρώπους που εμπιστεύεστε. Σε μεγάλη μελέτη με 10.627 εργαζόμενους, η στήριξη από προϊστάμενους, συναδέλφους και ανθρώπους εκτός δουλειάς μείωνε τη σύνδεση του εκφοβισμού με την ψυχική δυσφορία.[8]
- Απευθυνθείτε στους διαθέσιμους μηχανισμούς. Τμήμα ανθρώπινου δυναμικού, υπεύθυνο που έχει οριστεί για τέτοιες καταγγελίες, το σωματείο της επιχείρησης ή του κλάδου σας.
- Θέστε όρια όπου μπορείτε. Μια ήρεμη, σύντομη φράση όπως «Δεν δέχομαι να μου μιλάτε έτσι» μπορεί να ειπωθεί και γραπτώς. Χρήσιμα εργαλεία θα βρείτε στο άρθρο για τις δεξιότητες επικοινωνίας.
- Φροντίστε το σώμα σας. Ύπνος, κίνηση, χρόνος μακριά από την οθόνη της δουλειάς. Όταν το σώμα ηρεμεί, οι αποφάσεις γίνονται πιο καθαρές.
- Πάρτε αποφάσεις με τον δικό σας ρυθμό. Να μείνετε και να διεκδικήσετε, να ζητήσετε μετακίνηση ή να αναζητήσετε άλλη δουλειά; Δεν υπάρχει «σωστή» απάντηση· ιδέες θα βρείτε στο άρθρο για τη λήψη αποφάσεων.
Το θεσμικό πλαίσιο στην Ελλάδα, με μια ματιά
Οι πληροφορίες αυτής της ενότητας είναι γενικές και δεν αποτελούν νομική συμβουλή. Για τη δική σας περίπτωση, μιλήστε με δικηγόρο ή με το σωματείο σας.
Σύμφωνα με την Επιθεώρηση Εργασίας, με τον Ν. 4808/2021 κυρώθηκε η Σύμβαση 190 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας για την εξάλειψη της βίας και της παρενόχλησης στον κόσμο της εργασίας. Η προστασία καλύπτει εργαζόμενους και απασχολούμενους στον ιδιωτικό τομέα ανεξάρτητα από το συμβατικό τους καθεστώς, και μεταξύ άλλων ασκούμενους, μαθητευόμενους, εθελοντές, άτομα που αιτούνται εργασία και εργαζόμενους των οποίων η σχέση εργασίας έχει λήξει.[9] Η Επιθεώρηση Εργασίας σημειώνει ότι καινοτομία για το εθνικό δίκαιο είναι ότι η παρενόχληση και η βία στην εργασία («mobbing») απαγορεύονται ρητά, ως αυτοτελής απαγόρευση, ανεξάρτητα από την έννοια των διακρίσεων.[10]
Σε υψηλό επίπεδο, όποιος θίγεται μπορεί, σύμφωνα με την Επιθεώρηση Εργασίας, να υποβάλει καταγγελία μέσα στην επιχείρηση, να προσφύγει στην Επιθεώρηση Εργασίας, να απευθυνθεί στον Συνήγορο του Πολίτη και να αναζητήσει δικαστική προστασία.[11] Ο νόμος απαγορεύει επίσης τα αντίποινα: απόλυση ή άλλη δυσμενής μεταχείριση ως εκδίκηση για καταγγελία, μαρτυρία ή παροχή πληροφοριών για περιστατικό βίας ή παρενόχλησης.[12] Η Επιθεώρηση Εργασίας αναφέρει στον ιστότοπό της τηλέφωνο καταγγελιών 1555.[10]
Πώς βοηθάμε με το mobbing και τον εργασιακό εκφοβισμό στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε ατομικά με ανθρώπους που βιώνουν ή έχουν βιώσει εκφοβισμό στη δουλειά. Στόχος είναι να μειωθεί το στρες που κουβαλάτε, να προστατευτεί η αυτοεκτίμησή σας και να αποφασίσετε τα επόμενα βήματα με καθαρό μυαλό, όποια κι αν είναι αυτά. Η πρώτη συνεδρία είναι κλινική: παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως η αναγνώριση αυτοεπικριτικών σκέψεων («φταίω εγώ») και η προετοιμασία δύσκολων συζητήσεων.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με τη σκέψη, το συναίσθημα και το σώμα. Η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, βοηθά να ηρεμήσει ένας οργανισμός σε συνεχή επιφυλακή και να δουλέψουμε τις ρίζες της αμφιβολίας για τον εαυτό. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη υποστήριξη με εφαρμόσιμα εργαλεία: όρια στη δουλειά, προετοιμασία για μια συζήτηση με το τμήμα προσωπικού, στάθμιση επιλογών και αποφάσεων καριέρας. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, σε ώρες που ταιριάζουν με το ωράριο εργασίας, ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Για εργαζόμενους με απαιτητικό ρυθμό, δείτε και τη σελίδα υποστήριξη για επαγγελματίες, καθώς και το άρθρο για τη συναισθηματική νοημοσύνη στην εργασία. Για επιχειρήσεις που θέλουν να επενδύσουν στην πρόληψη, υπάρχει η εταιρική συμβουλευτική και ευεξία. Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο· επανεξετάζουμε τακτικά μαζί σας την πορεία.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι το mobbing στη δουλειά;
Είναι επαναλαμβανόμενες, κλιμακούμενες προσπάθειες, συχνά από μια ομάδα, να απειληθεί, να εκφοβιστεί, να μειωθεί ή να ταπεινωθεί ένας εργαζόμενος.[1] Μια μεμονωμένη διαφωνία ή μια δίκαιη κριτική δεν είναι από μόνες τους mobbing.
Ποια είναι η διαφορά mobbing και bullying στη δουλειά;
Στην καθημερινή χρήση οι όροι συχνά ταυτίζονται. Ο EU-OSHA χρησιμοποιεί τον όρο mobbing όταν ο εκφοβισμός προέρχεται από ομάδα εργαζομένων και τον όρο παρενόχληση ή εκφοβισμός (bullying) γενικότερα.[1]
Μπορεί το mobbing να επηρεάσει την υγεία μου;
Ναι. Η έρευνα συνδέει τον εργασιακό εκφοβισμό με άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα, προβλήματα ύπνου, περισσότερες απουσίες λόγω ασθένειας και μεγαλύτερο καρδιαγγειακό κίνδυνο.[2][4][5][6] Αξίζει να φροντίσετε την υγεία σας νωρίς.
Τι προβλέπει ο νόμος στην Ελλάδα για το mobbing;
Ο Ν. 4808/2021 απαγορεύει ρητά τη βία και την παρενόχληση στην εργασία, με αναφορά στο mobbing ως αυτοτελή απαγόρευση.[10] Όποιος θίγεται μπορεί να απευθυνθεί, μεταξύ άλλων, στην Επιθεώρηση Εργασίας και στον Συνήγορο του Πολίτη.[11] Για τη δική σας περίπτωση χρειάζεται νομική συμβουλή.
Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία αν δέχομαι εκφοβισμό στη δουλειά;
Η ψυχοθεραπεία δεν αλλάζει από μόνη της τον χώρο εργασίας, βοηθά όμως να μειωθεί το στρες, να προστατευτεί η αυτοεκτίμησή σας, να προετοιμάσετε δύσκολες συζητήσεις και να πάρετε αποφάσεις. Στο Art of Mind οι συνεδρίες γίνονται online, σε ώρες που ταιριάζουν με το ωράριό σας, ή στην Πάτρα.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγετε διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνετε online. Η πρώτη συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δείτε όλες τις τιμές.
Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;
Αν εσείς ή κάποιος δικός σας βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης). Για ιατρική βοήθεια: ΕΚΑΒ 166. Αν έχετε σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Η δουλειά δεν πρέπει να σας κοστίζει την υγεία σας
Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. 45 λεπτά, online ή στην Πάτρα.
Κλείστε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA). Psychosocial risks and mental health: Glossary. osha.europa.eu
- Verkuil B, Atasayi S, Molendijk ML. Workplace Bullying and Mental Health: A Meta-Analysis on Cross-Sectional and Longitudinal Data. PLoS One, 2015;10(8):e0135225. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Einarsen S, Nielsen MB. Workplace bullying as an antecedent of mental health problems: a five-year prospective and representative study. International Archives of Occupational and Environmental Health, 2015;88(2):131-142. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Nielsen MB, Harris A, Pallesen S, Einarsen SV. Workplace bullying and sleep: A systematic review and meta-analysis of the research literature. Sleep Medicine Reviews, 2020;51:101289. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Xu T, Magnusson Hanson LL, Lange T, Starkopf L, Westerlund H, Madsen IEH, Rugulies R, Pentti J, Stenholm S, Vahtera J, Hansen ÅM, Virtanen M, Kivimäki M, Rod NH. Workplace bullying and workplace violence as risk factors for cardiovascular disease: a multi-cohort study. European Heart Journal, 2019;40(14):1124-1134. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Nielsen MB, Indregard AM, Øverland S. Workplace bullying and sickness absence: a systematic review and meta-analysis of the research literature. Scandinavian Journal of Work, Environment & Health, 2016;42(5):359-370. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Leach LS, Poyser C, Butterworth P. Workplace bullying and the association with suicidal ideation/thoughts and behaviour: a systematic review. Occupational and Environmental Medicine, 2017;74(1):72-79. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Nielsen MB, Christensen JO, Finne LB, Knardahl S. Workplace bullying, mental distress, and sickness absence: the protective role of social support. International Archives of Occupational and Environmental Health, 2020;93(1):43-53. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Επιθεώρηση Εργασίας. Βία και παρενόχληση στην εργασία: Γενικά. hli.gov.gr
- Επιθεώρηση Εργασίας. Απαγόρευση Βίας και Παρενόχλησης στην Εργασία. hli.gov.gr
- Επιθεώρηση Εργασίας. Δικαιώματα Θιγόμενων. Αποτελέσματα επί Παραβίασης της Απαγόρευσης Βίας και Παρενόχλησης. hli.gov.gr
- Επιθεώρηση Εργασίας. Απαγόρευση Αντιποίνων. hli.gov.gr
