Πριν μιλήσουμε για το άγχος, το πιο σημαντικό: πρώτα γιατρός ή δερματολόγος. Η φαγούρα, τα εξανθήματα και η τριχόπτωση έχουν πολλές πιθανές ιατρικές αιτίες, από αλλεργίες, έκζεμα και μυκητιάσεις έως, λιγότερο συχνά, προβλήματα του θυρεοειδούς, του ήπατος ή των νεφρών.[2] Το NHS συμβουλεύει να μην προσπαθείτε να κάνετε μόνοι σας διάγνωση και να απευθυνθείτε σε γιατρό αν ανησυχείτε.[2] Ακόμη κι όταν το στρες παίζει ρόλο, η ιατρική εκτίμηση είναι η βάση.
Αφού αποκλειστούν ή αντιμετωπιστούν οι ιατρικές αιτίες, μένει συχνά ένα ερώτημα: γιατί η φαγούρα από άγχος φουντώνει στις δύσκολες περιόδους; Γιατί η κνίδωση εμφανίστηκε μετά από μια μεγάλη πίεση; Γιατί πέφτουν τα μαλλιά μερικούς μήνες μετά από ένα στρεσογόνο γεγονός; Σε αυτόν τον οδηγό εξηγούμε τι γνωρίζουμε, με ειλικρίνεια για τα όρια της έρευνας, και πώς η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει μαζί με τη δερματολογική φροντίδα.
Βασικά Σημεία
- Φαγούρα, εξανθήματα και τριχόπτωση χρειάζονται πρώτα ιατρική εκτίμηση· έχουν πολλές αιτίες πέρα από το άγχος.
- Πρήξιμο στα χείλη, στη γλώσσα ή στον λαιμό, ή δυσκολία στην αναπνοή μαζί με κνίδωση, είναι επείγον: καλέστε αμέσως 112 ή ΕΚΑΒ 166.
- Το στρες μπορεί να επιδεινώσει τη φαγούρα και η φαγούρα το στρες, σε έναν φαύλο κύκλο.
- Η έντονη τριχόπτωση μερικούς μήνες μετά από μεγάλο στρες (τελογενής τριχόπτωση) συνήθως υποχωρεί· η αλωπεκία είναι αυτοάνοση πάθηση, όπου το στρες θεωρείται πιθανός επιβαρυντικός παράγοντας, όχι αιτία.
- Η ψυχοθεραπεία δουλεύει με το στρες, τον κύκλο του ξυσίματος και τη συναισθηματική επιβάρυνση, σε συνεργασία με τον δερματολόγο, όχι στη θέση του.
Πρώτα γιατρός: πότε η φαγούρα και η κνίδωση χρειάζονται άμεση βοήθεια
Η κνίδωση εμφανίζεται ως φαγούρα με επηρμένα εξογκώματα ή πλάκες, που μπορεί να τσιμπούν ή να καίνε και να εμφανιστούν οπουδήποτε στο σώμα. Συνήθως βελτιώνεται μέσα σε λίγες μέρες.[1] Υπάρχουν όμως σημάδια που δεν περιμένουν.
Καλέστε αμέσως 112 ή ΕΚΑΒ 166 αν:
τα χείλη, το στόμα, ο λαιμός ή η γλώσσα πρηστούν ξαφνικά· αναπνέετε πολύ γρήγορα ή δυσκολεύεστε να αναπνεύσετε· νιώθετε σφίξιμο στον λαιμό ή δυσκολία στην κατάποση· το δέρμα, η γλώσσα ή τα χείλη γίνονται μπλε, γκρίζα ή χλωμά· εμφανίζεται ξαφνική σύγχυση, υπνηλία ή ζάλη· κάποιος λιποθυμά και δεν συνέρχεται. Μπορεί να πρόκειται για σοβαρή αλλεργική αντίδραση.[1]
Το NHS προτείνει επίσης γρήγορη ιατρική επικοινωνία όταν η κνίδωση δεν βελτιώνεται μετά από 2 μέρες, απλώνεται, επανέρχεται συνεχώς, συνοδεύεται από πυρετό και αδιαθεσία ή από πρήξιμο κάτω από το δέρμα.[1] Για τη φαγούρα γενικά, αξίζει να δείτε γιατρό όταν επηρεάζει την καθημερινότητά σας, δεν βελτιώνεται με απλή φροντίδα ή επανέρχεται, είναι έντονη ή σε όλο το σώμα, συνοδεύεται από νέο εξάνθημα, ογκίδιο ή πρήξιμο που σας ανησυχεί, ή εμφανίζεται στην εγκυμοσύνη.[2] Για την τριχόπτωση, το NHS συνιστά να δείτε γιατρό αν ανησυχείτε, ώστε να διερευνηθεί η αιτία πριν από οποιαδήποτε εμπορική «θεραπεία».[3]
Φαγούρα από άγχος: τι λέει η ψυχοδερματολογία
Η ψυχοδερματολογία είναι ένα σχετικά νέο πεδίο της ιατρικής που μελετά την αλληλεπίδραση ψυχής και δέρματος. Η θεραπεία στο πεδίο αυτό εστιάζει στη βελτίωση της λειτουργικότητας, στη μείωση της σωματικής δυσφορίας, στην αναγνώριση και αντιμετώπιση του άγχους και της κατάθλιψης που συνοδεύουν μια δερματική πάθηση, στην κοινωνική απομόνωση και στην αυτοεκτίμηση, και χρησιμοποιεί τόσο φαρμακευτικές όσο και ψυχολογικές παρεμβάσεις.[10]
Για τη φαγούρα ειδικά, μια ανασκόπηση του 2020 συνοψίζει ότι τόσο το οξύ όσο και το χρόνιο στρες μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη φαγούρα, σε υγιείς ανθρώπους και σε ανθρώπους με δερματικές ή άλλες παθήσεις, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο όπου το στρες επιδεινώνει τη φαγούρα και η φαγούρα το στρες. Ως μηχανισμούς περιγράφει την ενεργοποίηση του άξονα του στρες (υποθάλαμος, υπόφυση, επινεφρίδια) και του συμπαθητικού νευρικού συστήματος, που επηρεάζουν κύτταρα του δέρματος και νεύρα, καθώς και περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με το συναίσθημα.[7]
Με απλά λόγια: η φαγούρα από άγχος δεν είναι «φανταστική». Το σώμα σας αντιδρά πραγματικά στο στρες, όπως μπορεί να αντιδρά με μούδιασμα ή με ενοχλήσεις στο στομάχι. Για μια συνολική εικόνα, δείτε τον οδηγό για τα σωματικά συμπτώματα του άγχους.
Κνίδωση από άγχος: τι γνωρίζουμε για τη χρόνια κνίδωση και το στρες
Η κνίδωση εμφανίζεται όταν κάτι προκαλεί την απελευθέρωση ισταμίνης και άλλων ουσιών στο δέρμα. Ανάμεσα στους πιθανούς «πυροδότες» το NHS αναφέρει τροφές, επαφή με φυτά, ζώα ή χημικά, το κρύο, το ζεστό, ιδρωμένο δέρμα από άσκηση, συναισθηματικό στρες ή πικάντικο φαγητό, φάρμακα, τσιμπήματα, το ξύσιμο ή την πίεση στο δέρμα, λοιμώξεις και προβλήματα του ανοσοποιητικού.[1] Το συναισθηματικό στρες είναι λοιπόν ένας αναγνωρισμένος πιθανός πυροδότης, ανάμεσα σε πολλούς.
Για τη χρόνια αυθόρμητη κνίδωση, συστηματική ανασκόπηση του 2020 σημειώνει ότι ορισμένοι ασθενείς έχουν ιστορικό σημαντικού στρεσογόνου γεγονότος πριν από την έναρξη, και ότι το δέρμα είναι ταυτόχρονα «αισθητήρας» και στόχος των αντιδράσεων στο στρες. Οι ίδιοι ερευνητές τονίζουν όμως ότι παραμένει ασαφές αν το ψυχολογικό στρες προκαλεί ή πυροδοτεί την κνίδωση πάνω σε μια προϋπάρχουσα απορρύθμιση του ανοσοποιητικού.[8]
Μετα-ανάλυση 25 μελετών βρήκε ότι σχεδόν 1 στους 3 ανθρώπους με χρόνια κνίδωση έχει τουλάχιστον μία ψυχική διαταραχή· καμία μελέτη όμως δεν ξεκαθάρισε αν αυτές προϋπήρχαν της κνίδωσης ή ακολούθησαν. Οι συγγραφείς καταλήγουν στην ανάγκη για διεπιστημονική προσέγγιση, με αναγνώριση και φροντίδα της ψυχικής πλευράς μαζί με τη θεραπεία της κνίδωσης.[9]
Με ειλικρίνεια
Η σχέση στρες και δέρματος είναι πραγματική, αλλά δεν σημαίνει ότι κάθε κνίδωση ή φαγούρα «είναι από τα νεύρα». Τα στοιχεία για το αν η ψυχολογική θεραπεία βελτιώνει την ίδια την κνίδωση είναι ακόμη περιορισμένα.[9] Αυτό που μπορεί να βελτιωθεί με σιγουριά είναι το πώς διαχειρίζεστε το στρες και πώς ζείτε με τα συμπτώματα.
Τριχόπτωση και αλωπεκία από άγχος: τι ισχύει
Είναι φυσιολογικό να χάνουμε 50 έως 100 τρίχες την ημέρα, συχνά χωρίς να το καταλαβαίνουμε.[3] Το NHS αναφέρει το στρες ανάμεσα στις αιτίες προσωρινής τριχόπτωσης, μαζί με την ασθένεια, την απώλεια βάρους και την έλλειψη σιδήρου.[3] Στην τριχόπτωση εμπλέκονται όμως δύο πολύ διαφορετικές καταστάσεις:
| Τελογενής τριχόπτωση (έντονη «πτώση») | Γυροειδής αλωπεκία (alopecia areata) | |
|---|---|---|
| Τι είναι | Τα μαλλιά πέφτουν πολύ περισσότερο από το συνηθισμένο[4] | Αυτοάνοση πάθηση: το ανοσοποιητικό επιτίθεται στους θύλακες των τριχών[5] |
| Πώς φαίνεται | Περισσότερες τρίχες στο μαξιλάρι ή στη βούρτσα | Συχνά στρογγυλό ή οβάλ λείο «μπάλωμα» στο τριχωτό ή στα γένια· μερικές φορές φαγούρα ή μυρμήγκιασμα στο σημείο[6] |
| Ρόλος του στρες | Συχνή μετά από μεγάλο στρες, όπως φροντίδα αγαπημένου προσώπου, διαζύγιο, απώλεια δουλειάς, καθώς και μετά από τοκετό, υψηλό πυρετό ή χειρουργείο[4] | Κάποιοι θυμούνται έντονο στρες πριν από την εμφάνιση· δεν θεωρείται αιτία, αλλά πιθανός παράγοντας που αυξάνει τον κίνδυνο[5] |
| Πότε εμφανίζεται | Συνήθως μερικούς μήνες μετά το στρεσογόνο γεγονός[4] | Ξαφνικά, σε οποιαδήποτε ηλικία, συχνότερα στην εφηβεία ή στα 20 και 30[5] |
| Πορεία | Συνήθως σταματά· μέσα σε 6 έως 9 μήνες τα μαλλιά τείνουν να ξαναβρούν τον όγκο τους. Αν το στρες επιμένει, η πτώση μπορεί να κρατήσει[4] | Η επίθεση σπάνια καταστρέφει τους θύλακες, οπότε η επαναφύτρωση είναι δυνατή· χρειάζεται δερματολόγος[5] |
Η διάκριση γίνεται από δερματολόγο, και όσο νωρίτερα ξεκινά η σωστή αντιμετώπιση, τόσο καλύτερη συνήθως η πρόγνωση.[4] Η Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας αναφέρει επίσης, ανάμεσα στις αιτίες απώλειας μαλλιών, και την ακατανίκητη παρόρμηση να τραβάει κανείς τις τρίχες του·[4] αν αναγνωρίζετε κάτι τέτοιο, αξίζει να το συζητήσετε και με έναν ειδικό ψυχικής υγείας.
Το NHS τονίζει ότι η απώλεια μαλλιών μπορεί να είναι πολύ στενάχωρη, γιατί για πολλούς ανθρώπους τα μαλλιά είναι σημαντικό κομμάτι του ποιοι είναι, και ότι η συμβουλευτική στήριξη μπορεί να βοηθήσει.[3]
Ο κύκλος φαγούρας και ξυσίματος
Όταν κάτι φαγουρίζει, το ξύσιμο φέρνει ανακούφιση για λίγα δευτερόλεπτα. Μετά όμως το δέρμα ερεθίζεται περισσότερο, η φαγούρα επιστρέφει πιο έντονη και το ξύσιμο γίνεται σχεδόν αυτόματο, συχνά τις ώρες έντασης ή το βράδυ. Το ίδιο το ξύσιμο και η πίεση στο δέρμα αναφέρονται μάλιστα και ως πυροδότες κνίδωσης.[1] Αν προσθέσουμε το στρες, που επιδεινώνει τη φαγούρα, και τη φαγούρα, που ανεβάζει το στρες,[7] ο κύκλος κλείνει.
Η αναστροφή συνήθειας (habit reversal)
Μια συμπεριφορική τεχνική που χρησιμοποιείται στη δερματολογία είναι η αναστροφή συνήθειας: μαθαίνετε να αναγνωρίζετε πότε και πώς ξύνεστε και να αντικαθιστάτε το ξύσιμο με μια εναλλακτική κίνηση. Σε τυχαιοποιημένη μελέτη με 39 παιδιά με ατοπική δερματίτιδα, η αναστροφή συνήθειας μαζί με τη δερματολογική αγωγή βελτίωσε σημαντικά την κατάσταση του δέρματος σε σχέση με την αγωγή μόνη της.[11] Πρόκειται για μικρή μελέτη, σε παιδιά, αλλά δείχνει τη λογική της συνεργασίας: η δερματολογική θεραπεία φροντίζει το δέρμα και η συμπεριφορική δουλειά σπάει τον κύκλο.
Πρακτικά βήματα για τη φαγούρα από άγχος
Φροντίστε το δέρμα
Το NHS προτείνει να χτυπάτε ελαφρά ή να πιέζετε το δέρμα αντί να το ξύνετε, κάτι δροσερό πάνω στο σημείο, χλιαρό μπάνιο, άοσμη ενυδατική κρέμα, κοντά και καθαρά νύχια και χαλαρά βαμβακερά ρούχα.[2]
Παρατηρήστε τα μοτίβα
Κρατήστε για δύο εβδομάδες σημειώσεις: πότε φουντώνει η φαγούρα, τι συνέβαινε, πώς νιώθατε. Συχνά φαίνεται μια σύνδεση με συγκεκριμένες ώρες, ανθρώπους ή σκέψεις. Φέρτε τις σημειώσεις και στον δερματολόγο σας.
Ηρεμήστε το σώμα
Λίγα λεπτά αργής αναπνοής μπορούν να χαμηλώσουν την ένταση τη στιγμή που ξεκινά η φαγούρα. Δείτε τις ασκήσεις αναπνοής για το άγχος και, αν η φαγούρα κρατά ξύπνιους, τον οδηγό για την αϋπνία και το άγχος.
Δουλέψτε την πηγή του στρες
Η φροντίδα του δέρματος βοηθά, αλλά αν το στρες παραμένει υψηλό, ο κύκλος ξαναρχίζει. Αξίζει να δείτε τι σας πιέζει και τι μπορεί να αλλάξει. Δείτε τη σελίδα για το άγχος και το στρες.
Αν έχετε ήδη δερματική πάθηση, οι αλλαγές αυτές δεν αντικαθιστούν τη θεραπεία που σας έχει δώσει ο γιατρός σας.
Πώς βοηθάμε με τα δερματικά συμπτώματα από άγχος στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε με την ψυχική πλευρά των δερματικών συμπτωμάτων, σε συνεργασία με τη φροντίδα του δερματολόγου σας και όχι στη θέση της. Βοηθάμε με το στρες που τροφοδοτεί τη φαγούρα, με τον κύκλο του ξυσίματος, με το άγχος και τη στενοχώρια που φέρνει μια κνίδωση που δεν υποχωρεί ή η απώλεια μαλλιών, και με την αυτοεικόνα. Η πρώτη συνεδρία είναι κλινική: παίρνουμε το ιστορικό, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως η αναστροφή συνήθειας για το ξύσιμο και η αναγνώριση των σκέψεων που ανεβάζουν την ένταση.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με τη σκέψη, το συναίσθημα και το σώμα. Η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, βοηθά να χαμηλώσει η ένταση του οργανισμού και να δουλέψουμε με τις ρίζες του στρες. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη υποστήριξη με εφαρμόσιμα εργαλεία: ημερολόγιο συμπτωμάτων, σχέδιο για τις δύσκολες ώρες, οργάνωση της καθημερινότητας ώστε να μειωθεί το φορτίο. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Δείτε και τη σελίδα για τα ψυχοσωματικά συμπτώματα, καθώς και για την αυτοεκτίμηση, αν η εμφάνιση του δέρματος ή των μαλλιών σας βαραίνει. Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο· επανεξετάζουμε τακτικά μαζί σας την πορεία.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί το άγχος να προκαλέσει φαγούρα;
Το στρες μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη φαγούρα, και η φαγούρα να αυξήσει το στρες, σε έναν φαύλο κύκλο.[7] Επειδή όμως η φαγούρα έχει πολλές ιατρικές αιτίες, χρειάζεται πρώτα ιατρική εκτίμηση.[2]
Υπάρχει κνίδωση από άγχος;
Το συναισθηματικό στρες αναφέρεται ανάμεσα στους πιθανούς πυροδότες της κνίδωσης.[1] Για τη χρόνια κνίδωση, δεν έχει ξεκαθαριστεί αν το στρες την προκαλεί ή την πυροδοτεί σε έδαφος ήδη επιβαρυμένο.[8]
Πότε η κνίδωση είναι επείγουσα;
Όταν συνοδεύεται από πρήξιμο στα χείλη, στη γλώσσα ή στον λαιμό, δυσκολία στην αναπνοή ή στην κατάποση, ξαφνική ζάλη ή λιποθυμία. Καλέστε αμέσως 112 ή ΕΚΑΒ 166.[1]
Πέφτουν τα μαλλιά από το άγχος;
Ναι, η έντονη πτώση μαλλιών μπορεί να εμφανιστεί μερικούς μήνες μετά από μεγάλο στρες και συνήθως υποχωρεί μέσα σε 6 έως 9 μήνες, αν το στρες δεν επιμένει.[4] Η διάγνωση γίνεται από δερματολόγο.
Η αλωπεκία είναι από άγχος;
Η γυροειδής αλωπεκία είναι αυτοάνοση πάθηση. Κάποιοι θυμούνται έντονο στρες πριν από την εμφάνισή της· το στρες δεν θεωρείται αιτία, αλλά πιθανός παράγοντας που αυξάνει τον κίνδυνο.[5]
Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία στα δερματικά συμπτώματα;
Δουλεύει με το στρες, με τον κύκλο του ξυσίματος και με τη συναισθηματική επιβάρυνση, μαζί με τη δερματολογική αγωγή. Η ψυχοδερματολογία συνδυάζει ιατρικές και ψυχολογικές παρεμβάσεις.[10]
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγετε διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνετε online. Η πρώτη συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δείτε όλες τις τιμές.
Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;
Αν εσείς ή κάποιος δικός σας βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο ή έχει σημάδια σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης, καλέστε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχετε σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Όταν το στρες φαίνεται και στο δέρμα
Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας, δίπλα στη φροντίδα του γιατρού σας. 45 λεπτά, online ή στην Πάτρα.
Κλείστε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- NHS. Hives. National Health Service (UK), 2024. nhs.uk
- NHS. Itchy skin. National Health Service (UK), 2023. nhs.uk
- NHS. Hair loss. National Health Service (UK), 2024. nhs.uk
- American Academy of Dermatology Association. Do you have hair loss or hair shedding? AAD. aad.org
- American Academy of Dermatology Association. Alopecia areata: Causes. AAD, 2023. aad.org
- American Academy of Dermatology Association. Alopecia areata: Signs and symptoms. AAD. aad.org
- Golpanian RS, Kim HS, Yosipovitch G. Effects of Stress on Itch. Clinical Therapeutics, 2020;42(5):745-756. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Konstantinou GN, Konstantinou GN. Psychological Stress and Chronic Urticaria: A Neuro-immuno-cutaneous Crosstalk. A Systematic Review of the Existing Evidence. Clinical Therapeutics, 2020;42(5):771-782. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Konstantinou GN, Konstantinou GN. Psychiatric comorbidity in chronic urticaria patients: a systematic review and meta-analysis. Clinical and Translational Allergy, 2019;9:42. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Jafferany M, Franca K. Psychodermatology: Basics Concepts. Acta Dermato-Venereologica, 2016;96(217):35-37. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Norén P, Hagströmer L, Alimohammadi M, Melin L. The positive effects of habit reversal treatment of scratching in children with atopic dermatitis: a randomized controlled study. British Journal of Dermatology, 2018;178(3):665-673. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
