Στέλνεις ένα μήνυμα σε έναν φίλο και η απάντηση αργεί, και πριν περάσει μισή ώρα το μυαλό σου έχει ήδη αποφασίσει ότι κάτι έκανες λάθος, ότι σε βαρέθηκε, ότι έτσι γίνεται πάντα. Ή κάνεις ένα μικρό λάθος στη δουλειά και ακούς μέσα σου μια φωνή να σχολιάζει «ποτέ δεν κάνεις τίποτα σωστά», με τόση βεβαιότητα που δεν σκέφτεσαι καν να την αμφισβητήσεις. Αυτές είναι οι αρνητικές σκέψεις, και αν τις αναγνωρίζεις, να ξέρεις ότι δεν φταις εσύ: όλοι τις έχουμε, και το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανιστούν, αλλά να μη σε παρασύρουν.
Μια εικόνα που βοηθά είναι ένα ραδιόφωνο που παίζει στο βάθος του μυαλού σου. Ορισμένοι σταθμοί του μεταδίδουν ειδήσεις καταστροφής, κριτική και απαισιοδοξία, και όταν η μέρα ήταν βαριά ή περνάς δύσκολα, η ένταση ανεβαίνει χωρίς να το καταλάβεις. Δεν μπορείς πάντα να το κλείσεις, μπορείς όμως να αναγνωρίσεις ποιος σταθμός παίζει, να χαμηλώσεις την ένταση και να μη χορεύεις σε κάθε τραγούδι του. Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε γιατί το μυαλό γέρνει προς το αρνητικό, πότε οι σκέψεις αυτές δείχνουν κάτι παραπάνω και τι μπορείς να κάνεις διαφορετικά.
Βασικά Σημεία
- Οι αρνητικές σκέψεις είναι κοινή ανθρώπινη εμπειρία· ο ανθρώπινος νους δίνει από τη φύση του περισσότερη προσοχή στις αρνητικές πληροφορίες.
- Οι αυτόματες αρνητικές σκέψεις έρχονται γρήγορα, μοιάζουν αληθινές και επηρεάζουν το πώς νιώθεις και τι κάνεις.
- Η προσπάθεια να διώξεις με το ζόρι μια σκέψη συχνά τη φέρνει πίσω πιο έντονη· βοηθά περισσότερο να αλλάξεις τη σχέση σου μαζί της.
- Όταν οι αρνητικές σκέψεις κρατούν εβδομάδες και συνοδεύονται από πεσμένη διάθεση ή έντονο άγχος, μπορεί να είναι σημάδι κατάθλιψης ή αγχώδους διαταραχής και αξίζει να μιλήσεις με έναν ειδικό.
- Αν οι σκέψεις σου αφορούν τον θάνατο ή το να βλάψεις τον εαυτό σου, ζήτα βοήθεια αμέσως στο 1018 ή στο 112.
Τι είναι οι αρνητικές σκέψεις
Αρνητικές σκέψεις ονομάζουμε τις σκέψεις που βλέπουν τον εαυτό μας, τους άλλους ή το μέλλον με απαισιόδοξο, επικριτικό ή απειλητικό τρόπο: «δεν θα τα καταφέρω», «κανείς δεν με υπολογίζει», «κάτι κακό θα συμβεί». Κάποιες είναι απολύτως λογικές αντιδράσεις σε κάτι δύσκολο που ζεις, και δεν χρειάζεται να τις «διορθώσεις»· η λύπη μετά από μια απώλεια ή η ανησυχία πριν από μια σημαντική εξέταση δεν είναι λάθος σκέψεις. Άλλες, όμως, έρχονται ξανά και ξανά, ακόμη κι όταν τα δεδομένα δεν τις στηρίζουν, και τότε αρχίζουν να μοιάζουν με ένα ραδιόφωνο που κανείς δεν θυμάται πότε το άνοιξε.
Το NHS εξηγεί ότι οι σκέψεις, τα συναισθήματα και οι πράξεις μας συνδέονται μεταξύ τους και επηρεάζουν συνεχώς το ένα το άλλο, και ότι πολλοί από εμάς δεν καταλαβαίνουμε καν πότε σκεφτόμαστε με τρόπο που δεν μας βοηθά.[3] Γι' αυτό το πρώτο βήμα δεν είναι να αλλάξεις τη σκέψη, αλλά να την προσέξεις.
Γιατί το μυαλό γέρνει προς το αρνητικό
Αν νιώθεις ότι ένα κακό σχόλιο σού μένει περισσότερο από δέκα καλά, δεν το φαντάζεσαι. Οι ερευνητές περιγράφουν μια αρνητική προκατάληψη (negativity bias): σε πολλές καταστάσεις, οι ενήλικες προσέχουν τις αρνητικές πληροφορίες, μαθαίνουν από αυτές και τις λαμβάνουν υπόψη πολύ περισσότερο απ' ό,τι τις θετικές, και η τάση αυτή θεωρείται ότι εξυπηρετούσε σημαντικές λειτουργίες προστασίας στην εξέλιξη του ανθρώπου.[1] Ένα μυαλό που πρόσεχε πρώτα τον κίνδυνο είχε περισσότερες πιθανότητες να προφυλαχτεί.
Το πρόβλημα είναι ότι αυτός ο μηχανισμός δεν ξεχωρίζει πάντα μια πραγματική απειλή από ένα μήνυμα που άργησε. Έτσι, ο σταθμός των κακών ειδήσεων παίζει πιο δυνατά απ' όσο χρειάζεται, ειδικά όταν η μέρα ήταν κουραστική, όταν κοιμάσαι λίγο ή όταν περνάς μια δύσκολη περίοδο. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά μαζί σου· σημαίνει ότι το μυαλό σου κάνει τη δουλειά του λίγο υπερβολικά καλά.
Αυτόματες αρνητικές σκέψεις στην καθημερινότητα
Το γνωσιακό μοντέλο του Aaron Beck, που έχει χρησιμοποιηθεί για πάνω από 50 χρόνια για την κατανόηση και την αντιμετώπιση των ψυχικών δυσκολιών, δίνει έμφαση στις πεποιθήσεις και στην προσοχή μας ως παράγοντες που επηρεάζουν τι νιώθουμε και πώς αντιδρούμε.[2] Στην καθημερινότητα, αυτό φαίνεται σε σκέψεις που περνούν αστραπιαία, σχεδόν σαν να παίζουν μόνες τους, και που συχνά δεν τις αμφισβητούμε. Το NHS αναφέρει μερικά συνηθισμένα μοτίβα: να περιμένεις πάντα το χειρότερο, να αγνοείς τις καλές πλευρές και να εστιάζεις μόνο στις κακές, να βλέπεις τα πράγματα «άσπρο ή μαύρο» και να θεωρείς τον εαυτό σου μοναδική αιτία για ό,τι στραβό συμβαίνει.[3] Τα μοτίβα αυτά, μαζί με άλλα, τα αναλύουμε στον οδηγό για την αλλαγή σκέψης.
| Τι ακούς στο «ραδιόφωνο» | Τι κάνει σε σένα | Πώς μπορείς να του απαντήσεις |
|---|---|---|
| «Θα πάει στραβά, όπως πάντα.» | Ανεβάζει το άγχος και σε σπρώχνει να αποφύγεις | «Αυτό είναι ένα σενάριο, όχι μια πρόβλεψη. Τι άλλο θα μπορούσε να συμβεί;» |
| «Είμαι αποτυχία.» | Ρίχνει τη διάθεση και την αυτοεκτίμηση | «Έκανα ένα λάθος. Ένα λάθος δεν είναι όλος ο εαυτός μου.» |
| «Σίγουρα με κρίνουν.» | Σε κάνει να κλείνεσαι και να μη μιλάς | «Δεν ξέρω τι σκέφτονται. Τι στοιχεία έχω πραγματικά;» |
| «Φταίω εγώ για όλα.» | Φέρνει ενοχές και εξάντληση | «Ποιο κομμάτι είναι δικό μου και ποιο όχι;» |
| «Τίποτα δεν θα αλλάξει.» | Σβήνει το κίνητρο να προσπαθήσεις | «Έτσι νιώθω σήμερα. Ποιο είναι ένα μικρό βήμα που μπορώ να κάνω;» |
Αρνητικές σκέψεις και κατάθλιψη ή άγχος: πότε είναι σήμα
Οι αρνητικές σκέψεις από μόνες τους δεν σημαίνουν ότι έχεις κάποια διαταραχή. Αξίζει όμως να δώσεις προσοχή όταν κρατούν εβδομάδες, όταν σε κάνουν να αποσύρεσαι από ανθρώπους και δραστηριότητες, όταν συνοδεύονται από πεσμένη διάθεση, απώλεια ενδιαφέροντος, διαταραγμένο ύπνο ή συνεχή ανησυχία. Τότε μπορεί να είναι κομμάτι μιας κατάθλιψης ή μιας δυσκολίας με το άγχος, ή και των δύο μαζί, κάτι που εξηγούμε στον οδηγό για την αγχώδη κατάθλιψη. Το NIMH αναφέρει ότι η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία, στην οποία οι άνθρωποι μαθαίνουν να αμφισβητούν και να αλλάζουν τις μη βοηθητικές σκέψεις και συμπεριφορές, είναι μία από τις τεκμηριωμένες ψυχοθεραπείες για την κατάθλιψη.[10] Η διάγνωση γίνεται από γιατρό ή ψυχίατρο.
Όταν η σκέψη επανέρχεται ξανά και ξανά
Αν το πρόβλημα δεν είναι τόσο το περιεχόμενο της σκέψης όσο το ότι γυρίζεις συνεχώς στα ίδια, χωρίς να καταλήγεις πουθενά, μάλλον μιλάμε για υπερανάλυση και μηρυκασμό· θα βρεις περισσότερα στον οδηγό για την υπερανάλυση σκέψεων.
Όταν οι σκέψεις είναι ενοχλητικές εικόνες που σε τρομάζουν
Κάποιες σκέψεις μπαίνουν στο μυαλό ξαφνικά, έχουν περιεχόμενο που σε σοκάρει και σε κάνουν να νιώθεις ότι πρέπει να κάνεις κάτι για να «εξουδετερωθούν», για παράδειγμα να ελέγξεις, να μετρήσεις ή να ζητήσεις επιβεβαίωση. Αυτές οι παρεισφρητικές σκέψεις λειτουργούν διαφορετικά από τις αρνητικές σκέψεις που περιγράφουμε εδώ και μπορεί να σχετίζονται με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή· για τη διαφορά δες και τα συμπτώματα της ΙΨΔ.
Αν οι σκέψεις σου γυρίζουν γύρω από τον θάνατο ή το να βλάψεις τον εαυτό σου, κάλεσε 1018 ή 112. Περισσότερα θα βρεις στον οδηγό για τις σκέψεις αυτοκτονίας.
Πώς φεύγουν οι αρνητικές σκέψεις; Γιατί δεν φεύγουν με το ζόρι
Η πρώτη αντίδραση όταν ακούμε έναν δυσάρεστο σταθμό είναι να προσπαθήσουμε να τον κλείσουμε με τη βία: «μη σκέφτεσαι αυτό». Η έρευνα όμως δείχνει ότι η καταστολή των σκέψεων, αν και πολύ συνηθισμένη, μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα και να φέρει πίσω ακριβώς την κατάσταση που προσπαθούσαμε να αποφύγουμε.[7] Όσο πιο δυνατά σπρώχνεις το κουμπί, τόσο πιο κολλημένο φαίνεται.
Ούτε η αντικατάσταση της αρνητικής σκέψης με μια υπερβολικά θετική λύνει πάντα το ζήτημα, γιατί συχνά το μυαλό δεν την πιστεύει· γι' αυτό τις θετικές επιβεβαιώσεις τις εξετάζουμε χωριστά στον οδηγό για τις θετικές επιβεβαιώσεις. Αυτό που βοηθά περισσότερο είναι συνήθως να αλλάξεις τη σχέση σου με τη σκέψη: να τη δεις ως σκέψη και όχι ως γεγονός, να ελέγξεις αν στέκει, και να της μιλήσεις με την καλοσύνη που θα έδειχνες σε έναν άνθρωπο που αγαπάς. Ακόμη και το NHS σημειώνει ότι δεν θα καταφέρνεις πάντα να αλλάξεις μια σκέψη, και ότι αυτό δεν πειράζει.[3]
Αρνητικές σκέψεις: αντιμετώπιση με τέσσερις τεχνικές
Οι τεχνικές που ακολουθούν δεν σβήνουν το ραδιόφωνο· σε βοηθούν να το ακούς από απόσταση. Ξεκίνα από μία, εξασκήσου σε ήρεμες στιγμές και πρόσθεσε τις άλλες σιγά σιγά.
Ονόμασε τον σταθμό
- Όταν προσέξεις μια αρνητική σκέψη, σταμάτα για λίγο και ρώτα τον εαυτό σου: «Τι μόλις πέρασε από το μυαλό μου;»
- Δώσε στον σταθμό ένα όνομα, για παράδειγμα «Ράδιο Καταστροφή» ή «Ο σταθμός του Δεν Αξίζω».
- Πρόσθεσε στη σκέψη τη φράση «Παρατηρώ ότι έχω τη σκέψη ότι…» και διάβασέ τη ξανά.
Φράση: «Α, πάλι το Ράδιο Καταστροφή. Το ακούω, αλλά δεν χρειάζεται να χορέψω.»
Γιατί βοηθά: όταν τη βλέπεις ως σκέψη και όχι ως γεγονός, παίρνεις λίγη απόσταση από αυτήν· οι τεχνικές «αποπροσκόλλησης» έχουν μελετηθεί ακριβώς για να μειώνουν το πόσο πιστευτή και ενοχλητική μοιάζει μια αρνητική σκέψη.[5] Αν ξεχάσεις να το κάνεις, δεν πειράζει· το προσέχεις την επόμενη φορά.
Η λέξη που χάνει το βάρος της
- Συμπύκνωσε την αρνητική σκέψη σε μία λέξη, για παράδειγμα «αποτυχία».
- Πες τη δυνατά, γρήγορα και ξανά και ξανά για περίπου 30 δευτερόλεπτα.
- Πρόσεξε τι συμβαίνει στο νόημά της: συχνά αρχίζει να ακούγεται απλώς σαν ήχος.
Φράση: «Είναι μια λέξη. Δεν είναι η αλήθεια για μένα.»
Γιατί βοηθά: σε πειραματικές μελέτες, η γρήγορη επανάληψη μιας λέξης που συμπυκνώνει μια αρνητική σκέψη για τον εαυτό μείωσε την ενόχληση και το πόσο πιστευτή ήταν η σκέψη περισσότερο από την απλή απόσπαση της προσοχής, και σε ανθρώπους με αυξημένα καταθλιπτικά συμπτώματα.[6] Αν σου φανεί αστείο ή αμήχανο, είναι μέρος της άσκησης.
Οι τρεις στήλες
- Σε ένα χαρτί φτιάξε τρεις στήλες: «Τι συνέβη», «Τι σκέφτηκα και πώς ένιωσα», «Τι άλλο θα μπορούσε να ισχύει».
- Συμπλήρωσε τις δύο πρώτες όσο πιο ειλικρινά μπορείς.
- Στην τρίτη γράψε στοιχεία υπέρ και κατά της σκέψης και μια πιο ρεαλιστική ή ουδέτερη εκδοχή της.
Φράση: «Ξέχασα κάτι σήμερα. Τις περισσότερες φορές θυμάμαι πολύ περισσότερα απ' όσα ξεχνάω.»
Γιατί βοηθά: το ημερολόγιο σκέψεων είναι μια συνηθισμένη άσκηση της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, που σε βοηθά να δεις πώς συνδέονται οι σκέψεις με τα συναισθήματα και τις πράξεις σου.[4] Αν η τρίτη στήλη μείνει άδεια, δεν απέτυχες· ήδη το να γράψεις τη σκέψη τη βγάζει από το μυαλό σου.
Τι θα έλεγες σε έναν φίλο;
- Φαντάσου ότι ένας φίλος σου σού λέει ακριβώς τη σκέψη που έχεις τώρα για τον εαυτό σου.
- Γράψε τι θα του απαντούσες, με τον τόνο που θα χρησιμοποιούσες μαζί του.
- Διάβασε την απάντηση σαν να απευθύνεται σε σένα, με το χέρι στο στήθος και μια αργή ανάσα.
Φράση: «Περνάω δύσκολα, και αυτό είναι ανθρώπινο. Θα μιλήσω στον εαυτό μου όπως θα μιλούσα σε κάποιον που αγαπώ.»
Γιατί βοηθά: η ερώτηση «τι θα έλεγες σε έναν φίλο» περιλαμβάνεται στις οδηγίες του NHS για τον έλεγχο των μη βοηθητικών σκέψεων,[3] και μια μετα-ανάλυση βρήκε ότι η υψηλότερη αυτοσυμπόνια συνδέεται με λιγότερα συμπτώματα ψυχικής δυσφορίας.[8] Αν στην αρχή οι καλές λέξεις σού φαίνονται ψεύτικες, συνέχισε· η καλοσύνη θέλει εξάσκηση. Δες περισσότερα για τη σημασία της αυτοσυμπόνιας.
Αν το ραδιόφωνο ανεβαίνει κυρίως το βράδυ ή με τη μορφή ατελείωτων «κι αν…;», ένα συγκεκριμένο «παράθυρο ανησυχίας» μέσα στη μέρα μπορεί να βοηθήσει· σε μια μικρή τυχαιοποιημένη μελέτη, η ανησυχία που περιοριζόταν σε συγκεκριμένο χρόνο και χώρο μείωσε την ανησυχία, το άγχος και την αϋπνία.[9]
Πώς βοηθάμε με τις αρνητικές σκέψεις στο Art of Mind
Όταν οι αρνητικές σκέψεις έχουν γίνει ο μόνιμος σταθμός της μέρας σου, συνήθως δεν αρκεί ένα κόλπο· χρειάζεται να καταλάβουμε από πού ήρθαν αυτές οι φωνές και τι προσπαθούν, με τον δικό τους στραβό τρόπο, να προστατεύσουν. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως το ημερολόγιο σκέψεων και τον έλεγχο των σκέψεων με πραγματικά στοιχεία, μαζί με δουλειά στην αυτοεκτίμηση και στην αυτοσυμπόνια. Η πορεία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο, και τον ρυθμό τον ορίζουμε μαζί.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που βλέπει τον άνθρωπο ως σύνολο σώματος, συναισθήματος, σκέψης και σχέσεων, ώστε να φτάσουμε στις παλιές πεποιθήσεις από τις οποίες τροφοδοτούνται οι αρνητικές σκέψεις· η κλινική ύπνωση χρησιμοποιείται ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, όπου ταιριάζει. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη στήριξη με συγκεκριμένα εργαλεία για την καθημερινότητα: πώς προσέχεις τη σκέψη τη στιγμή που έρχεται, πώς την ελέγχεις και πώς απαντάς στον εσωτερικό επικριτή. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, από ένα δωμάτιο όπου μπορείς να μιλήσεις ελεύθερα, ή δια ζώσης στο γραφείο μας στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι φυσιολογικό να έχω αρνητικές σκέψεις;
Ναι. Ο ανθρώπινος νους έχει την τάση να προσέχει περισσότερο τις αρνητικές πληροφορίες, κάτι που θεωρείται ότι μας προστάτευε στην εξέλιξή μας.[1] Αξίζει να ζητήσεις βοήθεια όταν οι σκέψεις κρατούν εβδομάδες ή επηρεάζουν τη ζωή σου.
Πώς φεύγουν οι αρνητικές σκέψεις;
Συνήθως όχι με το να τις διώχνεις με το ζόρι, γιατί η καταστολή μπορεί να τις φέρει πίσω πιο έντονες.[7] Βοηθά περισσότερο να τις αναγνωρίζεις ως σκέψεις, να τις ελέγχεις και να τους μιλάς με καλοσύνη.
Οι αρνητικές σκέψεις σημαίνουν ότι έχω κατάθλιψη;
Όχι απαραίτητα. Όταν όμως κρατούν εβδομάδες και συνοδεύονται από πεσμένη διάθεση, απώλεια ενδιαφέροντος ή αλλαγές στον ύπνο, αξίζει να μιλήσεις με έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Η διάγνωση γίνεται από γιατρό ή ψυχίατρο.
Ποια είναι η διαφορά με τις ιδεοψυχαναγκαστικές σκέψεις;
Οι ιδεοψυχαναγκαστικές σκέψεις μπαίνουν ξαφνικά, σε σοκάρουν και συνήθως συνοδεύονται από την ανάγκη να κάνεις κάτι για να τις εξουδετερώσεις. Δες τη σελίδα για την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.
Κάνετε συνεδρίες online;
Ναι, σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγεις διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνεις online. Κάθε συνεδρία διαρκεί 45 λεπτά και κοστίζει 45 €· δες όλες τις τιμές.
Χρειάζεσαι άμεση βοήθεια;
Αν εσύ ή κάποιος δικός σου βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, κάλεσε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχεις σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Μπορείς να χαμηλώσεις την ένταση
Το ραδιόφωνο ίσως να μη σωπάσει ποτέ εντελώς, αλλά μπορείς να μάθεις να το ακούς από απόσταση και να διαλέγεις εσύ σε ποια μουσική θα κινηθείς. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας, online ή στην Πάτρα.
Κλείσε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- Vaish A, Grossmann T, Woodward A. Not all emotions are created equal: the negativity bias in social-emotional development. Psychological Bulletin, 2008;134(3):383-403. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Beck AT, Haigh EA. Advances in cognitive theory and therapy: the generic cognitive model. Annual Review of Clinical Psychology, 2014;10:1-24. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- NHS Every Mind Matters. Reframing unhelpful thoughts. National Health Service. nhs.uk
- NHS Every Mind Matters. Thought record. National Health Service. nhs.uk
- Masuda A, Hayes SC, Sackett CF, Twohig MP. Cognitive defusion and self-relevant negative thoughts: examining the impact of a ninety year old technique. Behaviour Research and Therapy, 2004;42(4):477-485. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Masuda A, Twohig MP, Stormo AR, Feinstein AB, Chou YY, Wendell JW. The effects of cognitive defusion and thought distraction on emotional discomfort and believability of negative self-referential thoughts. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 2010;41(1):11-17. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Wenzlaff RM, Wegner DM. Thought suppression. Annual Review of Psychology, 2000;51:59-91. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- MacBeth A, Gumley A. Exploring compassion: a meta-analysis of the association between self-compassion and psychopathology. Clinical Psychology Review, 2012;32(6):545-552. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- McGowan SK, Behar E. A preliminary investigation of stimulus control training for worry: effects on anxiety and insomnia. Behavior Modification, 2013;37(1):90-112. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- National Institute of Mental Health. Depression. NIH Publication No. 24-MH-8079, 2024. nimh.nih.gov
