Ένα μήνυμα που στείλατε και δεν πήρε απάντηση. Μια κουβέντα στη δουλειά που ξαναπαίζει στο μυαλό σας για πολλοστή φορά. Μια απόφαση που ζυγίζετε εδώ και εβδομάδες, χωρίς να καταλήγετε. Το βράδυ ξαπλώνετε κουρασμένοι, αλλά το μυαλό ανάβει: «γιατί το είπα αυτό;», «τι θα γίνει αν…;», «μήπως έπρεπε…;». Η υπερανάλυση σκέψεων, ή overthinking, είναι από τις πιο συχνές εμπειρίες που περιγράφουν οι άνθρωποι όταν μιλούν για άγχος.
Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι είναι η υπερανάλυση, πώς διαφέρουν οι δύο βασικές μορφές της, ο μηρυκασμός και η ανησυχία, γιατί το μυαλό κολλάει σε κύκλους, πώς συνδέεται με το άγχος, τη διάθεση και τον ύπνο, ποια πρακτικά βήματα βοηθούν, πότε μπορεί να είναι κομμάτι μιας ευρύτερης δυσκολίας και πώς η ψυχοθεραπεία σας βοηθά να βγείτε από τον κύκλο.
Βασικά Σημεία
- Η υπερανάλυση είναι επαναλαμβανόμενη, δύσκολα ελεγχόμενη σκέψη γύρω από τα ίδια θέματα, που σπάνια οδηγεί σε λύση.
- Ο μηρυκασμός στρέφεται κυρίως στο παρελθόν («γιατί;»), ενώ η ανησυχία στο μέλλον («κι αν;»)· συχνά συνυπάρχουν.
- Η έρευνα συνδέει τον μηρυκασμό με την κατάθλιψη και το άγχος, και την επίμονη σκέψη για όσα μας αγχώνουν με χειρότερο ύπνο.
- Βοηθούν ο «χρόνος ανησυχίας», το γράψιμο, η επιστροφή στη δράση και η σκόπιμη μετατόπιση της προσοχής.
- Η ψυχοθεραπεία δουλεύει και με τον μηχανισμό της υπερανάλυσης και με όσα την τροφοδοτούν.
Τι είναι η υπερανάλυση σκέψεων (overthinking)
Η υπερανάλυση δεν είναι απλώς «πολλή σκέψη». Όλοι σκεφτόμαστε ξανά και ξανά κάτι σημαντικό, και αυτό συχνά βοηθά. Υπερανάλυση είναι όταν η σκέψη γυρίζει σε κύκλους γύρω από τα ίδια ερωτήματα, είναι δύσκολο να τη σταματήσετε, σας αφήνει πιο αγχωμένους ή πιο πεσμένους απ' ό,τι πριν, και δεν καταλήγει σε κάποια απόφαση ή πράξη. Στην ψυχολογία ονομάζεται «επαναλαμβανόμενη αρνητική σκέψη».
Όταν η σκέψη βοηθά και όταν μας κρατά κολλημένους
Μια εκτεταμένη ανασκόπηση έδειξε ότι η επαναλαμβανόμενη σκέψη μπορεί να έχει και εποικοδομητικές και μη εποικοδομητικές συνέπειες.[1] Από τη μία, μπορεί να βοηθήσει στην επεξεργασία δύσκολων γεγονότων, στην προετοιμασία και στον σχεδιασμό. Από την άλλη, οι κύριες μη εποικοδομητικές συνέπειές της είναι η κατάθλιψη, το άγχος και δυσκολίες στη σωματική υγεία.[1] Σύμφωνα με την ίδια ανασκόπηση, η διαφορά εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από το περιεχόμενο της σκέψης και από το πλαίσιο μέσα στο οποίο γίνεται.[1] Ένα απλό κριτήριο που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε: μετά από δέκα λεπτά σκέψης, είστε πιο κοντά σε κάποια λύση ή απλώς πιο κουρασμένοι;
Μηρυκασμός και ανησυχία: οι δύο μορφές της υπερανάλυσης
Ο μηρυκασμός (rumination) είναι χαρακτηριστικός της κατάθλιψης, ενώ η ανησυχία (worry) θεωρείται κεντρική στη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή, αλλά οι δύο μορφές συχνά εμφανίζονται στο ίδιο άτομο και μοιάζουν πολύ μεταξύ τους.[2] Σε μελέτη που τις σύγκρινε άμεσα, βρέθηκαν διαφορές σε επτά χαρακτηριστικά, ανάμεσά τους ο προσανατολισμός στο μέλλον ή στο παρελθόν, η χρονιότητα και το πόσο δυσάρεστες ήταν· οι ερευνητές κατέληξαν ότι η ανησυχία και ο μηρυκασμός πιθανότατα μοιράζονται τις ίδιες διεργασίες, με διαφορετικό περιεχόμενο.[2]
| Διάσταση | Μηρυκασμός | Ανησυχία |
|---|---|---|
| Χρονικός προσανατολισμός | Κυρίως παρελθόν: τι έγινε, γιατί έγινε | Κυρίως μέλλον: τι μπορεί να συμβεί |
| Τυπικές σκέψεις | «Γιατί μου συμβαίνει αυτό;», «Γιατί δεν μπορώ να το ξεπεράσω;» | «Κι αν πάει στραβά;», «Κι αν δεν τα καταφέρω;» |
| Συναίσθημα που συνοδεύει | Λύπη, ενοχή, ντροπή, απογοήτευση | Φόβος, ένταση, ανασφάλεια |
| Συνδέεται συχνότερα με | Χαμηλή διάθεση και κατάθλιψη | Άγχος και γενικευμένη αγχώδη διαταραχή |
| Τι μοιάζει να προσφέρει | Την αίσθηση ότι «καταλαβαίνετε» τι πήγε στραβά | Την αίσθηση ότι «προετοιμάζεστε» για το χειρότερο |
Γιατί το μυαλό κάνει κύκλους
Η υπερανάλυση επιμένει επειδή μοιάζει χρήσιμη. Το μυαλό πιστεύει ότι, αν σκεφτεί λίγο ακόμα, θα βρει την απάντηση, θα αποφύγει το λάθος ή θα προετοιμαστεί για τον κίνδυνο. Η έρευνα όμως δείχνει το αντίθετο. Μια σημαντική ανασκόπηση συνοψίζει ότι ο μηρυκασμός επιδεινώνει την κατάθλιψη, ενισχύει την αρνητική σκέψη, δυσκολεύει την επίλυση προβλημάτων, εμποδίζει την ανάληψη δράσης και φθείρει την κοινωνική στήριξη.[3] Με άλλα λόγια, η υπερανάλυση δίνει την αίσθηση ότι «δουλεύετε» το πρόβλημα, ενώ στην πράξη σας κρατά ακίνητους.
Πολλοί άνθρωποι περιγράφουν και συγκεκριμένα «καύσιμα» του κύκλου:
- Δυσανεξία στην αβεβαιότητα. Η ανάγκη να ξέρετε σίγουρα ότι όλα θα πάνε καλά, κάτι που κανείς δεν μπορεί να εξασφαλίσει.
- Τελειομανία. Ο φόβος ότι κάθε επιλογή πρέπει να είναι η «σωστή», που κάνει δύσκολη τη λήψη αποφάσεων.
- Αυτοκριτική. Μια εσωτερική φωνή που ξαναπαίζει κάθε λάθος και σας κατηγορεί.
- Κούραση και ησυχία. Το βράδυ ή στις άδειες ώρες, όταν δεν υπάρχει κάτι να απασχολήσει την προσοχή.
- Πεποιθήσεις για την ίδια τη σκέψη. Από τη μία, «αν ανησυχώ, θα είμαι προετοιμασμένος». Από την άλλη, «δεν μπορώ να το ελέγξω».
Το να αναγνωρίσετε ποια από αυτά σας αφορούν είναι ήδη ένα βήμα. Για τον τρόπο που μπορούν να αλλάξουν τα μοτίβα σκέψης, δείτε τον οδηγό για την αλλαγή σκέψης.
Υπερανάλυση, άγχος, κατάθλιψη και ύπνος
Η υπερανάλυση δεν είναι μόνο κουραστική. Σύμφωνα με την ίδια ανασκόπηση, ο μηρυκασμός προβλέπει με μεγαλύτερη συνέπεια την έναρξη επεισοδίων κατάθλιψης, και συνδέεται επίσης με το άγχος, τα επεισόδια υπερφαγίας, την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και τον αυτοτραυματισμό.[3] Αν παρατηρείτε ότι οι σκέψεις σας γυρίζουν συνεχώς σε όσα πήγαν στραβά και η διάθεση πέφτει, δείτε τον οδηγό «δεν έχω διάθεση για τίποτα» και τη σελίδα για την κατάθλιψη.
Ο ύπνος είναι συχνά το πρώτο που πληρώνει το τίμημα. Μια μετα-ανάλυση 8 μακροχρόνιων μελετών με 3.733 άτομα βρήκε ότι η επίμονη σκέψη γύρω από όσα μας αγχώνουν μεσολαβεί ανάμεσα στο στρες και στις δυσκολίες του ύπνου, δηλαδή στη δυσκολία να αποκοιμηθεί κανείς ή να κοιμηθεί χωρίς διακοπές.[4] Με απλά λόγια, δεν είναι μόνο το στρες που χαλά τον ύπνο, αλλά και το ότι συνεχίζουμε να το «μασάμε» στο κρεβάτι. Περισσότερα θα βρείτε στον οδηγό για την αϋπνία και το άγχος.
Ταυτόχρονα, η υπερανάλυση δεν σημαίνει από μόνη της ότι έχετε κάποια διαταραχή. Είναι μια πολύ ανθρώπινη αντίδραση σε περιόδους πίεσης, αλλαγών ή αβεβαιότητας, και συχνά είναι κομμάτι του καθημερινού άγχους και στρες.
Πώς να σταματήσετε την υπερανάλυση: πρακτικά βήματα
Ο στόχος δεν είναι να «μη σκέφτεστε», που είναι αδύνατο, αλλά να αλλάξετε τη σχέση σας με τη σκέψη και να βγείτε από τον κύκλο πιο γρήγορα. Τα παρακάτω βήματα βοηθούν πολλούς ανθρώπους:
Ορίστε «χρόνο ανησυχίας»
Κλείστε 15–20 λεπτά συγκεκριμένη ώρα της ημέρας για τις ανησυχίες σας. Όταν έρχονται νωρίτερα, σημειώστε τες και αναβάλετέ τες για τότε. Σε τυχαιοποιημένη δοκιμή, μια σύντομη παρέμβαση αναβολής της ανησυχίας μείωσε σημαντικά την ανησυχία σε ανθρώπους με γενικευμένη αγχώδη διαταραχή.[5]
Γράψτε το
Βγάλτε τις σκέψεις από το κεφάλι στο χαρτί. Χωρίστε τη σελίδα σε «τι μπορώ να κάνω» και «τι δεν εξαρτάται από εμένα». Για ό,τι εξαρτάται από εσάς, γράψτε ένα μικρό επόμενο βήμα. Για τα υπόλοιπα, σημειώστε ότι τα έχετε ήδη σκεφτεί αρκετά.
Επιστρέψτε στη δράση
Η υπερανάλυση συχνά αντικαθιστά τη ζωή. Προγραμματίστε μικρές δραστηριότητες που έχουν νόημα ή σας ευχαριστούν. Αυτή είναι η λογική της συμπεριφορικής ενεργοποίησης, που σε μετα-ανάλυση 26 δοκιμών βρέθηκε αποτελεσματική για την κατάθλιψη.[6]
Μετατοπίστε την προσοχή
Δεκάδες πειραματικές μελέτες δείχνουν ότι οι θετικοί περισπασμοί ανακουφίζουν την πεσμένη διάθεση.[3] Κίνηση, μια κουβέντα, μια εργασία με τα χέρια ή μια άσκηση από τον οδηγό για το mindfulness για το άγχος σας βγάζουν από τον κύκλο.
Ερωτήσεις που σπάνε τον κύκλο
- «Αυτή η σκέψη με φέρνει πιο κοντά σε κάποια λύση ή απλώς γυρίζει γύρω από το ίδιο σημείο;»
- «Υπάρχει κάτι συγκεκριμένο που μπορώ να κάνω τώρα; Αν ναι, ποιο είναι το πρώτο μικρό βήμα;»
- «Τι θα έλεγα σε έναν φίλο που σκέφτεται έτσι;»
- «Αυτό που φοβάμαι είναι γεγονός ή ένα από τα πολλά πιθανά σενάρια;»
Όταν η υπερανάλυση φέρνει σωματική ένταση, μερικά λεπτά με τις ασκήσεις αναπνοής για το άγχος βοηθούν να πέσει η ένταση πριν ξαναγυρίσετε στη σκέψη. Και πριν τον ύπνο, κλείστε τη μέρα γράφοντας τις εκκρεμότητες, ώστε το κρεβάτι να μη γίνει χώρος επίλυσης προβλημάτων.
Πότε η υπερανάλυση μπορεί να είναι κομμάτι αγχώδους διαταραχής ή ιδεοψυχαναγκασμού
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η υπερανάλυση είναι μια συνήθεια της σκέψης που ενισχύεται σε δύσκολες περιόδους. Μερικές φορές όμως μπορεί να είναι κομμάτι μιας ευρύτερης δυσκολίας. Αυτό δεν είναι διάγνωση· είναι ένδειξη ότι αξίζει μια αξιολόγηση από ειδικό.
Η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή περιγράφεται από το NHS ως μια συχνή κατάσταση όπου νιώθετε συχνά έντονο άγχος για πολλά διαφορετικά πράγματα, με ανησυχία που είναι δύσκολο να ελεγχθεί και επηρεάζει την καθημερινότητα, και συχνά συνοδεύεται από δυσκολίες ύπνου, ευερεθιστότητα και δυσκολία συγκέντρωσης.[7] Για μια πρώτη εικόνα, δοκιμάστε το τεστ άγχους.
Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή είναι διαφορετική. Το NHS περιγράφει την εμμονή ως μια ανεπιθύμητη και δυσάρεστη σκέψη, εικόνα ή παρόρμηση που μπαίνει επανειλημμένα στο μυαλό, και τον ψυχαναγκασμό ως μια επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά ή νοητική πράξη που νιώθετε ότι πρέπει να κάνετε για να ανακουφιστείτε.[8] Αν η υπερανάλυσή σας μοιάζει περισσότερο με σκέψεις που σας ξενίζουν και «νοητικούς ελέγχους» για να τις εξουδετερώσετε, ίσως σας βοηθήσουν ο οδηγός για τα συμπτώματα της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής και η σελίδα για την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Το NHS σημειώνει ότι η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή είναι μια κατάσταση υγείας όπως κάθε άλλη, και δεν υπάρχει τίποτα για να ντρέπεται κανείς.[8]
Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία στην υπερανάλυση
Η υπερανάλυση είναι ένας μηχανισμός που εμφανίζεται σε πολλές δυσκολίες, και γι' αυτό έχει γίνει στόχος εξειδικευμένων θεραπευτικών προσεγγίσεων. Σε τυχαιοποιημένη δοκιμή με 118 ενήλικες με αυξημένη ανησυχία ή μηρυκασμό και άγχος ή κατάθλιψη, μια διαδικτυακή γνωσιακή-συμπεριφορική παρέμβαση εστιασμένη στον μηρυκασμό, με υποστήριξη θεραπευτή, μείωσε την επίμονη σκέψη, την ανησυχία, τον μηρυκασμό, το άγχος και την κατάθλιψη σε σχέση με την ομάδα αναμονής, και οι βελτιώσεις διατηρήθηκαν στους έξι μήνες.[9]
Στην πράξη, η θεραπεία βοηθά σε τρία επίπεδα. Πρώτον, να αναγνωρίζετε νωρίς πότε μπαίνετε στον κύκλο και τι τον πυροδοτεί. Δεύτερον, να δοκιμάζετε άλλους τρόπους αντίδρασης: δράση αντί για ανάλυση, συγκεκριμένη σκέψη αντί για αφηρημένη, αποδοχή της αβεβαιότητας. Τρίτον, να δουλέψετε με όσα βρίσκονται από κάτω: την αυτοκριτική, τον φόβο του λάθους, παλιές εμπειρίες που κάνουν το μυαλό να βρίσκεται σε συνεχή επιφυλακή. Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο, και η πορεία επανεξετάζεται τακτικά.
Πώς βοηθάμε με την υπερανάλυση στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε με την υπερανάλυση ως σύμπτωμα και ως μήνυμα: τι προσπαθεί να προλάβει ή να διορθώσει το μυαλό σας; Η πρώτη συνεδρία είναι κλινική: παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως ο χρόνος ανησυχίας, η καταγραφή των σκέψεων και η συμπεριφορική ενεργοποίηση.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με τη σκέψη, το συναίσθημα και το σώμα. Η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, βοηθά να ηρεμήσει ένα μυαλό σε συνεχή επιφυλακή και να φτάσουμε στις ρίζες της ανησυχίας, όχι μόνο στις σκέψεις της επιφάνειας. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη υποστήριξη με εφαρμόσιμα εργαλεία: πώς να παίρνετε αποφάσεις χωρίς ατελείωτο ζύγισμα, πώς να οργανώνετε τις εκκρεμότητες, πώς να κλείνετε τη μέρα ώστε ο ύπνος να έρχεται πιο εύκολα. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού ή δια ζώσης στο γραφείο μας στην Πάτρα, Κορίνθου 288. Η συνεδρία διαρκεί 45 λεπτά και κοστίζει 45 €.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι φυσιολογικό να υπεραναλύω τα πάντα;
Όλοι σκεφτόμαστε ξανά και ξανά όσα μας απασχολούν, και αυτό μπορεί να είναι χρήσιμο.[1] Γίνεται πρόβλημα όταν η σκέψη γυρίζει σε κύκλους χωρίς να καταλήγει πουθενά, σας αφήνει πιο αγχωμένους ή επηρεάζει τον ύπνο και την καθημερινότητα.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στον μηρυκασμό και την ανησυχία;
Ο μηρυκασμός στρέφεται κυρίως στο παρελθόν και σε όσα πήγαν στραβά, ενώ η ανησυχία στο μέλλον και σε όσα μπορεί να συμβούν. Η έρευνα δείχνει ότι μοιράζονται τις ίδιες διεργασίες, με διαφορετικό περιεχόμενο.[2]
Γιατί η υπερανάλυση χειροτερεύει το βράδυ;
Το βράδυ λείπουν οι περισπασμοί της ημέρας και η κούραση μειώνει την αντοχή. Η επίμονη σκέψη για όσα μας αγχώνουν συνδέεται με δυσκολία στον ύπνο.[4] Βοηθά να γράφετε τις εκκρεμότητες πριν ξαπλώσετε και να ορίζετε «χρόνο ανησυχίας» νωρίτερα μέσα στη μέρα.
Μπορεί η υπερανάλυση να είναι σύμπτωμα διαταραχής;
Μπορεί, αλλά όχι απαραίτητα. Επίμονη, δύσκολα ελεγχόμενη ανησυχία για πολλά θέματα μπορεί να είναι κομμάτι γενικευμένου άγχους,[7] ενώ ανεπιθύμητες σκέψεις που σας ωθούν σε νοητικούς ελέγχους μπορεί να σχετίζονται με ιδεοψυχαναγκασμό.[8] Τη διάγνωση τη θέτει μόνο ειδικός μετά από αξιολόγηση.
Βοηθά η ψυχοθεραπεία στο overthinking;
Ναι, για πολλούς ανθρώπους. Σε τυχαιοποιημένη δοκιμή, μια γνωσιακή-συμπεριφορική παρέμβαση εστιασμένη στον μηρυκασμό μείωσε την ανησυχία, το άγχος και την κατάθλιψη, με αποτελέσματα που διατηρήθηκαν στους έξι μήνες.[9] Στο Art of Mind συνδυάζουμε πρακτικά εργαλεία με δουλειά στις ρίζες της ανησυχίας.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγετε διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνετε online. Η πρώτη συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δείτε όλες τις τιμές.
Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;
Αν εσείς ή κάποιος δικός σας βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης). Για ιατρική βοήθεια: ΕΚΑΒ 166. Αν οι σκέψεις σας γυρίζουν στο ότι δεν αξίζει να ζείτε ή έχετε σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Βγείτε από τον κύκλο της υπερανάλυσης
Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. 45 λεπτά, online ή στην Πάτρα.
Κλείστε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- Watkins ER. Constructive and unconstructive repetitive thought. Psychological Bulletin, 2008;134(2):163-206. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Watkins E, Moulds M, Mackintosh B. Comparisons between rumination and worry in a non-clinical population. Behaviour Research and Therapy, 2005;43(12):1577-1585. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Nolen-Hoeksema S, Wisco BE, Lyubomirsky S. Rethinking Rumination. Perspectives on Psychological Science, 2008;3(5):400-424. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Zagaria A, Ottaviani C, Lombardo C, Ballesio A. Perseverative Cognition as a Mediator Between Perceived Stress and Sleep Disturbance: A Structural Equation Modeling Meta-analysis (meta-SEM). Annals of Behavioral Medicine, 2023;57(6):463-471. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Krzikalla C, Buhlmann U, Schug J, Kopei I, Gerlach AL, Doebler P, Morina N, Andor T. Worry Postponement From the Metacognitive Perspective: A Randomized Waitlist-Controlled Trial. Clinical Psychology in Europe, 2024;6(2):e12741. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Ekers D, Webster L, Van Straten A, Cuijpers P, Richards D, Gilbody S. Behavioural activation for depression; an update of meta-analysis of effectiveness and sub group analysis. PLoS One, 2014;9(6):e100100. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- NHS (UK). Generalised anxiety disorder (GAD). Page last reviewed 22 October 2024. nhs.uk
- NHS (UK). Obsessive compulsive disorder (OCD): Overview. nhs.uk
- Tulbure BT, Dudău DP, Marian Ș, Watkins E. An Internet-Delivered Rumination-Focused CBT Intervention for Adults With Depression and Anxiety: A Randomized Controlled Trial. Behavior Therapy, 2025;56(4):785-798. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
