Ένας πόνος στην κοιλιά κάθε Κυριακή βράδυ. Ένα ξέσπασμα κλάματος πριν από το πάρτι γενεθλίων. Ένας έφηβος που ξαφνικά λέει ότι η καρδιά του χτυπά τρελά, ότι δεν μπορεί να πάρει ανάσα και ότι «κάτι θα πάθει». Για έναν γονιό, αυτές οι στιγμές είναι τρομακτικές, κυρίως γιατί δεν ξέρει αν πρόκειται για κάτι σωματικό, για άγχος ή για «ένα στάδιο που θα περάσει».
Σε αυτό το άρθρο, γραμμένο για γονείς, εξηγούμε πώς εμφανίζεται το άγχος στα παιδιά σε διαφορετικές ηλικίες, τι είναι μια κρίση πανικού και πόσο συχνή είναι πριν και μετά την εφηβεία, τι μπορείτε να κάνετε τη στιγμή της κρίσης, γιατί η αποφυγή συχνά μεγαλώνει το άγχος, πότε χρειάζεται ο παιδίατρος και πότε αξίζει να ζητήσετε στήριξη.
Βασικά Σημεία
- Στα παιδιά το άγχος συχνά δεν μοιάζει με «ανησυχία»: φαίνεται ως πόνος στην κοιλιά, πονοκέφαλος, εκρήξεις θυμού, δυσκολίες στον ύπνο ή αποφυγή.
- Οι κρίσεις πανικού είναι λιγότερο συχνές στην παιδική ηλικία και γίνονται συχνότερες στην εφηβεία· η διαταραχή πανικού ξεκινά συχνά στα τέλη της εφηβείας.
- Τη στιγμή της κρίσης βοηθά ένας ήρεμος ενήλικας, αργή αναπνοή και η επιβεβαίωση ότι η κρίση θα περάσει.
- Η μόνιμη αποφυγή και οι συνεχείς «διευκολύνσεις» ανακουφίζουν για λίγο, αλλά μπορεί να κρατούν το άγχος ζωντανό.
- Για σωματικά συμπτώματα ξεκινάτε με τον παιδίατρο· για τον δικό σας ρόλο, η συμβουλευτική γονέων δίνει πρακτικά εργαλεία.
Πώς εμφανίζεται το άγχος στα παιδιά σε κάθε ηλικία
Το άγχος είναι φυσική αντίδραση στο στρες και επηρεάζει τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά.[1] Κάθε παιδί αγχώνεται κάποιες φορές, σε μια αλλαγή σχολείου, σε μια μετακόμιση, πριν από ένα διαγώνισμα. Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει πρόβλημα. Τα μικρά παιδιά όμως δεν έχουν πάντα τις λέξεις για να πουν «αγχώνομαι», γι' αυτό το άγχος βγαίνει συχνά από το σώμα και τη συμπεριφορά. Το CDC σημειώνει ότι το άγχος μπορεί να κάνει τα παιδιά ευερέθιστα και θυμωμένα και ότι κάποια κρατούν τις ανησυχίες για τον εαυτό τους, οπότε τα συμπτώματα περνούν απαρατήρητα.[2]
| Ηλικία | Πώς μπορεί να φαίνεται το άγχος |
|---|---|
| Μικρότερα παιδιά | Ευερεθιστότητα, κλάμα, «κόλλημα» στον γονιό, δυσκολία να κοιμηθούν ή ξυπνήματα τη νύχτα, άσχημα όνειρα, ενούρηση[1] |
| Παιδιά σχολικής ηλικίας | Έλλειψη αυτοπεποίθησης για νέα πράγματα, δυσκολία συγκέντρωσης, προβλήματα στον ύπνο ή στο φαγητό, εκρήξεις θυμού, αποφυγή του σχολείου ή των κοινωνικών δραστηριοτήτων[1] |
| Σε κάθε ηλικία | Πονοκέφαλοι, πόνοι στην κοιλιά, κούραση, δυσκολίες στον ύπνο[2]· συχνά ξεσπάσματα ή μόνιμη ευερεθιστότητα[3] |
| Έφηβοι | Κοινωνικές πιέσεις, άγχος επίδοσης, απόσυρση· πιθανές κρίσεις πανικού με έντονα σωματικά συμπτώματα[1][5] |
Από πού έρχεται το άγχος
Το NHS αναφέρει ως συχνές αφορμές τις αναπτυξιακές φάσεις, τις αλλαγές όπως η μετακόμιση ή το νέο σχολείο, δύσκολες ή τραυματικές εμπειρίες, συγκρούσεις στην οικογένεια, πιέσεις στο σχολείο όπως τα μαθήματα ή ο εκφοβισμός, και τις κοινωνικές πιέσεις, ιδιαίτερα στην εφηβεία.[1] Για το άγχος που συνδέεται με το σχολείο, δείτε τη σελίδα για το σχολικό άγχος και τον οδηγό για το άγχος των εξετάσεων. Και η καθημερινή χρήση οθονών παίζει τον ρόλο της· δείτε τον οδηγό για το διαδίκτυο, τα παιδιά και τους γονείς.
Κρίση πανικού σε παιδιά και εφήβους: τι είναι και πόσο συχνή είναι
Η κρίση πανικού είναι ένα ξαφνικό κύμα φόβου ή δυσφορίας, ή αίσθηση απώλειας ελέγχου, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος, που κορυφώνεται μέσα σε λίγα λεπτά. Το NIMH αναφέρει ως συμπτώματα, μεταξύ άλλων, δυνατό ή γρήγορο χτυποκάρδι, εφίδρωση, ρίγη, τρέμουλο, δυσκολία στην αναπνοή, αδυναμία ή ζάλη, μούδιασμα στα χέρια, πόνο στο στήθος και πόνο στην κοιλιά ή ναυτία.[4] Για ένα παιδί ή έναν έφηβο που το ζει πρώτη φορά, η εμπειρία είναι τρομακτική· συχνά πιστεύει ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει στο σώμα του.
Πριν και μετά την εφηβεία
Μια ανασκόπηση της βιβλιογραφίας καταλήγει ότι οι κρίσεις πανικού και η διαταραχή πανικού είναι συχνές στην εφηβεία και λιγότερο συχνές στην παιδική ηλικία, και ότι στα μικρότερα παιδιά οι κρίσεις συνδέονται συνήθως με συγκεκριμένα γεγονότα και όχι τόσο με απρόσμενα επεισόδια· τα μικρά παιδιά επίσης σπάνια ερμηνεύουν τα συμπτώματα με καταστροφικό τρόπο.[5] Το NIMH σημειώνει ότι η διαταραχή πανικού συχνά ξεκινά στα τέλη της εφηβείας ή στην αρχή της ενήλικης ζωής.[4]
Μία μεμονωμένη κρίση πανικού δεν σημαίνει διαταραχή. Όταν όμως οι κρίσεις επαναλαμβάνονται και ο έφηβος αρχίζει να φοβάται την επόμενη ή να αποφεύγει μέρη και καταστάσεις, χρειάζεται προσοχή. Μια ανασκόπηση για τη διαταραχή πανικού σε παιδιά και εφήβους τη συνδέει με κοινωνικές και σχολικές δυσκολίες στην εφηβεία και αργότερα στην ενήλικη ζωή· γι' αυτό αξίζει να μην αφήνεται χωρίς στήριξη.[6] Για περισσότερα, δείτε τη σελίδα για τις κρίσεις πανικού.
Κρίση πανικού ή ξέσπασμα θυμού;
Στα μικρότερα παιδιά, ένα ξέσπασμα κλάματος ή θυμού μπροστά σε κάτι που φοβούνται μπορεί να είναι ο τρόπος τους να πουν «φοβάμαι». Δεν χρειάζεται να βάλετε ταμπέλα. Βοηθά να παρατηρήσετε τι προηγήθηκε, πώς ένιωθε το σώμα του παιδιού και τι το ηρέμησε.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς τη στιγμή της κρίσης
Όταν το παιδί σας πανικοβάλλεται, το πιο χρήσιμο εργαλείο είναι η δική σας ηρεμία. Το παιδί «δανείζεται» το νευρικό σας σύστημα. Μερικά βήματα που βοηθούν:
Μείνετε κοντά και ήρεμοι
Χαμηλώστε τη φωνή σας, κατεβείτε στο ύψος του παιδιού, πείτε λίγα και απλά λόγια: «Είμαι εδώ. Είναι πανικός. Θα περάσει.» Η κρίση πανικού κορυφώνεται μέσα σε λίγα λεπτά και μετά υποχωρεί.[4]
Αναπνεύστε μαζί
Αναπνεύστε αργά μαζί του, με το παιδί να σας μιμείται. Το NHS προτείνει, ως απλή τεχνική χαλάρωσης, τρεις βαθιές, αργές ανάσες.[1] Για περισσότερες ιδέες, δείτε τον οδηγό πώς να διαχειριστώ μια κρίση πανικού.
Αναγνωρίστε το συναίσθημα
«Καταλαβαίνω ότι φοβάσαι πολύ» λειτουργεί καλύτερα από το «δεν είναι τίποτα» ή το «σταμάτα». Το συναίσθημα που αναγνωρίζεται ηρεμεί πιο εύκολα από αυτό που απορρίπτεται.
Μιλήστε μετά, όχι κατά τη διάρκεια
Όταν περάσει η κρίση, εξηγήστε με απλά λόγια τι είναι το άγχος και τι κάνει στο σώμα, όπως προτείνει και το NHS.[1] Η κατανόηση μειώνει τον φόβο της επόμενης φοράς.
Τι να αποφύγετε
- Να πανικοβληθείτε και εσείς ή να δείξετε ότι η κατάσταση είναι επικίνδυνη.
- Να ζητάτε από το παιδί να «συνέλθει» αμέσως.
- Να κάνετε πολλές ερωτήσεις μέσα στην κρίση.
- Να ακυρώνετε αυτόματα κάθε δραστηριότητα που συνδέθηκε με την κρίση.
Αποφυγή και διευκολύνσεις: πώς να μην ενισχύσετε το άγχος στα παιδιά
Κανένας γονιός δεν θέλει να βλέπει το παιδί του να υποφέρει. Έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, αρχίζουμε να «διευκολύνουμε» το άγχος: απαντάμε δέκα φορές στην ίδια ερώτηση για καθησυχασμό, μένουμε μαζί του μέχρι να κοιμηθεί κάθε βράδυ, το κρατάμε σπίτι όταν πονά η κοιλιά πριν από το σχολείο, ακυρώνουμε τις επισκέψεις. Η έρευνα ονομάζει αυτές τις αλλαγές «οικογενειακή διευκόλυνση» (family accommodation) και τη συνδέει με τη διατήρηση και την πορεία του παιδικού άγχους.[7]
Η διευκόλυνση ανακουφίζει άμεσα και τους δύο, αλλά στερεί από το παιδί την εμπειρία ότι μπορεί να τα καταφέρει. Το NHS συμβουλεύει επίσης τους γονείς να αποφεύγουν την υπερπροστασία.[1]
Τι δείχνει η έρευνα για τη δουλειά με τους γονείς
Σε τυχαιοποιημένη μελέτη με 124 παιδιά 7 έως 14 ετών με αγχώδεις διαταραχές, ένα πρόγραμμα που απευθυνόταν μόνο στους γονείς και στόχευε στη μείωση των διευκολύνσεων δεν υστερούσε σε αποτελεσματικότητα σε σχέση με τη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία του ίδιου του παιδιού.[7] Μια κλινική ανασκόπηση σημειώνει ότι η οικογενειακή διευκόλυνση είναι σημαντικός προγνωστικός παράγοντας για την έκβαση της θεραπείας του άγχους στα παιδιά και στους εφήβους.[8] Με απλά λόγια: ο τρόπος που απαντά ο γονιός στο άγχος έχει σημασία, και μπορεί να αλλάξει.
Από τη διευκόλυνση στη στήριξη
- Αντί για «μην ανησυχείς, δεν θα πάθεις τίποτα» για δέκατη φορά: «Βλέπω ότι φοβάσαι, και ξέρω ότι μπορείς να το αντέξεις.»
- Μικρά, σταδιακά βήματα προς αυτό που το παιδί αποφεύγει, αντί για πλήρη αποφυγή ή απότομη «βουτιά».
- Σταθερές ρουτίνες για ύπνο, φαγητό και σχολείο, όπως προτείνει και το NHS.[1]
- Βοηθήστε το να βρίσκει λύσεις, αντί να λύνετε εσείς κάθε πρόβλημα.
Πρώτα ο παιδίατρος: σωματικά συμπτώματα και άγχος
Πόνος στην κοιλιά, πονοκέφαλος, ταχυκαρδία ή δύσπνοια μπορεί να οφείλονται στο άγχος, αλλά μπορεί να οφείλονται και σε κάτι σωματικό. Γι' αυτό ένας έλεγχος από τον παιδίατρο είναι το φυσικό πρώτο βήμα φροντίδας. Μια ανασκόπηση σημειώνει ότι η διαταραχή πανικού στα παιδιά και στους εφήβους μπορεί να συγχέεται με νευρολογικές, καρδιολογικές, αναπνευστικές ή γαστρεντερικές παθήσεις.[6] Και το NIMH προτείνει στους γονείς να ξεκινούν μιλώντας με τον παιδίατρο ή τον γιατρό του παιδιού και να περιγράφουν τη συμπεριφορά που τους ανησυχεί.[3]
Όταν ο γιατρός αποκλείσει σωματική αιτία, αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί «τα φαντάζεται». Ο πόνος είναι πραγματικός· απλώς η πηγή του είναι το άγχος. Η σύνδεση σώματος και ψυχής περιγράφεται και στη σελίδα για το άγχος και το στρες.
Πότε να ζητήσετε βοήθεια για το άγχος του παιδιού
Το NHS συμβουλεύει να ζητήσετε βοήθεια όταν το άγχος είναι έντονο, επιμένει και επηρεάζει την καθημερινή ζωή του παιδιού.[1] Το NIMH αναφέρει, μεταξύ άλλων σημαδιών για μικρότερα παιδιά, τα συχνά ξεσπάσματα ή τη μόνιμη ευερεθιστότητα, τον συχνό φόβο ή την ανησυχία, τους συχνούς πόνους στην κοιλιά ή πονοκεφάλους χωρίς γνωστή ιατρική αιτία, τα προβλήματα στον ύπνο και τη δυσκολία με τις φιλίες ή με το σχολείο.[3]
Το NIMH τονίζει επίσης ότι, αν η συμπεριφορά του παιδιού θέτει σε κίνδυνο το ίδιο ή άλλους, ή αν μιλά για να βλάψει τον εαυτό του ή κάποιον άλλον, χρειάζεται βοήθεια αμέσως.[3] Σε αυτή την περίπτωση καλέστε το 112 ή το ΕΚΑΒ 166.
Για τα μικρότερα παιδιά, ο παιδίατρος είναι συνήθως το πρώτο πρόσωπο που ενημερώνετε, και η στήριξη στο Art of Mind απευθύνεται σε εσάς, τους γονείς, μέσα από τη συμβουλευτική γονέων. Για τους εφήβους, δείτε τη σελίδα για την ψυχολογική υποστήριξη εφήβων. Για τον δικό σας ρόλο ως γονιού, θα βρείτε χρήσιμες ιδέες στον οδηγό για την υποστήριξη γονέων. Αν ο φόβος του παιδιού αφορά κυρίως την απομάκρυνση από εσάς, δείτε το άρθρο για το άγχος αποχωρισμού.
Αν μαζί με το άγχος βλέπετε απόσυρση, ευερεθιστότητα ή πτώση στη διάθεση, διαβάστε για την κατάθλιψη σε παιδιά και εφήβους.
Πώς βοηθάμε τους γονείς με το άγχος στα παιδιά στο Art of Mind
Στο Art of Mind στηρίζουμε τους γονείς μέσα από τη συμβουλευτική γονέων: πώς να απαντάτε σε μια κρίση, πώς να μειώσετε σταδιακά τις διευκολύνσεις χωρίς να νιώθει το παιδί ότι το εγκαταλείπετε, πώς να μιλάτε για το άγχος στο σπίτι, και πώς να διαχειριστείτε το δικό σας άγχος, που συχνά είναι εξίσου μεγάλο. Για εφήβους με άγχος ή κρίσεις πανικού, η συμβουλευτική εφήβων προσφέρει έναν δικό τους χώρο. Για ανήλικους, το πρώτο βήμα είναι να επικοινωνήσετε μαζί μας.
Η πρώτη συνεδρία είναι κλινική: παίρνουμε το ιστορικό, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως η σταδιακή έκθεση σε όσα αποφεύγονται και η αναγνώριση των σκέψεων που τροφοδοτούν τον φόβο.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με τη σκέψη, το συναίσθημα και το σώμα. Για τον γονιό ή τον έφηβο που ζει με έντονο άγχος, η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, βοηθά να φτάσουμε στις ρίζες του. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη υποστήριξη με εφαρμόσιμα εργαλεία για το σπίτι: τι λέτε τη στιγμή της κρίσης, πώς οργανώνετε τα μικρά βήματα, πώς συνεργάζεστε με το σχολείο. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, ώστε να χωρούν στο πρόγραμμα της οικογένειας, ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Τα αποτελέσματα διαφέρουν από οικογένεια σε οικογένεια· επανεξετάζουμε τακτικά μαζί σας την πορεία.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί ένα παιδί να πάθει κρίση πανικού;
Ναι, αν και οι κρίσεις πανικού είναι λιγότερο συχνές στην παιδική ηλικία και γίνονται συχνότερες στην εφηβεία.[5] Η διαταραχή πανικού ξεκινά συχνά στα τέλη της εφηβείας ή στην αρχή της ενήλικης ζωής.[4]
Ο πόνος στην κοιλιά του παιδιού μου μπορεί να είναι άγχος;
Μπορεί. Οι πόνοι στην κοιλιά και οι πονοκέφαλοι είναι συχνά σωματικά συμπτώματα άγχους στα παιδιά.[2] Ξεκινήστε πάντα με έναν έλεγχο από τον παιδίατρο, ώστε να ξέρετε τι συμβαίνει στο σώμα του παιδιού.
Τι να πω στο παιδί μου την ώρα της κρίσης;
Λίγα, ήρεμα λόγια: «Είμαι εδώ, είναι πανικός, θα περάσει». Αναπνεύστε αργά μαζί του και αφήστε τις εξηγήσεις για μετά.[1][4]
Να το αφήσω να μείνει σπίτι όταν αγχώνεται για το σχολείο;
Αν ο παιδίατρος δεν βρει σωματική αιτία, η μόνιμη αποφυγή συνήθως κρατά το άγχος ζωντανό. Η έρευνα συνδέει τις οικογενειακές διευκολύνσεις με τη διατήρηση του παιδικού άγχους.[7] Βοηθούν περισσότερο τα μικρά, σταδιακά βήματα και η συνεργασία με το σχολείο.
Πώς μπορεί να βοηθήσει η συμβουλευτική γονέων;
Σας δίνει εργαλεία για να απαντάτε στο άγχος του παιδιού χωρίς να το ενισχύετε και σας στηρίζει στο δικό σας άγχος. Σε μελέτη, η δουλειά μόνο με τους γονείς δεν υστερούσε σε σχέση με τη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία του παιδιού.[7] Δείτε τη συμβουλευτική γονέων.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Για τον εαυτό σας ως γονιό, online μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγετε διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνετε online. Η πρώτη συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δείτε όλες τις τιμές. Για εφήβους και ανήλικους, επικοινωνήστε πρώτα μαζί μας.
Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;
Αν εσείς ή το παιδί σας βρίσκεστε σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης). Για ιατρική βοήθεια: ΕΚΑΒ 166. Αν υπάρχουν σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Στηρίξτε το παιδί σας, στηρίζοντας πρώτα εσάς
Στην πρώτη συνεδρία συμβουλευτικής γονέων παίρνουμε το ιστορικό, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. 45 λεπτά, online ή στην Πάτρα.
Κλείστε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- NHS. Anxiety in children. Τελευταία αναθεώρηση 2026. nhs.uk
- Centers for Disease Control and Prevention. Anxiety and Depression in Children. 2026. cdc.gov
- National Institute of Mental Health. Children and Mental Health: Is This Just a Stage? Αναθεώρηση 2024. nimh.nih.gov
- National Institute of Mental Health. Panic Disorder: What You Need to Know. Αναθεώρηση 2025. nimh.nih.gov
- Ollendick TH. Panic disorder in children and adolescents: new developments, new directions. Journal of Clinical Child Psychology, 1998;27(3):234-245. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Diler RS. Panic disorder in children and adolescents. Yonsei Medical Journal, 2003;44(1):174-179. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Lebowitz ER, Marin C, Martino A, Shimshoni Y, Silverman WK. Parent-Based Treatment as Efficacious as Cognitive-Behavioral Therapy for Childhood Anxiety: A Randomized Noninferiority Study of Supportive Parenting for Anxious Childhood Emotions. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 2020;59(3):362-372. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Etkin RG, Zilcha-Mano S, Lebowitz ER. Clinical Update: The Role of Family Accommodation in Youth Anxiety Treatment Outcomes. Evidence-Based Practice in Child and Adolescent Mental Health, 2022;7(3):295-305. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
