Υποστήριξη γονέων: γιατί η ενσυναίσθηση μετράει περισσότερο από την κριτική

«Δεν ξέρεις να το μεγαλώσεις.» Λίγες φράσεις πονούν έναν γονιό όσο η κριτική για τον τρόπο που φροντίζει το παιδί του. Κι όμως, η επίκριση —από τους άλλους ή από τον ίδιο μας τον εαυτό— σπάνια κάνει κάποιον καλύτερο γονιό· συνήθως τον αφήνει πιο αγχωμένο, πιο αμυντικό και πιο μόνο. Αυτό το άρθρο μιλά για κάτι που η έρευνα επιβεβαιώνει ξανά και ξανά: ότι η ενσυναίσθηση και η στήριξη —όχι η κριτική— είναι που βοηθούν πραγματικά έναν γονιό και, μέσα από αυτόν, το παιδί του.

«Κάτι κάνεις λάθος»: το βάρος της κριτικής στη γονεϊκότητα

Λίγοι ρόλοι στη ζωή κρίνονται τόσο αυστηρά —και τόσο δημόσια— όσο ο ρόλος του γονιού. Ένα ξέσπασμα του παιδιού στο σούπερ μάρκετ, μια κακή νύχτα ύπνου, μια χαμηλή βαθμολογία: όλα μοιάζουν να γίνονται «αποδείξεις» ότι ο γονιός απέτυχε. Η κριτική έρχεται από παντού — από συγγενείς, από άλλους γονείς, από τα social media, συχνά κι από τον ίδιο τον εαυτό μας.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι η κριτική πληγώνει. Είναι ότι σπάνια βοηθάει. Ένας γονιός που νιώθει συνεχώς ότι παρακολουθείται και αξιολογείται γίνεται πιο αγχωμένος, πιο αμυντικός και λιγότερο διαθέσιμος συναισθηματικά για το παιδί του. Αντίθετα, ένα υποστηρικτικό περιβάλλον δίνει στον γονιό το περιθώριο να ανασάνει, να σκεφτεί και να ανταποκριθεί με ηρεμία. Η υποστήριξη γονέων δεν είναι πολυτέλεια· είναι προϋπόθεση για μια υγιή σχέση γονιού-παιδιού.

Τι λέει η έρευνα: η στήριξη αλλάζει το αποτέλεσμα

Η ιδέα ότι «ο καλός γονιός τα καταφέρνει μόνος του» δεν τεκμηριώνεται επιστημονικά. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, στις πρώτες του κατευθυντήριες οδηγίες για παρεμβάσεις στήριξης γονέων (2023), αναφέρει ρητά ότι τα προγράμματα υποστήριξης βοηθούν τους γονείς να ενισχύσουν τις θετικές συμπεριφορές τους και, ταυτόχρονα, μειώνουν τα προβλήματα ψυχικής υγείας και το άγχος των ίδιων των γονέων.[1] Με άλλα λόγια, όταν στηρίζουμε τον γονιό, δεν βοηθάμε μόνο το παιδί — φροντίζουμε και την ψυχική υγεία του ενήλικα.

Παράλληλα, η ποιότητα του οικογενειακού κλίματος είναι καθοριστική για τα ίδια τα παιδιά. Ο ΠΟΥ τονίζει ότι «τα προστατευτικά και υποστηρικτικά περιβάλλοντα στην οικογένεια, στο σχολείο και στην ευρύτερη κοινότητα είναι σημαντικά», ενώ η σκληρή, τιμωρητική γονεϊκότητα αναγνωρίζεται ως παράγοντας κινδύνου για την ψυχική υγεία.[2] Το συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο: η ζεστή, ανταποκρινόμενη φροντίδα δεν προκύπτει από την πίεση και την επίκριση, αλλά από τη στήριξη.

Γιατί η κριτική «κολλάει» — και η ενσυναίσθηση απελευθερώνει

Όταν ένας γονιός κατακρίνεται, ενεργοποιείται η αντίδραση στρες: ανεβαίνει η ένταση, στενεύει η σκέψη, αυξάνεται η ανάγκη να δικαιολογηθεί ή να αποσυρθεί. Σε αυτή την κατάσταση είναι σχεδόν αδύνατο να αντλήσει τη γαλήνη που χρειάζεται για να καθρεφτίσει την ηρεμία στο παιδί του. Το άγχος του γονιού «μεταδίδεται» στην ατμόσφαιρα του σπιτιού.

Η ενσυναίσθηση κάνει το αντίθετο. Όταν ένας γονιός νιώθει ότι τον ακούν χωρίς να τον κρίνουν, το νευρικό του σύστημα ηρεμεί και ξανακερδίζει πρόσβαση στη λογική, στη φαντασία και στην υπομονή. Έτσι μπορεί να δοκιμάσει νέες προσεγγίσεις αντί να επαναλαμβάνει αυτές που τον εξαντλούν. Αυτός είναι και ο λόγος που η συμβουλευτική και η ατομική συμβουλευτική δεν ξεκινούν ποτέ από το «τι κάνεις λάθος», αλλά από το «τι περνάς και τι χρειάζεσαι».

Πρακτικά: πώς να στηρίξετε έναν γονιό (ή τον εαυτό σας) χωρίς κρίση

Η μη επικριτική στήριξη είναι δεξιότητα — και μαθαίνεται. Ορισμένες αρχές που κάνουν διαφορά στην καθημερινότητα:

Καμία από αυτές τις πρακτικές δεν απαιτεί να είστε «τέλειος». Απαιτεί μόνο να αντικαταστήσετε την επίκριση με την περιέργεια και τη φροντίδα.

Πότε αξίζει να ζητήσετε επαγγελματική στήριξη

Η στήριξη από φίλους και οικογένεια είναι πολύτιμη, αλλά υπάρχουν στιγμές που χρειάζεται κάτι παραπάνω. Σκεφτείτε τη συμβουλευτική γονέων όταν:

• Νιώθετε διαρκώς εξαντλημένοι, ευερέθιστοι ή «στα όριά σας»
• Οι συγκρούσεις με το παιδί ή τον/την σύντροφο επαναλαμβάνονται χωρίς λύση
• Ένα γεγονός (διαζύγιο, πένθος, αλλαγή σχολείου) έχει αναστατώσει την ισορροπία της οικογένειας
• Ανησυχείτε για τη συμπεριφορά ή τη διάθεση ενός παιδιού ή εφήβου
• Το άγχος ή η θλίψη σας επηρεάζει τον ύπνο και την καθημερινότητα — δείτε και τη σελίδα μας για την ψυχοθεραπεία για το άγχος

Η συμβουλευτική γονέων δεν είναι «μάθημα σωστής ανατροφής» ούτε σημάδι αποτυχίας. Είναι ένας ασφαλής, εμπιστευτικός χώρος όπου εξετάζουμε μαζί τι λειτουργεί, τι δυσκολεύει και ποιες ρεαλιστικές αλλαγές μπορούν να ανακουφίσουν όλη την οικογένεια. Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα ή, εναλλακτικά, δια ζώσης στην Πάτρα — και η διαθέσιμη έρευνα δείχνει ότι η θεραπεία μέσω βιντεοκλήσης έχει παρουσιάσει σε ορισμένες μελέτες συγκρίσιμα ομαδικά αποτελέσματα με τη δια ζώσης, χωρίς εγγύηση ίδιας έκβασης για κάθε άνθρωπο.[3][4]

Συχνές ερωτήσεις

Πηγές

1. World Health Organization. New WHO guidelines on parenting aim to help prevent child maltreatment and enhance parent-child relationships, 2023. who.int
2. World Health Organization. Mental health of adolescents (Fact sheet). who.int
3. Fernandez E, Woldgabreal Y, Day A, et al. Live psychotherapy by video versus in-person: A meta-analysis of efficacy. Clinical Psychology & Psychotherapy, 2021. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
4. Shaker AA, Austin SF, Storebø OJ, et al. Psychiatric Treatment Conducted via Telemedicine Versus In-Person Modality in PTSD, Mood and Anxiety Disorders: Systematic Review and Meta-Analysis. JMIR Mental Health, 2023. mental.jmir.org