Κάποιοι άνθρωποι μοιάζουν να «τα βγάζουν πέρα με όλα»: χάνουν μια δουλειά, περνούν μια απώλεια, ζουν μια δύσκολη χρονιά, και κάπως ξαναβρίσκουν τον βηματισμό τους. Κι εσείς ίσως αναρωτιέστε: «Γιατί εγώ λυγίζω τόσο εύκολα; Μήπως απλώς δεν είμαι δυνατός ή δυνατή;» Αυτό που ψάχνετε έχει ένα όνομα: ψυχική ανθεκτικότητα (resilience). Και η καλή είδηση είναι ότι δεν είναι χάρισμα που το έχουν λίγοι από τη γέννησή τους.
Η ανθεκτικότητα μοιάζει περισσότερο με μυ παρά με χαρακτήρα: δυναμώνει με προπόνηση, κουράζεται όταν τον ζορίζουμε χωρίς διάλειμμα, και θέλει υπομονή. Δεν σημαίνει ότι δεν πονάτε. Σημαίνει ότι λυγίζετε χωρίς να σπάτε, και ότι, με τον καιρό, βρίσκετε ξανά το κέντρο σας. Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι είναι η ψυχική ανθεκτικότητα και τι δεν είναι, πάνω σε τι στηρίζεται, πώς ακούγεται η εσωτερική κουβέντα που τη δυναμώνει, ποια μικρά εργαλεία την «προπονούν» και πότε η «αντοχή» κρύβει εξάντληση που χρειάζεται βοήθεια.
Βασικά Σημεία
- Ψυχική ανθεκτικότητα δεν σημαίνει να μην πονάτε· σημαίνει να μπορείτε, με τον καιρό, να λειτουργείτε ξανά υγιώς μετά από μια δυσκολία.
- Η έρευνα δείχνει ότι η ανθεκτικότητα είναι πιο συνηθισμένη απ' όσο πιστεύαμε και ότι στηρίζεται σε «συνηθισμένες» ανθρώπινες διαδικασίες, όχι σε υπερδυνάμεις.
- Εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: βιολογικούς, ψυχολογικούς, οικογενειακούς, κοινωνικούς. Δεν είναι θέμα «δύναμης χαρακτήρα».
- Σε μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων μελετών, προγράμματα ενίσχυσης της ανθεκτικότητας με στοιχεία γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης και ενσυνειδητότητας είχαν μέτριο θετικό αποτέλεσμα.
- Αν η «αντοχή» σας έχει γίνει εξάντληση ή πεσμένη διάθεση που κρατά εβδομάδες, η στήριξη από έναν ειδικό είναι κομμάτι της ανθεκτικότητας, όχι το αντίθετό της.
Τι είναι η ψυχική ανθεκτικότητα (και τι δεν είναι)
Δεν υπάρχει ένας μόνο ορισμός. Σε μια διεπιστημονική συζήτηση κορυφαίων ερευνητών του πεδίου, ο καθένας έδωσε έναν λίγο διαφορετικό ορισμό, αλλά οι περισσότεροι περιλάμβαναν την ιδέα της υγιούς, προσαρμοστικής λειτουργίας με την πάροδο του χρόνου μετά από μια αντιξοότητα. Συμφώνησαν επίσης ότι η ανθεκτικότητα είναι σύνθετη έννοια, που επηρεάζεται από γενετικούς, αναπτυξιακούς, κοινωνικούς, οικονομικούς και πολιτισμικούς παράγοντες, και ότι μπορεί να ενισχυθεί σε πολλά επίπεδα: στο άτομο, στην οικογένεια, στην κοινότητα.[1]
Τι δεν είναι; Δεν είναι να μην νιώθετε φόβο, θλίψη ή θυμό. Δεν είναι να «κάνετε τον δυνατό» και να μην ζητάτε ποτέ βοήθεια. Και δεν είναι κάτι που το έχετε ή δεν το έχετε. Οι αντιδράσεις των ανθρώπων στο στρες διαφέρουν πολύ: κάποιοι εμφανίζουν σοβαρά συμπτώματα, άλλοι ήπια που υποχωρούν γρήγορα, άλλοι σχεδόν κανένα, και αυτή η ποικιλία εξαρτάται από πολλούς γενετικούς, αναπτυξιακούς, γνωσιακούς, ψυχολογικούς και νευροβιολογικούς παράγοντες κινδύνου και προστασίας.[4] Με απλά λόγια: αν λυγίσατε, δεν φταίτε εσείς. Δεν είστε «αδύναμοι». Πέσατε σε μια δύσκολη εποχή.
Πιο συνηθισμένη απ' όσο νομίζουμε
Για χρόνια, η επιστήμη έβλεπε την ανθεκτικότητα ως κάτι σπάνιο. Μια σημαντική ανασκόπηση για την απώλεια και τα δυνητικά τραυματικά γεγονότα υποστήριξε το αντίθετο: πολλοί άνθρωποι, μετά από τέτοια γεγονότα, συνεχίζουν να έχουν θετικές συναισθηματικές εμπειρίες και παρουσιάζουν μόνο μικρές και παροδικές διαταραχές στη λειτουργικότητά τους. Η ανθεκτικότητα είναι πιο συνηθισμένη απ' όσο πιστευόταν, και υπάρχουν πολλοί, μερικές φορές απρόσμενοι, δρόμοι προς αυτήν.[2] Μια άλλη κλασική ανασκόπηση, για την ανθεκτικότητα στην ανάπτυξη, την ονόμασε «συνηθισμένη μαγεία»: η ανθεκτικότητα προκύπτει συνήθως από τα κανονικά συστήματα προσαρμογής του ανθρώπου και όχι από εξαιρετικές ικανότητες.[3]
Οι τρεις πυλώνες της ανθεκτικότητας: αποδοχή, νόημα, ευελιξία
Ένας πρακτικός τρόπος να σκεφτείτε την ανθεκτικότητα είναι ως τρεις «μύες» που δουλεύουν μαζί. Δεν πρόκειται για ερευνητικό μοντέλο, αλλά για ένα πλαίσιο που βοηθά στην καθημερινή εξάσκηση:
Αποδοχή της πραγματικότητας
Να βλέπετε την κατάσταση όπως είναι, χωρίς να την ωραιοποιείτε και χωρίς να την καταστροφολογείτε. Η αποδοχή δεν σημαίνει ότι σας αρέσει· σημαίνει ότι ξεκινάτε από εκεί που πραγματικά βρίσκεστε.
Νόημα
Το «γιατί» σας: οι άνθρωποι που αγαπάτε, οι αξίες σας, κάτι που θέλετε να χτίσετε. Το νόημα δεν το βρίσκετε κάτω από μια πέτρα· το χτίζετε, μικρό μικρό. Αν αυτή η ερώτηση σας απασχολεί, δείτε το άρθρο για την υπαρξιακή κρίση.
Ευελιξία
Να αφήνετε ένα σχέδιο που δεν λειτουργεί, να βλέπετε ένα πρόβλημα από άλλη γωνία, να αυτοσχεδιάζετε. Υπάρχουν πολλοί δρόμοι για τον ίδιο προορισμό.
Και οι τρεις μύες κουράζονται στις μεγάλες αλλαγές της ζωής: σε μια κρίση μέσης ηλικίας, μετά από μια απώλεια ή σε μια περίοδο πένθους. Τότε δεν χρειάζεται να «περάσετε το τεστ». Χρειάζεται να προσέχετε τον εαυτό σας όπως θα προσέχατε έναν τραυματισμένο μυ.
Η εσωτερική κουβέντα που χτίζει ψυχική δύναμη
Ο τρόπος που μιλάτε στον εαυτό σας μέσα σε μια δυσκολία κάνει μεγάλη διαφορά στο πώς θα την περάσετε. Τρία μικρά «γυμνάσια» για την εσωτερική κουβέντα:
Ο εσωτερικός κριτής
Στις δύσκολες στιγμές, η αυστηρή φωνή δυναμώνει: «Δεν θα τα καταφέρεις», «φταις εσύ». Το πρώτο βήμα είναι να την αναγνωρίσετε ως φωνή και όχι ως αλήθεια. Το δεύτερο είναι να της απαντήσετε με τον τόνο που θα μιλούσατε σε έναν καλό φίλο. Για τη φωνή της καλοσύνης προς τον εαυτό, δείτε το άρθρο για τη σημασία της αυτοσυμπόνιας.
Ρεαλιστική αισιοδοξία, όχι τοξική θετικότητα
Η τοξική θετικότητα λέει «όλα είναι τέλεια, χαμογέλα». Η ρεαλιστική αισιοδοξία λέει: «Αυτό είναι δύσκολο. Και έχω κάποια επιρροή στο τι θα γίνει από εδώ και πέρα.» Η πρώτη σβήνει τον πόνο· η δεύτερη τον αναγνωρίζει και κοιτάζει μπροστά.
Η δύναμη του «ακόμα»
Μία λέξη αλλάζει την προοπτική. «Δεν ξέρω πώς να το χειριστώ» γίνεται «δεν ξέρω πώς να το χειριστώ ακόμα». Η δήλωση αποτυχίας γίνεται αναγνώριση ότι βρίσκεστε σε διαδικασία μάθησης. Δοκιμάστε την σήμερα, σε μία σκέψη.
| Ο κριτής λέει | Η τοξική θετικότητα λέει | Η ρεαλιστική, ανθεκτική φωνή λέει |
|---|---|---|
| «Πάλι απέτυχες. Πάντα έτσι κάνεις.» | «Δεν έγινε τίποτα, ξέχασέ το.» | «Αυτό πόνεσε. Τι μπορώ να μάθω, και ποιο είναι το επόμενο μικρό βήμα;» |
| «Δεν θα τα καταφέρεις.» | «Όλα θα πάνε τέλεια.» | «Είναι δύσκολο, και δεν ξέρω ακόμα πώς. Μπορώ να ζητήσω βοήθεια.» |
| «Φταις εσύ για όλα.» | «Δεν φταίει κανείς, απλώς χαμογέλα.» | «Κάποια πράγματα ήταν στο χέρι μου και κάποια όχι. Ξεκινώ από αυτά που είναι.» |
Εργαλειοθήκη: πώς να γίνω πιο δυνατός ψυχικά, βήμα βήμα
Η ανθεκτικότητα χτίζεται με επανάληψη, όπως κάθε μυς. Η καλή είδηση είναι ότι μπορεί να «προπονηθεί»: σε μετα-ανάλυση 11 τυχαιοποιημένων μελετών, τα προγράμματα ενίσχυσης της ανθεκτικότητας είχαν μέτριο θετικό αποτέλεσμα, με θετικά στοιχεία για τεχνικές γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, ενσυνειδητότητας και τον συνδυασμό τους.[5] Διαλέξτε ένα ή δύο από τα παρακάτω εργαλεία και εξασκηθείτε όταν είστε σχετικά ήρεμοι, ώστε να τα έχετε έτοιμα όταν τα χρειαστείτε.
Ο Κύκλος του Ελέγχου
- Σχεδιάστε τρεις ομόκεντρους κύκλους σε ένα χαρτί.
- Στον εσωτερικό γράψτε ό,τι ελέγχετε: τις αντιδράσεις σας, τα λόγια σας, τον ύπνο σας.
- Στον μεσαίο ό,τι μπορείτε να επηρεάσετε, όχι να ελέγξετε: μια ομαδική δουλειά, μια συζήτηση.
- Στον εξωτερικό ό,τι είναι εκτός ελέγχου: ο καιρός, οι ειδήσεις, οι γνώμες των άλλων.
- Διαλέξτε μία μικρή κίνηση από τον εσωτερικό κύκλο για σήμερα.
Φράση: «Αυτό δεν είναι στο χέρι μου. Αυτό εδώ είναι. Ξεκινώ από αυτό.»
Γιατί βοηθά: η ενέργεια πηγαίνει εκεί όπου μπορεί να κάνει διαφορά, αντί να ξοδεύεται σε ό,τι δεν αλλάζει. Αν όλα μοιάζουν να είναι στον εξωτερικό κύκλο, δεν πειράζει· ακόμη και το «θα πιω ένα ποτήρι νερό και θα κοιμηθώ νωρίς» μετράει.
Ο χρόνος ανησυχίας
- Ορίστε ένα σταθερό 15λεπτο της ημέρας, μακριά από την ώρα του ύπνου.
- Όταν έρχεται μια ανησυχία μέσα στη μέρα, σημειώστε την σε ένα χαρτί.
- Πείτε της: «Σε είδα. Θα ασχοληθώ μαζί σου στις έξι.»
- Στην ορισμένη ώρα, καθίστε με τη λίστα και ανησυχήστε ελεύθερα. Όταν τελειώσει ο χρόνος, σταματήστε.
Φράση: «Όχι τώρα. Έχεις τη δική σου ώρα.»
Γιατί βοηθά: σε μικρή τυχαιοποιημένη μελέτη με ανθρώπους με έντονη τάση ανησυχίας, δύο εβδομάδες με έναν καθορισμένο χρόνο και χώρο ανησυχίας μείωσαν την ανησυχία, το άγχος και την αϋπνία περισσότερο από την ομάδα σύγκρισης· είναι αρχικά ευρήματα.[7] Αν οι σκέψεις ξεφεύγουν από το πρόγραμμα, δεν πειράζει· σημειώστε τες και συνεχίστε. Περισσότερα για τις επαναλαμβανόμενες σκέψεις θα βρείτε στο άρθρο για την υπερανάλυση.
Τετράγωνη αναπνοή
- Εισπνεύστε αργά από τη μύτη μετρώντας ως το 4.
- Κρατήστε την ανάσα μετρώντας ως το 4.
- Εκπνεύστε αργά μετρώντας ως το 4.
- Μείνετε χωρίς ανάσα μετρώντας ως το 4. Επαναλάβετε για ένα με δύο λεπτά.
Φράση: «Τέσσερα μέσα, τέσσερα κράτημα, τέσσερα έξω, τέσσερα παύση.»
Γιατί βοηθά: συστηματική ανασκόπηση σε υγιείς ανθρώπους βρήκε ότι οι τεχνικές αργής αναπνοής συνδέονται με περισσότερη χαλάρωση και λιγότερα συμπτώματα διέγερσης και άγχους.[8] Αν το κράτημα της ανάσας σας ενοχλεί ή ζαλίζεστε, παραλείψτε τα κρατήματα και απλώς κάντε την εκπνοή λίγο πιο μακριά. Περισσότερες ιδέες στις ασκήσεις αναπνοής για το άγχος.
Χειρότερο, καλύτερο, πιθανότερο
- Όταν φοβάστε κάτι που έρχεται, πάρτε ένα χαρτί.
- Γράψτε το χειρότερο δυνατό σενάριο.
- Γράψτε το καλύτερο δυνατό σενάριο.
- Γράψτε το πιθανότερο, που συνήθως βρίσκεται κάπου στη μέση, και τι θα κάνατε σε αυτό.
Φράση: «Το μυαλό μου μού έδειξε την ταινία τρόμου. Ποια είναι η πιο ρεαλιστική εκδοχή;»
Γιατί βοηθά: στην πράξη, το να γράψετε και τις τρεις εκδοχές δίπλα δίπλα χαλαρώνει την «καταστροφολογία» και σας δίνει πίσω ένα σχέδιο. Αν σας κολλάει το χειρότερο σενάριο, ζητήστε από κάποιον να γράψει μαζί σας το πιθανότερο.
Καλλιεργήστε τις συνδέσεις σας
Η κοινωνική στήριξη είναι από τα πιο σταθερά θεμέλια: μια ανασκόπηση σημειώνει ότι πολλές μελέτες δείχνουν πως είναι ουσιαστική για τη σωματική και ψυχική υγεία και ότι μπορεί να προσδίδει ανθεκτικότητα στο στρες.[6] Κάντε το ενεργά: ένα τηλέφωνο σε έναν φίλο, ένα «πώς είσαι;» που το εννοείτε, ένα «μπορείς να με βοηθήσεις;». Δεν χρειάζεστε πενήντα φίλους. Χρειάζεστε έναν ή δύο. Αν θέλετε να στηρίξετε κάποιον άλλον που περνά δύσκολα, δείτε τον οδηγό για τις πρώτες βοήθειες ψυχικής υγείας.
Τρία πράγματα ευγνωμοσύνης
Κάθε βράδυ γράψτε τρία μικρά, συγκεκριμένα πράγματα από τη μέρα για τα οποία νιώσατε ευγνωμοσύνη: ένα ζεστό τσάι, ένα μήνυμα, έναν περίπατο. Ας είμαστε ειλικρινείς για το τι περιμένουμε: σε μετα-ανάλυση, οι ασκήσεις ευγνωμοσύνης είχαν μικρό θετικό αποτέλεσμα στην ψυχική ευεξία, δεν μείωσαν σημαντικά το άγχος και δεν ήταν καλύτερες από άλλες ψυχολογικά ενεργές ασκήσεις.[9] Είναι δηλαδή ένα μικρό, ευχάριστο «βάρος» στην προπόνηση, όχι λύση για όλα.
Θα έχετε μέρες δυνατές και μέρες ευάλωτες. Είναι φυσιολογικό. Ένας μυς δεν δυναμώνει σε μία μέρα, και μια κακή μέρα δεν σβήνει την προπόνηση που έχετε κάνει. Κάθε φορά που επιλέγετε μια πιο βοηθητική σκέψη ή ζητάτε βοήθεια, κάνετε άλλη μία επανάληψη.
Όταν η «αντοχή» κρύβει εξάντληση
Υπάρχει μια παγίδα: να μπερδέψουμε την ανθεκτικότητα με το «αντέχω τα πάντα χωρίς να παραπονιέμαι». Ένας μυς που δουλεύει συνέχεια χωρίς ξεκούραση δεν δυναμώνει· τραυματίζεται. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας περιγράφει το burnout ως σύνδρομο που προκύπτει από χρόνιο εργασιακό στρες που δεν έχει διαχειριστεί επιτυχώς, με αίσθημα εξάντλησης, ψυχική απόσταση ή κυνισμό απέναντι στη δουλειά και μειωμένη επαγγελματική αποτελεσματικότητα.[10]
Αξίζει να μιλήσετε με έναν ειδικό ψυχικής υγείας όταν:
- νιώθετε εξαντλημένοι σχεδόν κάθε μέρα και η ξεκούραση δεν σας «γεμίζει»· δείτε τη σελίδα για το επαγγελματικό άγχος και το burnout·
- η διάθεσή σας είναι πεσμένη για δύο εβδομάδες ή περισσότερο, κάτι που κατά το NHS μπορεί να είναι σημάδι κατάθλιψης·[11] δείτε τη σελίδα για την κατάθλιψη·
- το άγχος σας κρατά συνέχεια σε επιφυλακή ή σας κόβει τον ύπνο·
- τα δύσκολα συναισθήματα σας πλημμυρίζουν και δεν ξέρετε τι να τα κάνετε· δείτε τον οδηγό για τη διαχείριση δύσκολων συναισθημάτων·
- ζήσατε μια απώλεια ή ένα γεγονός που σας συγκλόνισε και δεν «επανέρχεστε» όπως θα θέλατε.
Το να ζητάτε βοήθεια είναι πράξη δύναμης, όχι αδυναμίας. Είναι, στην ουσία, ανθεκτικότητα στην πράξη.
Πώς βοηθάμε να χτίσετε ανθεκτικότητα στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε με την ψυχική ανθεκτικότητα σε ατομικές συνεδρίες, online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού ή δια ζώσης στην Πάτρα. Η πρώτη συνεδρία είναι κλινική: παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας. Μαζί κοιτάμε τι σας έχει βοηθήσει ως τώρα να αντέχετε, πού έχετε εξαντληθεί, και ποια δυνατά σημεία μπορούμε να ενισχύσουμε.
Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως τη δουλειά με την καταστροφολογία και τον εσωτερικό κριτή, μαζί με ασκήσεις αναπνοής και ενσυνειδητότητας που μπορείτε να εφαρμόζετε στην καθημερινότητα.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με το σώμα, το συναίσθημα, τη σκέψη και τις σχέσεις. Η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, βοηθά να έρθουμε σε επαφή με τις ρίζες της εξάντλησης και με τα εσωτερικά σας αποθέματα. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη υποστήριξη με εφαρμόσιμα εργαλεία για τις δύσκολες περιόδους: προτεραιότητες, όρια, ρουτίνες ξεκούρασης, τρόποι να ζητάτε στήριξη από τους δικούς σας. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, από τον δικό σας χώρο, ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο· επανεξετάζουμε τακτικά μαζί σας την πορεία.
Συχνές ερωτήσεις
Γεννιέται κανείς ανθεκτικός ή γίνεται;
Η ανθεκτικότητα επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, γενετικούς, αναπτυξιακούς, κοινωνικούς, και μπορεί να ενισχυθεί σε πολλά επίπεδα.[1] Δεν είναι σταθερό «χάρισμα».
Σημαίνει ανθεκτικότητα ότι δεν πρέπει να στενοχωριέμαι;
Όχι. Ο πόνος, ο φόβος και η θλίψη είναι φυσιολογικές αντιδράσεις. Ανθεκτικότητα σημαίνει ότι, με τον καιρό, μπορείτε να λειτουργείτε ξανά υγιώς, όχι ότι δεν επηρεάζεστε.
Μπορεί να «προπονηθεί» η ψυχική ανθεκτικότητα;
Τα στοιχεία είναι ενθαρρυντικά: σε μετα-ανάλυση, προγράμματα με τεχνικές γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης και ενσυνειδητότητας είχαν μέτριο θετικό αποτέλεσμα στην ανθεκτικότητα.[5]
Τι κάνω αν νιώθω ότι δεν αντέχω άλλο;
Μιλήστε με κάποιον σήμερα. Αν έχετε σκέψεις να κάνετε κακό στον εαυτό σας, καλέστε το 1018 ή το 112. Η εξάντληση και η πεσμένη διάθεση που κρατούν εβδομάδες χρειάζονται στήριξη από ειδικό.[11]
Βοηθά η ψυχοθεραπεία στην ανθεκτικότητα;
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να σας βοηθήσει να καταλάβετε τι σας εξαντλεί, να δουλέψετε την εσωτερική κουβέντα και να χτίσετε εργαλεία για τις δύσκολες περιόδους. Η πορεία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγετε διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνετε online. Η πρώτη συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δείτε όλες τις τιμές.
Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;
Αν εσείς ή κάποιος δικός σας βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχετε σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Λυγίζουμε χωρίς να σπάμε, και δυναμώνουμε με τον καιρό
Η ανθεκτικότητα δεν είναι μια κορυφή που κατακτάτε μια για πάντα. Είναι μυς που χτίζεται με μικρές επαναλήψεις, με ξεκούραση και με ανθρώπους δίπλα σας, ώστε την επόμενη φορά που θα φυσήξει ο άνεμος να είστε λίγο πιο σταθεροί. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. 45 λεπτά, online από όπου κι αν βρίσκεστε ή στην Πάτρα.
Κλείστε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- Southwick SM, Bonanno GA, Masten AS, Panter-Brick C, Yehuda R. Resilience definitions, theory, and challenges: interdisciplinary perspectives. European Journal of Psychotraumatology, 2014;5:25338. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Bonanno GA. Loss, trauma, and human resilience: have we underestimated the human capacity to thrive after extremely aversive events? American Psychologist, 2004;59(1):20-28. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Masten AS. Ordinary magic. Resilience processes in development. American Psychologist, 2001;56(3):227-238. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Southwick SM, Charney DS. The science of resilience: implications for the prevention and treatment of depression. Science, 2012;338(6103):79-82. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Joyce S, Shand F, Tighe J, Laurent SJ, Bryant RA, Harvey SB. Road to resilience: a systematic review and meta-analysis of resilience training programmes and interventions. BMJ Open, 2018;8(6):e017858. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Ozbay F, Johnson DC, Dimoulas E, Morgan CA, Charney D, Southwick S. Social support and resilience to stress: from neurobiology to clinical practice. Psychiatry (Edgmont), 2007;4(5):35-40. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- McGowan SK, Behar E. A preliminary investigation of stimulus control training for worry: effects on anxiety and insomnia. Behavior Modification, 2013;37(1):90-112. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Zaccaro A, Piarulli A, Laurino M, et al. How Breath-Control Can Change Your Life: A Systematic Review on Psycho-Physiological Correlates of Slow Breathing. Frontiers in Human Neuroscience, 2018;12:353. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Davis DE, Choe E, Meyers J, et al. Thankful for the little things: A meta-analysis of gratitude interventions. Journal of Counseling Psychology, 2016;63(1):20-31. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- World Health Organization. Burn-out an "occupational phenomenon": International Classification of Diseases. WHO, 28 May 2019. who.int
- NHS. Low mood, sadness and depression. NHS (UK), page last reviewed 29 July 2026. nhs.uk
