Κάπου γύρω στα 40 ή στα 50, πολλοί άνθρωποι πιάνουν τον εαυτό τους να κάνει ερωτήσεις που πριν δεν είχαν χρόνο να κάνουν. «Αυτή είναι η δουλειά που θέλω να κάνω για τα επόμενα είκοσι χρόνια;» «Πού πήγε ο χρόνος;» «Είμαι ευτυχισμένος ή ευτυχισμένη στη σχέση μου;» Συχνά τα παιδιά μεγαλώνουν, οι γονείς χρειάζονται περισσότερη φροντίδα, το σώμα αλλάζει και ο καθρέφτης δείχνει κάτι διαφορετικό. Για όλα αυτά έχει καθιερωθεί ένας όρος που ακούγεται σχεδόν σαν διάγνωση: «κρίση μέσης ηλικίας», ή πιο απλά «κρίση 40» και «κρίση 50».
Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε από πού προέρχεται ο όρος, τι δείχνει πραγματικά η έρευνα για τη μέση ηλικία (που είναι λιγότερο δραματική απ' όσο λένε οι ταινίες), ποια ζητήματα απασχολούν συχνά αυτή την περίοδο, πώς ξεχωρίζετε μια φυσιολογική επανεκτίμηση από την κατάθλιψη ή την επαγγελματική εξουθένωση, τι βοηθά στην πράξη και πότε αξίζει να μιλήσετε με έναν ειδικό.
Βασικά Σημεία
- Η «κρίση μέσης ηλικίας» είναι λαϊκός όρος, όχι διάγνωση. Ο όρος διατυπώθηκε το 1965 και έγινε γρήγορα στερεότυπο.
- Η έρευνα δεν δείχνει ότι όλοι περνούν κρίση στη μέση ηλικία: σύμφωνα με μια ανασκόπηση στο American Psychologist, μόνο περίπου το 10–20% των ανθρώπων περιγράφει κάτι τέτοιο.
- Το λεγόμενο «U» της ευτυχίας, με χαμηλό σημείο γύρω στη μέση ηλικία, είναι αμφιλεγόμενο εύρημα: άλλες μελέτες το βρίσκουν, άλλες το αμφισβητούν.
- Αν αποδίδετε σε μια «κρίση» τη χαμηλή διάθεση, την κούραση και την απώλεια ενδιαφέροντος που κρατούν εβδομάδες, μπορεί να σας διαφεύγει μια κατάθλιψη ή μια εξουθένωση που αντιμετωπίζεται.
- Στο Art of Mind δουλεύουμε με τα ερωτήματα της μέσης ηλικίας σε ατομικές συνεδρίες και συνεδρίες ζεύγους, online σε όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό ή στην Πάτρα.
Τι είναι η κρίση μέσης ηλικίας και από πού προέρχεται ο όρος
Τον όρο «κρίση μέσης ηλικίας» τον διατύπωσε το 1965 ο Elliott Jaques, παρατηρώντας σε ανθρώπους μέσης ηλικίας απότομες αλλαγές στον τρόπο ζωής και στην παραγωγικότητα, καθώς και την αναμέτρηση με τα όρια και τη θνητότητα.[1] Από τότε ο όρος απέκτησε μια δική του ζωή. Οι στερεοτυπικές εικόνες είναι γνωστές: το κόκκινο σπορ αυτοκίνητο, η σχέση με έναν πολύ νεότερο άνθρωπο, οι επεμβάσεις για να φαίνεται κανείς νεότερος.[1]
Είναι σημαντικό να ειπωθεί από την αρχή: η κρίση μέσης ηλικίας δεν είναι διάγνωση. Δεν υπάρχει στα διαγνωστικά συστήματα και δεν περιγράφει μια ψυχική διαταραχή. Είναι ένας τρόπος της καθημερινής γλώσσας για να ονομάσουμε μια περίοδο επανεκτίμησης, που για κάποιους είναι ήπια και δημιουργική, για άλλους πιο θορυβώδης και για κάποιους δεν συμβαίνει καθόλου. Η «κρίση 40» και η «κρίση 50» είναι απλώς παραλλαγές του ίδιου όρου, δεμένες με τα στρογγυλά γενέθλια που κάνουν τον χρόνο πιο ορατό.
Η μέση ηλικία, γράφει μια κλασική ανασκόπηση, χαρακτηρίζεται από ένα πλέγμα πολλών ρόλων ταυτόχρονα: δουλειά, οικογένεια, φροντίδα, μαζί με τις σωματικές και ψυχολογικές αλλαγές της ηλικίας. Στη βιβλιογραφία συνυπάρχουν δύο εικόνες που μοιάζουν αντίθετες: η μέση ηλικία ως περίοδος κρίσης και η μέση ηλικία ως περίοδος κορύφωσης των δυνατοτήτων, με κέρδη και απώλειες σε διαφορετικούς τομείς.[2] Και οι δύο εικόνες έχουν κάτι αληθινό.
Κρίση μέσης ηλικίας: τι λέει πραγματικά η έρευνα
Το πιο γνωστό επιχείρημα υπέρ της κρίσης μέσης ηλικίας είναι η λεγόμενη «καμπύλη U» της ευτυχίας. Οι οικονομολόγοι Blanchflower και Oswald ανέλυσαν δεδομένα από περίπου 500.000 ανθρώπους στις ΗΠΑ και στη Δυτική Ευρώπη, καθώς και από 72 χώρες, και βρήκαν ότι, αφού ληφθούν υπόψη άλλοι παράγοντες όπως το εισόδημα, η ψυχολογική ευεξία φτάνει στο χαμηλότερο σημείο της στη μέση ηλικία.[3]
Το εύρημα όμως αμφισβητήθηκε. Ο κοινωνιολόγος Norval Glenn υποστήριξε ότι η μορφή U οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις στατιστικές μεταβλητές που επέλεξαν να «ελέγξουν» οι ερευνητές, ιδίως την οικογενειακή κατάσταση, και ότι όταν επανέλαβε την ανάλυση στα αμερικανικά δεδομένα ελέγχοντας μόνο τη γενιά γέννησης, τα αποτελέσματα δεν πλησίαζαν καν τη μορφή U.[4] Μια ομάδα ερευνητών της ανάπτυξης στη διάρκεια της ζωής κατέληξε το 2020 ότι η υποστήριξη για το U δεν είναι τόσο σταθερή και γενικεύσιμη όσο συχνά θεωρείται: οι συγχρονικές μελέτες δεν μπορούν να δείξουν πώς αλλάζει ο ίδιος άνθρωπος με τα χρόνια, τα δεδομένα από μελέτες που παρακολουθούν τους ίδιους ανθρώπους είναι ανάμεικτα, και οι μεγαλύτεροι σε ηλικία, όταν κοιτούν πίσω, θυμούνται συχνά τη μέση ηλικία ως μία από τις καλύτερες περιόδους της ζωής τους.[5]
Μια ανασκόπηση στο American Psychologist συνοψίζει ότι οι διαφορές ευεξίας ανάμεσα στις ηλικίες είναι συνήθως μικρές, αλλά ερμηνεύονται συχνά ως απόδειξη για μια διαδεδομένη κρίση. Σύμφωνα με την ίδια ανασκόπηση, η καθολική κρίση μέσης ηλικίας αποδείχθηκε μύθος: η έρευνα δείχνει ότι μόνο περίπου το 10–20% των ανθρώπων τη βιώνει πραγματικά.[1]
| Η δημοφιλής εικόνα | Τι δείχνει η έρευνα |
|---|---|
| Όλοι περνούν κρίση γύρω στα 40–50 | Μόνο μια μειοψηφία, περίπου 10–20%, περιγράφει κάτι που μοιάζει με κρίση[1] |
| Η ευτυχία «βουλιάζει» στη μέση ηλικία | Κάποιες μεγάλες μελέτες βρίσκουν μια μικρή κοιλιά, άλλες την αμφισβητούν· το εύρημα εξαρτάται από τον τρόπο ανάλυσης[3][4][5] |
| Όταν φεύγουν τα παιδιά, οι γονείς παθαίνουν κατάθλιψη | Η εικόνα είναι διαφοροποιημένη: για κάποιους είναι δύσκολη αλλαγή, για άλλους ευκαιρία να ξαναβρεθεί το ζευγάρι[1] |
| Η μέση ηλικία είναι μόνο απώλειες | Είναι περίοδος κερδών και απωλειών· σε τομείς όπως η εμπειρία στη δουλειά, η λήψη αποφάσεων και η αυτοπεποίθηση μπορεί να είναι και κορύφωση[1][2] |
| Η «κρίση» εξηγεί κάθε δυσφορία αυτής της ηλικίας | Αν όλα αποδίδονται σε «κρίση», υπάρχει κίνδυνος να αγνοηθούν πραγματικά προβλήματα ψυχικής ή σωματικής υγείας[1] |
Τι σημαίνει αυτό για εσάς; Ότι αν περνάτε μια δύσκολη περίοδο στα 40 ή στα 50, δεν είστε «στατιστική» ούτε «κλισέ». Και ότι αν δεν περνάτε καμία κρίση, δεν σας λείπει κάτι. Η μέση ηλικία δεν έχει ένα σενάριο που ακολουθούν όλοι· έχει πολλές διαφορετικές διαδρομές.[5]
Κρίση 40, κρίση 50: τι περιγράφουν συχνά οι άνθρωποι
Ακόμη κι αν η «κρίση» δεν είναι καθολική, τα ερωτήματα της μέσης ηλικίας είναι πολύ πραγματικά. Οι ερευνητές περιγράφουν τη μέση ηλικία ως μια περίοδο με μοναδικό συνδυασμό ρόλων και μεταβάσεων: σχέσεις με γονείς που γερνούν, με παιδιά που ενηλικιώνονται, οικονομικές πιέσεις, αλλαγές στην υγεία.[1] Πολλοί άνθρωποι περιγράφουν τα εξής:
Επανεκτίμηση της δουλειάς
«Αυτό ήθελα να κάνω;» Η επαγγελματική ταυτότητα που χτίστηκε για χρόνια μπορεί να μοιάζει ξαφνικά στενή ή κουραστική. Μερικές φορές πρόκειται για αναζήτηση νοήματος, άλλες για σημάδια επαγγελματικής εξουθένωσης.
Η σχέση και ο γάμος
Μετά από χρόνια κοινής ζωής, με τα παιδιά και τις υποχρεώσεις στο κέντρο, το ζευγάρι μπορεί να διαπιστώσει ότι έχει απομακρυνθεί ή ότι θέλει κάτι διαφορετικό από τη σχέση.
Το σώμα και η ηλικία
Αλλαγές στην ενέργεια, στον ύπνο, στην εμφάνιση, πρώτα θέματα υγείας. Για τις γυναίκες, η περιεμμηνόπαυση φέρνει και τις δικές της αλλαγές· δείτε τον οδηγό για την εμμηνόπαυση και την ψυχική υγεία.
Τα παιδιά που φεύγουν
Το λεγόμενο «άδειο σπίτι» δεν είναι για όλους κρίση. Η έρευνα δείχνει ποικίλες εμπειρίες: για κάποιους δύσκολη προσαρμογή, για άλλους ευκαιρία για νέους ρόλους και για επανασύνδεση με τον σύντροφο.[1]
Φροντίδα για τους γονείς
Πολλοί άνθρωποι στη μέση ηλικία φροντίζουν ταυτόχρονα γονείς και παιδιά ενώ δουλεύουν. Όσοι έχουν αυτόν τον διπλό ή τριπλό ρόλο αναφέρουν περισσότερο στρες, ψυχολογική επιβάρυνση και χειρότερο ύπνο.[1]
Απώλειες και θνητότητα
Η απώλεια ενός γονιού ή ενός φίλου κάνει τη θνητότητα πιο κοντινή. Για τα ερωτήματα νοήματος που ανοίγουν τότε, δείτε τον οδηγό για την υπαρξιακή κρίση.
Τίποτα από αυτά δεν είναι «παθολογία». Είναι κατανοητές αντιδράσεις σε πραγματικές αλλαγές. Γίνονται βαριές όταν μαζεύονται όλες μαζί, όταν δεν υπάρχει χώρος να ειπωθούν ή όταν αρχίζουν να επηρεάζουν τη διάθεση, τον ύπνο και τις σχέσεις.
Κρίση μέσης ηλικίας ή κατάθλιψη; Πότε δεν είναι «απλώς μια φάση»
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος με την ιδέα της κρίσης μέσης ηλικίας δεν είναι ότι είναι υπερβολική. Είναι ότι μπορεί να κάνει κάτι σοβαρό να μοιάζει με κλισέ. Οι ερευνητές της μέσης ηλικίας προειδοποιούν ότι, όταν η κρίση παρουσιάζεται ως κάτι φυσιολογικό που περνούν όλοι, προβλήματα ψυχικής ή σωματικής υγείας μπορεί να αγνοηθούν, επειδή τα συμπτώματα αποδίδονται απλώς στην «κρίση».[1]
Σημάδια που θυμίζουν κατάθλιψη
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, στην κατάθλιψη υπάρχει πεσμένη διάθεση ή απώλεια ευχαρίστησης και ενδιαφέροντος για τις δραστηριότητες, το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν κάθε μέρα, για τουλάχιστον δύο εβδομάδες. Συχνά συνοδεύεται από δυσκολία συγκέντρωσης, υπερβολικές ενοχές ή χαμηλή αυτοεκτίμηση, απελπισία για το μέλλον, διαταραγμένο ύπνο, αλλαγές στην όρεξη, έντονη κούραση και, μερικές φορές, σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας.[6] Αν αναγνωρίζετε τέτοια σημάδια, μπορείτε να κάνετε το τεστ κατάθλιψης για μια πρώτη εικόνα· δεν αντικαθιστά την αξιολόγηση από ειδικό.
Σημάδια που θυμίζουν εξουθένωση
Όταν η δυσφορία αφορά κυρίως τη δουλειά, μπορεί να πρόκειται για επαγγελματική εξουθένωση. Ο ΠΟΥ την περιγράφει στην ICD-11 ως σύνδρομο από χρόνιο εργασιακό στρες που δεν έχει αντιμετωπιστεί με επιτυχία, με τρία χαρακτηριστικά: αίσθημα εξάντλησης, ψυχική απόσταση ή κυνισμό απέναντι στη δουλειά και μειωμένη επαγγελματική αποτελεσματικότητα.[7] Δείτε περισσότερα στη σελίδα για το επαγγελματικό άγχος και το burnout.
Η διαφορά, σε γενικές γραμμές, είναι η εξής: μια επανεκτίμηση της ζωής φέρνει ερωτήματα, αμφιβολίες και ανησυχία, αλλά συνήθως αφήνει χώρο για ενδιαφέρον, χιούμορ και σχέδια. Η κατάθλιψη στενεύει τον ορίζοντα: τίποτα δεν έχει νόημα, τίποτα δεν ευχαριστεί, όλα κουράζουν. Αν δεν είστε σίγουροι σε ποια περίπτωση βρίσκεστε, αυτό ακριβώς είναι κάτι που αξίζει να ξεκαθαρίσει σε μια αξιολόγηση.
Τι βοηθά στην κρίση μέσης ηλικίας: μικρές αλλαγές πριν από τις δραστικές αποφάσεις
Η μέση ηλικία μπορεί να είναι περίοδος ισορροπίας ανάμεσα σε κέρδη και απώλειες, και οι ερευνητές τη βλέπουν ως κομβική περίοδο με ευκαιρίες για ανθεκτικότητα και αλλαγή.[1] Μερικές πρακτικές κατευθύνσεις που βοηθούν πολλούς ανθρώπους:
- Ονομάστε το ερώτημα. Πίσω από την ανησυχία υπάρχει συνήθως ένα πιο συγκεκριμένο ερώτημα: για τη δουλειά, για τη σχέση, για τον χρόνο που απομένει, για το τι θέλετε να αφήσετε. Η διατύπωσή του το κάνει πιο διαχειρίσιμο.
- Ξεκαθαρίστε τις αξίες σας. Τι έχει πραγματικά σημασία για εσάς σήμερα, όχι στα 25 και όχι για τους άλλους; Οι αξίες λειτουργούν ως πυξίδα για επιλογές που δεν θα μετανιώσετε.
- Δοκιμάστε μικρές αλλαγές πριν από τις μεγάλες. Ένα σεμινάριο πριν από την παραίτηση, μια συζήτηση πριν από τον χωρισμό, ένα νέο χόμπι πριν από τη μετακόμιση. Οι μικρές δοκιμές δίνουν πληροφορίες χωρίς να καίνε γέφυρες.
- Μην παίρνετε μεγάλες αποφάσεις στο χειρότερο σημείο. Όταν η διάθεση είναι πολύ πεσμένη ή το άγχος πολύ υψηλό, όλα φαίνονται πιο μαύρα. Αν έχετε δίλημμα, ο οδηγός για τη λήψη αποφάσεων μπορεί να βοηθήσει.
- Φροντίστε τα βασικά. Ύπνος, κίνηση, χρόνος με ανθρώπους που σας κάνουν καλό. Ακούγονται απλά, αλλά συχνά είναι τα πρώτα που θυσιάζονται όταν οι ρόλοι πληθαίνουν.
- Μιλήστε γι' αυτό. Με τον σύντροφο, με έναν φίλο, με έναν ειδικό. Τα ερωτήματα της μέσης ηλικίας βαραίνουν περισσότερο όταν μένουν μόνο στο κεφάλι.
Η μέση ηλικία μπορεί να είναι και περίοδος ωρίμανσης: πολλοί άνθρωποι περιγράφουν ότι στα 40 και στα 50 ξέρουν καλύτερα τι θέλουν και τι όχι, και νιώθουν πιο ελεύθεροι να το ζήσουν. Για όσους τα ερωτήματα αφορούν το νόημα, τον θάνατο ή την ελευθερία, η υπαρξιακή ψυχοθεραπεία εξηγεί πώς η ψυχοθεραπεία δουλεύει με τέτοια θέματα.
Η κρίση μέσης ηλικίας μέσα στη σχέση: πώς να μιλήσετε με τον σύντροφο
Η μέση ηλικία δεν συμβαίνει μόνο στον έναν. Συχνά και οι δύο σύντροφοι περνούν αλλαγές την ίδια περίοδο, με διαφορετικούς ρυθμούς. Όταν τα παιδιά φεύγουν από το σπίτι, για παράδειγμα, η έρευνα δείχνει ότι κάποια ζευγάρια ξαναβρίσκονται και ξαναζωντανεύουν κοινά ενδιαφέροντα, ενώ άλλα έρχονται αντιμέτωπα με συγκρούσεις που είχαν παραμεριστεί.[1]
Μερικά σημεία που βοηθούν τη συζήτηση:
- Μιλήστε για τα δικά σας ερωτήματα και συναισθήματα, όχι για το τι «φταίει» ο άλλος.
- Ρωτήστε τι αλλάζει και για εκείνον ή εκείνη· μπορεί να περνά κάτι παρόμοιο χωρίς να το έχει πει.
- Χωρίστε το «τι θέλω να αλλάξει στη ζωή μου» από το «τι θέλω να αλλάξει στη σχέση μας».
- Δώστε χρόνο· οι μεγάλες συζητήσεις σπάνια κλείνουν σε ένα βράδυ.
Για περισσότερα εργαλεία, δείτε τον οδηγό για την επικοινωνία στο ζευγάρι και τη σελίδα για τις σχέσεις και την οικογένεια. Όταν οι συζητήσεις καταλήγουν σε καβγά ή σε σιωπή, η συμβουλευτική ζεύγους δίνει έναν ουδέτερο χώρο όπου ακούγονται και οι δύο.
Πώς βοηθάμε με την κρίση μέσης ηλικίας στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε με τα ερωτήματα της μέσης ηλικίας σε ατομικές συνεδρίες και σε συνεδρίες ζεύγους, online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού ή δια ζώσης στην Πάτρα. Η συνεδρία ζεύγους κοστίζει 45 € για τη συνεδρία και των δύο μαζί. Για πολλούς ανθρώπους με γεμάτο πρόγραμμα, η online ψυχοθεραπεία είναι πιο εύκολη να χωρέσει στην εβδομάδα· μια μετα-ανάλυση βρήκε ότι η ψυχοθεραπεία μέσω βίντεο δεν είναι λιγότερο αποτελεσματική από τη δια ζώσης.[8]
Η πρώτη συνεδρία είναι κλινική: παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση, ώστε να φανεί αν πρόκειται για μια περίοδο επανεκτίμησης, για κατάθλιψη ή για εξουθένωση, και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως ο εντοπισμός των σκέψεων «είναι πια αργά για μένα» και η ενεργοποίηση μέσα από μικρά, συγκεκριμένα βήματα που ταιριάζουν με τις αξίες σας.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με τη σκέψη, το συναίσθημα, το σώμα και τις σχέσεις. Η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, βοηθά να φτάσουμε στις ρίζες του «δεν είμαι εκεί που περίμενα», όχι μόνο στην ανησυχία της στιγμής. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη υποστήριξη με εφαρμόσιμα εργαλεία για τις αποφάσεις αυτής της περιόδου: δουλειά, σχέση, φροντίδα γονέων, νέοι ρόλοι. Ατομικά ή μαζί με τον σύντροφό σας. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, από το σπίτι ή το γραφείο σας, ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο· επανεξετάζουμε τακτικά μαζί σας την πορεία.
Συχνές ερωτήσεις
Υπάρχει πραγματικά κρίση μέσης ηλικίας;
Ως καθολικό φαινόμενο, όχι. Σύμφωνα με ανασκόπηση στο American Psychologist, μόνο περίπου το 10–20% των ανθρώπων περιγράφει κάτι που μοιάζει με κρίση.[1] Τα ερωτήματα και οι αλλαγές της μέσης ηλικίας όμως είναι πραγματικά και αξίζουν προσοχή.
Σε ποια ηλικία εμφανίζεται η κρίση μέσης ηλικίας;
Δεν υπάρχει συγκεκριμένη ηλικία. Ο όρος «κρίση 40» ή «κρίση 50» δένεται με τα στρογγυλά γενέθλια, αλλά οι αλλαγές που φέρνουν επανεκτίμηση (παιδιά που φεύγουν, φροντίδα γονέων, απώλειες, αλλαγές στη δουλειά) συμβαίνουν σε διαφορετική στιγμή για τον καθένα.[1]
Πώς ξεχωρίζω την κρίση μέσης ηλικίας από την κατάθλιψη;
Αν για τουλάχιστον δύο εβδομάδες έχετε πεσμένη διάθεση ή απώλεια ενδιαφέροντος σχεδόν κάθε μέρα, μαζί με κούραση, προβλήματα ύπνου, ενοχές ή απελπισία, μπορεί να πρόκειται για κατάθλιψη και όχι για «μια φάση».[6] Μια αξιολόγηση από ειδικό βοηθά να ξεκαθαρίσει.
Ο σύντροφός μου περνά κρίση μέσης ηλικίας. Τι μπορώ να κάνω;
Προσπαθήστε να ακούσετε τι ερωτήματα τον ή την απασχολούν, χωρίς να τα πάρετε αμέσως προσωπικά, και πείτε καθαρά και τι χρειάζεστε εσείς. Αν η επικοινωνία έχει κολλήσει, οι συνεδρίες ζεύγους δίνουν χώρο και στους δύο· κοστίζουν 45 € για τη συνεδρία και των δύο μαζί.
Θέλω να τα αλλάξω όλα. Πρέπει να το κάνω;
Η επιθυμία για αλλαγή συχνά δείχνει κάτι σημαντικό. Αξίζει να καταλάβετε τι ακριβώς θέλετε να αλλάξει και να δοκιμάσετε μικρότερα βήματα πριν από αμετάκλητες αποφάσεις, ιδίως αν η διάθεσή σας είναι πεσμένη αυτή την περίοδο.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγετε διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνετε online. Η πρώτη συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δείτε όλες τις τιμές, μαζί με τα πακέτα συνεδριών.
Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;
Αν εσείς ή κάποιος δικός σας βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης). Για ιατρική βοήθεια: ΕΚΑΒ 166. Αν έχετε σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη, και όταν απλώς χρειάζεστε κάποιον να μιλήσετε: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Τα ερωτήματα της μέσης ηλικίας αξίζουν χώρο
Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. 45 λεπτά, ατομικά ή ως ζευγάρι, online από όπου κι αν βρίσκεστε ή στην Πάτρα.
Κλείστε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- Infurna FJ, Gerstorf D, Lachman ME. Midlife in the 2020s: Opportunities and challenges. American Psychologist, 2020;75(4):470-485. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Lachman ME. Development in midlife. Annual Review of Psychology, 2004;55:305-331. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Blanchflower DG, Oswald AJ. Is well-being U-shaped over the life cycle? Social Science & Medicine, 2008;66(8):1733-1749. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Glenn N. Is the apparent U-shape of well-being over the life course a result of inappropriate use of control variables? A commentary on Blanchflower and Oswald. Social Science & Medicine, 2009;69(4):481-485. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Galambos NL, Krahn HJ, Johnson MD, Lachman ME. The U Shape of Happiness Across the Life Course: Expanding the Discussion. Perspectives on Psychological Science, 2020;15(4):898-912. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- World Health Organization. Depressive disorder (depression). Fact sheet. who.int
- World Health Organization. Burn-out an «occupational phenomenon»: International Classification of Diseases. 28 May 2019. who.int
- Fernandez E, Woldgabreal Y, Day A, Pham T, Gleich B, Aboujaoude E. Live psychotherapy by video versus in-person: A meta-analysis of efficacy and its relationship to types and targets of treatment. Clinical Psychology & Psychotherapy, 2021;28(6):1535-1549. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
