Όλοι περνάμε μέρες που νιώθουμε πεσμένοι, κουρασμένοι ή χωρίς διάθεση για τίποτα. Όταν όμως αυτό κρατά εβδομάδες, πολλοί άνθρωποι αναρωτιούνται «μήπως έχω κατάθλιψη;» και ψάχνουν ένα τεστ κατάθλιψης για να βάλουν σε τάξη αυτό που νιώθουν. Ένα αξιόπιστο ερωτηματολόγιο μπορεί να σας βοηθήσει να δείτε πιο καθαρά πόσο έντονα είναι τα συμπτώματα και αν αξίζει να ζητήσετε βοήθεια.
Παρακάτω θα βρείτε το PHQ-9, ένα από τα πιο μελετημένα εργαλεία ανίχνευσης της κατάθλιψης, στην επίσημη ελληνική του έκδοση.[1] Είναι αυτοαξιολόγηση, όχι διάγνωση: μόνο μια κλινική αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να δώσει διάγνωση.[4]
Βασικά Σημεία
- Το PHQ-9 είναι ένα ερωτηματολόγιο 9 ερωτήσεων που ελέγχθηκε σε 6.000 ασθενείς και χρησιμοποιείται διεθνώς για την ανίχνευση της κατάθλιψης και της έντασής της.
- Αφορά μόνο τις τελευταίες 2 εβδομάδες. Κάθε απάντηση παίρνει από 0 έως 3 βαθμούς και το σκορ κυμαίνεται από 0 έως 27.
- Σκορ 5, 10, 15 και 20 αντιστοιχούν σε ήπια, μέτρια, μέτρια προς σοβαρή και σοβαρή ένταση συμπτωμάτων.
- Η ερώτηση 9 αφορά σκέψεις θανάτου ή αυτοτραυματισμού: οποιαδήποτε απάντηση εκτός από «Καθόλου» σημαίνει ότι αξίζει να μιλήσετε με κάποιον σήμερα, ανεξάρτητα από το συνολικό σκορ.
- Ένα τεστ δεν ξεχωρίζει την κατάθλιψη από το πένθος, από σωματικά αίτια ή από άλλες καταστάσεις· αυτό γίνεται μόνο με κλινική αξιολόγηση.
Τι είναι το τεστ κατάθλιψης PHQ-9
Το PHQ-9 (Patient Health Questionnaire-9) δημοσιεύτηκε το 2001 από τους Kroenke, Spitzer και Williams. Βαθμολογεί καθένα από τα 9 κριτήρια της κατάθλιψης του διαγνωστικού εγχειριδίου DSM-IV από «0» (καθόλου) έως «3» (σχεδόν κάθε μέρα). Το συμπλήρωσαν 6.000 ασθενείς σε κλινικές πρωτοβάθμιας φροντίδας και γυναικολογικές κλινικές, ενώ 580 από αυτούς είχαν στη συνέχεια δομημένη συνέντευξη με επαγγελματία ψυχικής υγείας, ώστε να συγκριθούν τα αποτελέσματα.[2]
Οι ερευνητές βρήκαν ότι όσο ανέβαινε το σκορ, τόσο έπεφτε η λειτουργικότητα των ανθρώπων στην καθημερινότητα και τόσο αυξάνονταν οι μέρες απουσίας από τη δουλειά και οι επισκέψεις σε γιατρούς.[2] Το ερωτηματολόγιο ανήκει στην οικογένεια εργαλείων PHQ και οι δημιουργοί του δηλώνουν ότι δεν απαιτείται άδεια για αναπαραγωγή, μετάφραση, εμφάνιση ή διανομή του.[9]
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τονίζει ότι η κατάθλιψη διαφέρει από τις συνηθισμένες διακυμάνσεις της διάθεσης και από τα συναισθήματα της καθημερινότητας· σε ένα καταθλιπτικό επεισόδιο τα συμπτώματα διαρκούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν κάθε μέρα, για τουλάχιστον δύο εβδομάδες.[7] Αν θέλετε πρώτα να διαβάσετε για τα σημάδια, δείτε τον οδηγό για τα συμπτώματα της κατάθλιψης.
Τεστ κατάθλιψης PHQ-9: οι 9 ερωτήσεις
Οδηγίες: Σκεφτείτε μόνο τις τελευταίες 2 εβδομάδες. Για κάθε ερώτηση διαλέξτε τη στήλη που σας ταιριάζει καλύτερα και σημειώστε τον αριθμό της (0, 1, 2 ή 3) σε ένα χαρτί ή στο κινητό σας. Στο τέλος προσθέστε τους 9 αριθμούς. Το άθροισμα, από 0 έως 27, είναι το σκορ σας. Απαντήστε με βάση το πώς ήσασταν πραγματικά· δεν υπάρχουν σωστές ή λάθος απαντήσεις.
| Ερώτηση | Καθόλου (0) | Αρκετές μέρες (1) | Περισσότερες από τις μισές μέρες (2) | Σχεδόν κάθε μέρα (3) |
|---|---|---|---|---|
| 1. Μικρό ενδιαφέρον ή λίγη απόλαυση στις δραστηριότητές μου | 0 | 1 | 2 | 3 |
| 2. Νιώθετε καταβεβλημένος(η), κατατεθλιμμένος(η) ή απελπισμένος(η) | 0 | 1 | 2 | 3 |
| 3. Έχετε πρόβλημα να αποκοιμηθείτε ή να συνεχίσετε τον ύπνο σας ή κοιμάστε υπερβολικά | 0 | 1 | 2 | 3 |
| 4. Νιώθετε κουρασμένος(η) ή έχετε λίγη ενέργεια | 0 | 1 | 2 | 3 |
| 5. Έχετε λίγη όρεξη ή τρώτε υπερβολικά | 0 | 1 | 2 | 3 |
| 6. Νιώθετε άσχημα για τον εαυτό σας ή ότι έχετε αποτύχει ή ότι έχετε απογοητεύσει τον εαυτό σας ή την οικογένειά σας | 0 | 1 | 2 | 3 |
| 7. Έχετε πρόβλημα συγκέντρωσης σε κάποιες ενέργειες, όπως όταν διαβάζετε την εφημερίδα ή όταν παρακολουθείτε τηλεόραση | 0 | 1 | 2 | 3 |
| 8. Κινείστε ή μιλάτε τόσο αργά που άλλοι άνθρωποι θα το παρατηρούσαν Ή το αντίθετο – είστε τόσο ανήσυχος(η) ή νευρικός(ή), που κινείστε πολύ περισσότερο από το συνηθισμένο | 0 | 1 | 2 | 3 |
| 9. Σκεπτόσαστε ότι θα ήταν καλύτερα αν είχατε πεθάνει ή σκεπτόσαστε να προκαλέσετε κακό στον εαυτό σας με κάποιο τρόπο | 0 | 1 | 2 | 3 |
Σημαντικό για την ερώτηση 9
Αν στην ερώτηση 9 απαντήσατε οτιδήποτε άλλο εκτός από «Καθόλου», μιλήστε με κάποιον σήμερα, ανεξάρτητα από το συνολικό σας σκορ. Καλέστε τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 (ΚΛΙΜΑΚΑ, 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση) ή τη Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306 (24ωρη, δωρεάν, ανώνυμα). Αν βρίσκεστε σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε 112. Μιλήστε επίσης με ένα πρόσωπο που εμπιστεύεστε και με τον γιατρό σας. Τέτοιες σκέψεις είναι πιο συχνές απ' όσο νομίζουμε, και η βοήθεια κάνει διαφορά.
Το εγχειρίδιο του εργαλείου σημειώνει ότι, όταν κάποιος απαντά θετικά στην ερώτηση 9, η τελική εκτίμηση του κινδύνου χρειάζεται κλινική συνέντευξη.[3] Γι' αυτό το επόμενο βήμα δεν είναι να περιμένετε, αλλά να μιλήσετε με κάποιον.
Η τελευταία ερώτηση: πόσο σας δυσκολεύουν;
Η επίσημη φόρμα κλείνει με μια ερώτηση που δεν βαθμολογείται: «Εάν επιλέξατε κάποια προβλήματα, πόση δυσκολία προκάλεσαν τα προβλήματα αυτά στη δουλειά σας, στις οικιακές εργασίες σας ή στην επικοινωνία σας με άλλα άτομα;» Οι απαντήσεις είναι: Καμία δυσκολία, Μερική δυσκολία, Μεγάλη δυσκολία, Υπερβολική δυσκολία.[1] Δεν προστίθεται στο σκορ, όμως δείχνει πόσο τα συμπτώματα επηρεάζουν τη ζωή σας και συνδέεται έντονα με τη σοβαρότητά τους.[3]
Η διατύπωση των ερωτήσεων και των απαντήσεων είναι αυτή της επίσημης ελληνικής έκδοσης «Greek for Greece» του PHQ-9, όπως διατίθεται στον ιστότοπο PHQ Screeners. Συντάχθηκε από τους Δόκτορες Robert L. Spitzer, Janet B.W. Williams, Kurt Kroenke και τους συνεργάτες τους με εκπαιδευτική επιχορήγηση από την Pfizer Inc. Δεν απαιτείται άδεια για αναπαραγωγή, μετάφραση, εμφάνιση ή διανομή.[1]
Αποτελέσματα: τι σημαίνει το σκορ στο τεστ κατάθλιψης
Σύμφωνα με τη μελέτη ανάπτυξης του PHQ-9, σκορ 5, 10, 15 και 20 αντιστοιχούν σε ήπια, μέτρια, μέτρια προς σοβαρή και σοβαρή κατάθλιψη.[2] Το σκορ περιγράφει την ένταση των συμπτωμάτων τις τελευταίες 2 εβδομάδες· δεν αποτελεί διάγνωση. Και, όπως είδαμε, η ερώτηση 9 μετρά πάντα ξεχωριστά.
| Σκορ | Ένταση συμπτωμάτων | Τι μπορείτε να κάνετε |
|---|---|---|
| 0–4 | Καθόλου ή ελάχιστα | Η διάθεσή σας φαίνεται να κινείται σε συνηθισμένα επίπεδα. Αν κάτι σας βαραίνει, αξίζει να το προσέξετε· δείτε και τη λειτουργική κατάθλιψη, όπου πολλοί «τα βγάζουν πέρα» ενώ μέσα τους δυσκολεύονται. |
| 5–9 | Ήπια | Φροντίστε τον ύπνο, την κίνηση και την επαφή με ανθρώπους και επαναλάβετε το τεστ σε λίγες εβδομάδες. Αν η πεσμένη διάθεση κρατά χρόνια, διαβάστε για τη δυσθυμία. |
| 10–14 | Μέτρια | Από το 10 και πάνω αξίζει αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας και ένα πλάνο θεραπείας. Δείτε τη σελίδα για την κατάθλιψη ή κλείστε μια πρώτη συνεδρία. |
| 15–19 | Μέτρια προς σοβαρή | Τα συμπτώματα φαίνεται να επηρεάζουν σημαντικά τη ζωή σας. Ζητήστε σύντομα υποστήριξη· μιλήστε και με τον γιατρό σας, που θα εκτιμήσει αν χρειάζεται και ιατρική φροντίδα. |
| 20–27 | Σοβαρή | Μην περιμένετε. Μιλήστε άμεσα με τον γιατρό σας ή με ψυχίατρο και ζητήστε υποστήριξη. Αν έχετε σκέψεις να βλάψετε τον εαυτό σας, καλέστε 1018 ή, σε άμεσο κίνδυνο, 112. |
Ανεξάρτητα από το σκορ: αν η διάθεσή σας σας εμποδίζει στη δουλειά, στις σχέσεις ή στη φροντίδα του εαυτού σας, αυτό αρκεί ως λόγος για να μιλήσετε με κάποιον. Αν μόλις φέρατε στον κόσμο ένα παιδί, υπάρχει ειδικό εργαλείο: δείτε το τεστ επιλόχειας κατάθλιψης και τη σελίδα για την επιλόχεια κατάθλιψη.
Πόσο αξιόπιστο είναι το τεστ κατάθλιψης PHQ-9
Στην αρχική μελέτη, σκορ 10 ή περισσότερο εντόπιζε σωστά το 88% των ανθρώπων με μείζονα κατάθλιψη (ευαισθησία), ενώ σωστά αποκλείονταν το 88% όσων δεν είχαν (ειδικότητα).[2] Μια μεγάλη μετα-ανάλυση ατομικών δεδομένων στο BMJ (2019), με 58 μελέτες και 17.357 συμμετέχοντες, επιβεβαίωσε ότι το όριο του 10 δίνει τον καλύτερο συνδυασμό ευαισθησίας και ειδικότητας, ανεξάρτητα από την ηλικία.[5]
Στην Ελλάδα, μελέτη στα Ιωάννινα σε 349 ανθρώπους με χρόνια νοσήματα (διαβήτη, ΧΑΠ, ρευματικά νοσήματα) που επισκέφθηκαν τμήμα επειγόντων βρήκε ότι στον πληθυσμό αυτό το καλύτερο όριο ήταν το 8, με ευαισθησία 90,5% και ειδικότητα 89,4%.[6] Αυτό δείχνει κάτι σημαντικό: το «σωστό» όριο μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τον πληθυσμό. Το εγχειρίδιο του εργαλείου σημειώνει επίσης ότι οι περισσότερες μεταφράσεις είναι γλωσσικά έγκυρες, αλλά λίγες έχουν ελεγχθεί ψυχομετρικά απέναντι σε δομημένη κλινική συνέντευξη.[3] Γι' αυτό ένα σκορ λίγο κάτω από το 10 δεν σημαίνει απαραίτητα ότι «δεν έχετε τίποτα».
Κατάθλιψη ή πεσμένη διάθεση;
Το NHS γράφει ότι η κατάθλιψη είναι κάτι περισσότερο από το να νιώθουμε δυστυχισμένοι ή «μπουχτισμένοι» για λίγες μέρες: οι περισσότεροι περνάμε περιόδους που νιώθουμε πεσμένοι, όμως στην κατάθλιψη η λύπη επιμένει για εβδομάδες ή μήνες.[8] Η διάκριση αυτή έχει σημασία, γιατί η δυσκολία δεν είναι πάντα διαταραχή.
Η πεσμένη διάθεση μετά από μια απώλεια, έναν χωρισμό ή μια κουραστική περίοδο είναι συχνά μια κατανοητή αντίδραση. Μπορεί να είναι έντονη και να χρειάζεται στήριξη, χωρίς να είναι κατάθλιψη. Αντίστοιχα, κάποιοι άνθρωποι ζουν χρόνια με μια χαμηλή, «γκρίζα» διάθεση που δεν φτάνει ποτέ σε κρίση, αλλά τους στερεί τη χαρά. Αυτό περιγράφεται ως δυσθυμία.
Υπάρχουν και μορφές που συνδέονται με συγκεκριμένες περιόδους, όπως η εποχική κατάθλιψη. Άγχος και κατάθλιψη συχνά συνυπάρχουν· αν νιώθετε και διαρκή ένταση ή ανησυχία, συμπληρώστε και το τεστ άγχους GAD-7. Και αν ο ύπνος σας έχει αλλάξει πολύ, δείτε τη σελίδα για τις διαταραχές ύπνου.
Τι δεν μπορεί να σας πει ένα τεστ κατάθλιψης
Οι όροι χρήσης του PHQ-9 το λένε καθαρά: επειδή βασίζεται σε ό,τι αναφέρει ο ίδιος ο άνθρωπος, η διάγνωση γίνεται με κλινικά κριτήρια. Για τη διάγνωση της κατάθλιψης χρειάζεται επίσης να υπάρχει δυσκολία στη λειτουργικότητα και να αποκλειστούν άλλες εξηγήσεις.[4]
Δεν ξεχωρίζει το πένθος
Οι όροι του εργαλείου αναφέρουν ρητά ότι πρέπει να αποκλειστεί το φυσιολογικό πένθος.[4] Αν έχετε χάσει πρόσφατα κάποιον, δείτε τη σελίδα για το πένθος και την απώλεια.
Δεν βλέπει το ιστορικό σας
Αν έχετε περάσει ποτέ περιόδους με ασυνήθιστα ανεβασμένη διάθεση και ενέργεια, αυτό αλλάζει την εικόνα: οι όροι ζητούν να αποκλειστεί ιστορικό μανιακού επεισοδίου (διπολική διαταραχή).[4] Πείτε το στον γιατρό σας.
Δεν αποκλείει σωματικά αίτια
Κούραση, αλλαγές στον ύπνο και στην όρεξη μπορεί να οφείλονται και σε σωματική πάθηση, σε φάρμακα ή σε ουσίες.[4] Ένας γενικός έλεγχος από τον γιατρό σας είναι καλή ιδέα.
Δεν εξηγεί το «γιατί»
Το σκορ δείχνει πόσο, όχι γιατί. Τι κρατά τη διάθεση χαμηλά, τι έχει αλλάξει στη ζωή σας και τι σας στηρίζει φαίνεται μόνο σε μια συζήτηση με έναν επαγγελματία.
Πώς βοηθάμε με την κατάθλιψη στο Art of Mind
Στο Art of Mind ένα σκορ είναι αφετηρία, όχι ετικέτα. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας. Αν το θέλετε, μπορείτε να φέρετε μαζί σας και το σκορ του PHQ-9. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως ο σταδιακός σχεδιασμός ευχάριστων και ουσιαστικών δραστηριοτήτων και η αναγνώριση των αυτόματων αρνητικών σκέψεων.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με τη σκέψη, το συναίσθημα και το σώμα. Η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, βοηθά να φτάσουμε σε όσα τροφοδοτούν τη βαριά διάθεση, όχι μόνο στα συμπτώματα. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη υποστήριξη με συγκεκριμένα εργαλεία για την καθημερινότητα: ρυθμός, μικρά βήματα, σχέσεις, αποφάσεις. Χρήσιμη όταν η διάθεση έχει πέσει μέσα σε μια δύσκολη περίοδο. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού ή δια ζώσης στον χώρο μας στην Πάτρα, Κορίνθου 288. Δείτε και την online ψυχοθεραπεία για την κατάθλιψη.
Ο ΠΟΥ σημειώνει ότι οι ψυχολογικές θεραπείες είναι οι πρώτες θεραπείες για την κατάθλιψη και ότι τα αντικαταθλιπτικά δεν χρειάζονται στην ήπια κατάθλιψη.[7] Όπου η φαρμακευτική αγωγή χρειάζεται, η απόφαση ανήκει στον γιατρό· δείτε και το άρθρο για την ψυχοθεραπεία χωρίς φάρμακα. Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο· επανεξετάζουμε τακτικά μαζί σας την πορεία.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι αξιόπιστο αυτό το τεστ κατάθλιψης;
Το PHQ-9 είναι από τα πιο μελετημένα ερωτηματολόγια για την κατάθλιψη. Στο όριο του 10 έχει καλή ακρίβεια σε μεγάλες μελέτες.[5] Είναι όμως εργαλείο ανίχνευσης: η διάγνωση γίνεται μόνο με κλινική αξιολόγηση.[4]
Υπάρχει τεστ κατάθλιψης με εικόνες;
Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν «τεστ» με εικόνες ή χρώματα, που συνήθως δεν βασίζονται σε δημοσιευμένη έρευνα εγκυρότητας. Ένα σταθμισμένο ερωτηματολόγιο όπως το PHQ-9, που έχει συγκριθεί με κλινικές συνεντεύξεις, δίνει πιο αξιόπιστη εικόνα.[2]
Βγήκα πάνω από 10. Σημαίνει ότι έχω κατάθλιψη;
Όχι απαραίτητα. Σημαίνει ότι τα συμπτώματά σας είναι αρκετά έντονα ώστε αξίζει μια αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας. Η διάγνωση χρειάζεται κλινική συνέντευξη και αποκλεισμό άλλων εξηγήσεων, όπως το πένθος ή κάποια σωματική αιτία.[4]
Βγήκα κάτω από 5, αλλά δεν νιώθω καλά. Τι να κάνω;
Εμπιστευτείτε και τη δική σας αίσθηση. Ένα τεστ δεν «πιάνει» τα πάντα και η δυσκολία δεν χρειάζεται να είναι διαταραχή για να αξίζει υποστήριξη. Δείτε τον οδηγό πότε να πάτε σε ψυχοθεραπευτή.
Κάθε πότε μπορώ να κάνω το τεστ;
Επειδή αφορά τις τελευταίες 2 εβδομάδες, μπορείτε να το επαναλάβετε μετά από μερικές εβδομάδες. Το εγχειρίδιο του PHQ-9 σημειώνει ότι η ευαισθησία του στις αλλαγές είναι καλά τεκμηριωμένη, γι' αυτό χρησιμοποιείται και για την παρακολούθηση της πορείας.[3]
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγετε διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνετε online. Η πρώτη συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δείτε όλες τις τιμές.
Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;
Αν εσείς ή κάποιος δικός σας βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν σας περνούν σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμού, καλέστε τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 (ΚΛΙΜΑΚΑ, 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση). Για στήριξη σε οποιοδήποτε θέμα ψυχικής υγείας: Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306 (24ωρη, δωρεάν, ανώνυμα). Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Δεν χρειάζεται να το περάσετε μόνοι σας
Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. 45 λεπτά, online ή στην Πάτρα.
Κλείστε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- Spitzer RL, Williams JBW, Kroenke K και συνεργάτες. PHQ-9: Greek for Greece (επίσημη ελληνική έκδοση). PHQ Screeners, Pfizer Inc. phqscreeners.com
- Kroenke K, Spitzer RL, Williams JB. The PHQ-9: validity of a brief depression severity measure. Journal of General Internal Medicine, 2001;16(9):606-13. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Pfizer / PHQ Screeners. Instructions for Patient Health Questionnaire (PHQ) and GAD-7 Measures (εγχειρίδιο οδηγιών). phqscreeners.com
- Pfizer / PHQ Screeners. Terms of Use (όροι χρήσης PHQ/GAD-7). phqscreeners.com
- Levis B, Benedetti A, Thombs BD; DEPRESSD Collaboration. Accuracy of Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9) for screening to detect major depression: individual participant data meta-analysis. BMJ, 2019;365:l1476. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Hyphantis T, Kotsis K, Kroenke K, et al. Lower PHQ-9 cutpoint accurately diagnosed depression in people with long-term conditions attending the Accident and Emergency Department. Journal of Affective Disorders, 2015;176:155-63. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- World Health Organization. Depressive disorder (depression) (Fact sheet), 2026. who.int
- NHS. Depression in adults: overview. National Health Service (UK), 2023. nhs.uk
- Pfizer / PHQ Screeners. Select Screener: PHQ and GAD-7 screeners (άδεια χρήσης και μεταφράσεις). phqscreeners.com
