Ξυπνάτε και, πριν καλά καλά ανοίξετε τα μάτια, έχετε ήδη ελέγξει μηνύματα, ειδοποιήσεις και τα νέα της νύχτας. Λέτε «πέντε λεπτά» στα social media και, όταν σηκώνετε το κεφάλι, έχει περάσει μία ώρα. Νιώθετε ανησυχία όταν το κινητό δεν είναι κοντά σας ή όταν η μπαταρία πέφτει. Πολλοί άνθρωποι αναγνωρίζουν τέτοιες στιγμές και αναρωτιούνται: «Μήπως έχω εθισμό στο κινητό;»
Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι λέει η επιστήμη για τον λεγόμενο εθισμό στο κινητό και στα social media, ποια σημάδια δείχνουν ότι η χρήση έχει γίνει προβληματική, τι ξέρουμε και τι δεν ξέρουμε για τη σχέση της με τον ύπνο, το άγχος και τη διάθεση, ποια πρακτικά βήματα βοηθούν, τι μπορούν να κάνουν οι γονείς εφήβων και πότε αξίζει να ζητήσετε βοήθεια. Ο στόχος δεν είναι να δαιμονοποιήσουμε το κινητό, που για τους περισσότερους είναι απαραίτητο εργαλείο, αλλά να σας βοηθήσουμε να ξαναπάρετε τον έλεγχο του πώς το χρησιμοποιείτε.
Βασικά Σημεία
- Ο «εθισμός στο κινητό» δεν είναι επίσημη διάγνωση· οι ερευνητές μιλούν για «προβληματική χρήση». Το ICD-11 του ΠΟΥ περιλαμβάνει τη διαταραχή παιχνιδιού (gaming disorder), όχι τον εθισμό στο κινητό.
- Σε μια μετα-ανάλυση, περίπου ένα στα τέσσερα παιδιά και νέους ανέφερε προβληματική χρήση smartphone, που συνδεόταν με περισσότερη κατάθλιψη, άγχος, στρες και κακό ύπνο.
- Οι περισσότερες μελέτες δείχνουν συσχέτιση, όχι απόδειξη ότι το κινητό προκαλεί το άγχος ή την κατάθλιψη· η σχέση μπορεί να πηγαίνει και προς τις δύο κατευθύνσεις.
- Βοηθούν συγκεκριμένα βήματα, όπως λιγότερες ειδοποιήσεις και το κινητό έξω από την κρεβατοκάμαρα, περισσότερο από μια απότομη, ολική αποχή.
- Στο Art of Mind αντιμετωπίζουμε την προβληματική χρήση με ψυχοθεραπεία για ενήλικες, συμβουλευτική εφήβων και συμβουλευτική γονέων, online ή στην Πάτρα.
Εθισμός στο κινητό: είναι διάγνωση;
Η φράση «εθισμός στο κινητό» χρησιμοποιείται πολύ, αλλά δεν αντιστοιχεί σε επίσημη διάγνωση. Μια ανασκόπηση στο περιοδικό Journal of Behavioral Addictions σημειώνει ότι ο εθισμός στο smartphone δεν αναφέρεται ούτε στο DSM-5 ούτε στο ICD-11, και ότι οι ερευνητές δεν βρήκαν επαρκή στοιχεία για να τον θεωρήσουν εθισμό με την αυστηρή έννοια. Προτείνουν να μιλάμε για «προβληματική» ή «δυσλειτουργική» χρήση.[3] Η ίδια ανασκόπηση επισημαίνει κάτι χρήσιμο: το πρόβλημα συχνά δεν είναι η συσκευή καθαυτή, αλλά αυτό που κάνουμε μέσα από αυτήν, και η ανάγκη που καλύπτει.[3]
Υπάρχει όμως μια σχετική διάγνωση. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει συμπεριλάβει στο ICD-11 τη διαταραχή παιχνιδιού (gaming disorder): ένα μοτίβο με εξασθενημένο έλεγχο στο παιχνίδι, αυξανόμενη προτεραιότητα στο παιχνίδι έναντι άλλων ενδιαφερόντων και καθημερινών δραστηριοτήτων, και συνέχιση παρά τις αρνητικές συνέπειες. Για τη διάγνωση, το μοτίβο πρέπει να προκαλεί σημαντική δυσλειτουργία και συνήθως να υπάρχει για τουλάχιστον 12 μήνες, και αφορά μόνο ένα μικρό ποσοστό όσων παίζουν.[1] Στην ταξινόμηση έχει τον κωδικό 6C51, με υποκατηγορίες για το κυρίως online και το κυρίως offline παιχνίδι.[2] Αν το θέμα σας είναι κυρίως τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, δείτε τη σελίδα για τον εθισμό στα ηλεκτρονικά παιχνίδια.
Ότι δεν υπάρχει επίσημη διάγνωση δεν σημαίνει ότι η δυσκολία δεν είναι πραγματική. Σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να βάλετε στον εαυτό σας την ετικέτα του «εξαρτημένου» για να αξίζει να ασχοληθείτε. Η χρήση του κινητού κινείται σε ένα φάσμα, από την απολύτως λειτουργική ως την προβληματική, και οι περισσότεροι βρισκόμαστε κάπου στη μέση.
Σημάδια προβληματικής χρήσης κινητού και social media
Ο χρόνος οθόνης από μόνος του δεν λέει πολλά: κάποιος μπορεί να δουλεύει όλη μέρα στο κινητό χωρίς πρόβλημα. Πιο χρήσιμο είναι να κοιτάξετε αν χάνετε τον έλεγχο, αν η χρήση παραμερίζει άλλα πράγματα που σας είναι σημαντικά και αν συνεχίζει παρά τις συνέπειες, δηλαδή τα ίδια κριτήρια που ο ΠΟΥ χρησιμοποιεί για το gaming disorder.[1] Στην πράξη, πολλοί περιγράφουν:
Απώλεια ελέγχου
Πιάνετε το κινητό χωρίς να το αποφασίσετε, μένετε πολύ περισσότερο απ' όσο θέλατε και οι προσπάθειες να το περιορίσετε δεν κρατούν.
Παραμέληση άλλων πραγμάτων
Ο ύπνος, η δουλειά, το διάβασμα, η κίνηση ή η επαφή με τους ανθρώπους γύρω σας μένουν πίσω.
Ένταση χωρίς αυτό
Νιώθετε ανησυχία, εκνευρισμό ή κενό όταν δεν έχετε πρόσβαση, ή ελέγχετε ξανά και ξανά για ειδοποιήσεις.
Το κινητό ως καταφύγιο
Το χρησιμοποιείτε κυρίως για να μη νιώθετε βαρεμάρα, μοναξιά, άγχος ή λύπη, και μετά νιώθετε χειρότερα.
Το τελευταίο σημάδι είναι ίσως το πιο σημαντικό. Όταν το κινητό γίνεται ο βασικός τρόπος να ξεφεύγετε από δύσκολα συναισθήματα, αξίζει να δούμε και τα συναισθήματα, όχι μόνο τη συσκευή.
Εθισμός στα social media, FOMO και σύγκριση
Τα social media έχουν τη δική τους δυναμική. Πολλοί περιγράφουν το λεγόμενο FOMO (fear of missing out), τον φόβο ότι κάτι σημαντικό συμβαίνει και θα το χάσουν αν δεν ελέγξουν τώρα. Άλλοι περιγράφουν τη συνεχή σύγκριση με τις επιλεγμένες, φωτογενείς στιγμές των άλλων, που αφήνει την αίσθηση ότι η δική τους ζωή υστερεί. Για αυτό το κομμάτι έχουμε ξεχωριστό οδηγό για τη σύγκριση με τους άλλους, καθώς και για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την ψυχική υγεία.
Η ατελείωτη ροή περιεχομένου μπορεί επίσης να τροφοδοτεί τις σκέψεις που γυρίζουν συνέχεια στο μυαλό: ειδήσεις, συγκρίσεις, συζητήσεις που συνεχίζονται στο κεφάλι σας ώρες μετά. Αν αυτό σας είναι οικείο, ο οδηγός για την υπερανάλυση σκέψεων μπορεί να βοηθήσει. Και αν πίσω από τη συνεχή χρήση κρύβεται η ανάγκη για επαφή, δείτε τον οδηγό για τη μοναξιά.
Κινητό, ύπνος, άγχος και διάθεση: τι ξέρουμε και τι όχι
Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 41 μελετών με περισσότερα από 41.000 παιδιά και νέους βρήκε ότι η διάμεση συχνότητα προβληματικής χρήσης smartphone ήταν 23,3%, περίπου ένας στους τέσσερις. Η προβληματική χρήση συνδεόταν με αυξημένες πιθανότητες για κατάθλιψη, άγχος, στρες και κακή ποιότητα ύπνου.[4] Σε μια άλλη συστηματική ανασκόπηση 23 μελετών, η σοβαρότητα της κατάθλιψης σχετιζόταν σταθερά με την προβληματική χρήση, με τουλάχιστον μέτριο μέγεθος, ενώ το άγχος σχετιζόταν επίσης σταθερά, αλλά πιο ασθενώς.[5]
Είναι σημαντικό να διαβάζουμε αυτά τα στοιχεία με προσοχή. Οι περισσότερες μελέτες είναι συγχρονικές και δείχνουν συσχέτιση: δεν αποδεικνύουν ότι το κινητό προκαλεί την κατάθλιψη ή το άγχος.[4][5] Είναι εξίσου πιθανό κάποιος που ήδη νιώθει άσχημα να καταφεύγει περισσότερο στο κινητό, και αυτό με τη σειρά του να επιβαρύνει τη διάθεσή του. Γι' αυτό, αν δυσκολεύεστε ήδη με το άγχος ή με τη χαμηλή διάθεση, αξίζει να δουλέψετε και αυτά, όχι μόνο τον χρόνο οθόνης.
Ο ύπνος: το πιο ξεκάθαρο εύρημα
Για τον ύπνο τα στοιχεία είναι πιο συνεπή. Μια μετα-ανάλυση 20 μελετών με περισσότερα από 125.000 παιδιά και εφήβους 6 έως 19 ετών βρήκε ισχυρή και συνεπή σύνδεση της χρήσης φορητών συσκευών πριν τον ύπνο με ανεπαρκή διάρκεια ύπνου, κακή ποιότητα ύπνου και υπνηλία την ημέρα. Ακόμη και η απλή πρόσβαση στη συσκευή τη νύχτα, χωρίς χρήση, συνδεόταν με λιγότερο και χειρότερο ύπνο.[6] Η μελέτη αφορά παιδιά και εφήβους, αλλά πολλοί ενήλικες αναγνωρίζουν το ίδιο μοτίβο. Αν δυσκολεύεστε να κοιμηθείτε, δείτε τις σελίδες για τις διαταραχές ύπνου και για την αϋπνία και το άγχος.
Τι βοηθά στην πράξη: βήματα για λιγότερη χρήση του κινητού
Η καλή είδηση είναι ότι μικρές αλλαγές στο περιβάλλον μπορούν να κάνουν διαφορά. Σε μια τυχαιοποιημένη μελέτη, οι συμμετέχοντες διάλεξαν στρατηγικές από μια λίστα δέκα «ωθήσεων», όπως να απενεργοποιήσουν τις μη απαραίτητες ειδοποιήσεις και να γυρίσουν την οθόνη σε ασπρόμαυρη. Σε σχέση με μια ομάδα που απλώς κατέγραφε τον χρόνο οθόνης, μείωσαν την προβληματική χρήση και τον χρόνο οθόνης και βελτίωσαν την ποιότητα του ύπνου τους.[7]
Αντίθετα, η απότομη, ολική αποχή δεν φαίνεται να είναι η λύση για όλους. Μια συστηματική ανασκόπηση δέκα μελετών βρήκε ότι τα προσωρινά «διαλείμματα» από τα social media δεν είχαν σημαντική επίδραση στη θετική ή την αρνητική διάθεση ούτε στην ικανοποίηση από τη ζωή, με την επιφύλαξη ότι οι μελέτες διέφεραν πολύ μεταξύ τους.[8] Συχνά, λοιπόν, βοηθά περισσότερο να αλλάξετε τον τρόπο που χρησιμοποιείτε το κινητό παρά να το «κόψετε» για λίγες μέρες.
| Βήμα | Πώς να το εφαρμόσετε | Γιατί μπορεί να βοηθήσει |
|---|---|---|
| Λιγότερες ειδοποιήσεις | Κρατήστε μόνο κλήσεις και μηνύματα από ανθρώπους· σβήστε τις υπόλοιπες | Λιγότερα «καλέσματα» σημαίνει λιγότερες αυτόματες αναζητήσεις[7] |
| Ασπρόμαυρη οθόνη | Ενεργοποιήστε την από τις ρυθμίσεις προσβασιμότητας | Η οθόνη γίνεται λιγότερο ελκυστική[7] |
| Κινητό έξω από την κρεβατοκάμαρα | Φόρτιση σε άλλο δωμάτιο· ένα απλό ξυπνητήρι | Η πρόσβαση τη νύχτα συνδέεται με χειρότερο ύπνο[6] |
| Προγραμματισμένος χρόνος εκτός σύνδεσης | Γεύματα, βόλτες ή μία ώρα πριν τον ύπνο χωρίς κινητό | Δίνει χώρο σε δραστηριότητες που η χρήση είχε παραμερίσει |
| Ερώτηση πριν το «ξεκλείδωμα» | «Τι ψάχνω τώρα; Τι νιώθω;» | Κάνει ορατή την ανάγκη πίσω από την κίνηση |
Έφηβοι και κινητό: οδηγός για γονείς
Αν διαβάζετε αυτό το άρθρο ως γονιός, είναι πιθανό να ανησυχείτε για τον χρόνο που περνά το παιδί σας στο κινητό, και ίσως οι συζητήσεις για το θέμα να καταλήγουν συχνά σε καβγά. Η μετα-ανάλυση που αναφέραμε δείχνει ότι η προβληματική χρήση είναι συχνή στους νέους και συνδέεται με τη διάθεση και τον ύπνο τους.[4] Μερικές αρχές που βοηθούν συχνά:
- ξεκινήστε από την περιέργεια, όχι από την απαγόρευση: τι κάνει ο έφηβος στο κινητό, τι του δίνει, με ποιους μιλά·
- συμφωνήστε μαζί του σε λίγους, σαφείς κανόνες, όπως κινητό εκτός δωματίου τη νύχτα και στο τραπέζι·
- δώστε το παράδειγμα: οι κανόνες έχουν μεγαλύτερη αξία όταν ισχύουν και για τους ενήλικες του σπιτιού·
- προσέξτε αλλαγές που ξεπερνούν το κινητό: απομόνωση, πτώση στο σχολείο, έντονη ευερεθιστότητα, λύπη που κρατά.
Περισσότερα θα βρείτε στον οδηγό για το διαδίκτυο, τα παιδιά και τους γονείς. Στο Art of Mind στηρίζουμε τον γονιό μέσα από τη συμβουλευτική γονέων, και τον έφηβο μέσα από τη συμβουλευτική εφήβων και την ψυχολογική υποστήριξη εφήβων. Για ανήλικους, το πρώτο βήμα είναι να επικοινωνήσετε με το κέντρο, ώστε να συζητήσουμε μαζί τι ταιριάζει. Για παιδιά, εφήβους και οικογένειες υπάρχει επίσης η Γραμμή Βοηθείας Help-line του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου (ΙΤΕ), στο 210 6007686, για θέματα που σχετίζονται με τη χρήση του διαδικτύου, του κινητού και των ηλεκτρονικών παιχνιδιών.[10]
Πότε η χρήση του κινητού χρειάζεται βοήθεια
Αξίζει να μιλήσετε με έναν ειδικό όταν:
- έχετε προσπαθήσει επανειλημμένα να περιορίσετε τη χρήση χωρίς αποτέλεσμα·
- η χρήση επηρεάζει τον ύπνο, τη δουλειά, τις σπουδές ή τις σχέσεις σας για καιρό·
- το κινητό είναι ο βασικός σας τρόπος να διαχειρίζεστε το άγχος, τη λύπη ή τη μοναξιά·
- η διάθεσή σας είναι πεσμένη για εβδομάδες ή έχετε χάσει το ενδιαφέρον για όσα σας ευχαριστούσαν·
- μέσα από το κινητό παίζετε τυχερά παιχνίδια ή στοιχηματίζετε και χάνετε τον έλεγχο· για αυτό υπάρχει και η Γραμμή Συμβουλευτικής για τα τυχερά παιχνίδια 1114 του ΕΟΠΑΕ.
Για την ευρύτερη εικόνα των εξαρτήσεων, συμπεριφορικών και ουσιών, δείτε τη σελίδα για τις εξαρτήσεις.
Πώς αντιμετωπίζουμε την προβληματική χρήση του κινητού στο Art of Mind
Στο Art of Mind αντιμετωπίζουμε την προβληματική χρήση του κινητού και των social media με ψυχοθεραπεία, σε ατομικές συνεδρίες για ενήλικες, online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού ή δια ζώσης στην Πάτρα. Η πρώτη συνεδρία είναι κλινική: παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας. Μαζί εξετάζουμε πότε και γιατί πιάνετε το κινητό, ποια ανάγκη καλύπτει και τι άλλο θα μπορούσε να την καλύψει.
Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως η καταγραφή των «πυροδοτών» της χρήσης, η δουλειά με τις σκέψεις «θα χάσω κάτι» και ο σταδιακός επανασχεδιασμός της καθημερινότητας. Για τη συγγενική διαταραχή παιχνιδιού, μια μετα-ανάλυση 12 μελετών βρήκε ότι η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία μείωσε βραχυπρόθεσμα τα συμπτώματα και την καταθλιπτική διάθεση, ενώ η επίδρασή της στον χρόνο παιχνιδιού και σε βάθος χρόνου χρειάζεται περισσότερη έρευνα.[9]
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με τη σκέψη, το συναίσθημα, το σώμα και τις σχέσεις. Η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, βοηθά να φτάσουμε στις ρίζες της ανάγκης για συνεχή διέγερση ή διαφυγή, όχι μόνο στη συνήθεια. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη υποστήριξη με εφαρμόσιμα εργαλεία: ένα ρεαλιστικό πλάνο για τη χρήση του κινητού, εναλλακτικές για τις δύσκολες ώρες, και για γονείς, τρόποι να μιλήσουν με τον έφηβο χωρίς καβγά. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, από τον χώρο σας, ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο· επανεξετάζουμε τακτικά μαζί σας την πορεία.
Συχνές ερωτήσεις
Υπάρχει επίσημη διάγνωση «εθισμός στο κινητό»;
Όχι. Ο εθισμός στο smartphone δεν αναφέρεται ως διάγνωση ούτε στο DSM-5 ούτε στο ICD-11· οι ερευνητές προτιμούν τον όρο «προβληματική χρήση».[3] Το ICD-11 περιλαμβάνει όμως τη διαταραχή παιχνιδιού (gaming disorder).[1]
Πόσες ώρες στο κινητό είναι «πολλές»;
Δεν υπάρχει ένας αριθμός που ισχύει για όλους. Πιο χρήσιμο είναι να δείτε αν χάνετε τον έλεγχο, αν η χρήση παραμερίζει τον ύπνο, τη δουλειά ή τις σχέσεις σας και αν συνεχίζεται παρά τις συνέπειες.[1]
Το κινητό προκαλεί κατάθλιψη και άγχος;
Η προβληματική χρήση συνδέεται με περισσότερη κατάθλιψη και άγχος, αλλά οι περισσότερες μελέτες είναι συγχρονικές και δεν αποδεικνύουν αιτιότητα.[4][5] Η σχέση μπορεί να πηγαίνει και προς τις δύο κατευθύνσεις.
Βοηθά ένα «detox» από τα social media;
Μια συστηματική ανασκόπηση δεν βρήκε σημαντική επίδραση των προσωρινών διαλειμμάτων από τα social media στη διάθεση ή στην ικανοποίηση από τη ζωή.[8] Συχνά βοηθούν περισσότερο σταθερές, μικρές αλλαγές, όπως λιγότερες ειδοποιήσεις και το κινητό έξω από την κρεβατοκάμαρα.[7]
Ο έφηβός μου είναι συνέχεια στο κινητό. Τι κάνω;
Ξεκινήστε με συζήτηση και λίγους κοινούς κανόνες, ιδιαίτερα για τη νύχτα. Αν ανησυχείτε για τη διάθεση ή τη λειτουργικότητά του, επικοινωνήστε με το κέντρο για να δούμε μαζί αν ταιριάζει η συμβουλευτική γονέων, η συμβουλευτική εφήβων ή και τα δύο.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία για εμένα;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγετε διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνετε online. Η πρώτη συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δείτε όλες τις τιμές.
Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;
Αν εσείς ή κάποιος δικός σας βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης). Για ιατρική βοήθεια: ΕΚΑΒ 166. Αν έχετε σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Πάρτε πίσω τον έλεγχο του χρόνου σας
Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. 45 λεπτά, online από όπου κι αν βρίσκεστε ή στην Πάτρα.
Κλείστε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- World Health Organization. Gaming disorder (ICD-11, frequently asked questions). WHO. who.int
- Montag C, Schivinski B, Pontes HM. Is the proposed distinction of gaming disorder into a predominantly online vs. offline form meaningful? Empirical evidence from a large German speaking gamer sample. Addictive Behaviors Reports, 2021;14:100391. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Panova T, Carbonell X. Is smartphone addiction really an addiction? Journal of Behavioral Addictions, 2018;7(2):252-259. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Sohn SY, Rees P, Wildridge B, Kalk NJ, Carter B. Prevalence of problematic smartphone usage and associated mental health outcomes amongst children and young people: a systematic review, meta-analysis and GRADE of the evidence. BMC Psychiatry, 2019;19(1):356. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Elhai JD, Dvorak RD, Levine JC, Hall BJ. Problematic smartphone use: A conceptual overview and systematic review of relations with anxiety and depression psychopathology. Journal of Affective Disorders, 2017;207:251-259. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Carter B, Rees P, Hale L, Bhattacharjee D, Paradkar MS. Association Between Portable Screen-Based Media Device Access or Use and Sleep Outcomes: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Pediatrics, 2016;170(12):1202-1208. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Olson JA, Sandra DA, Chmoulevitch D, Raz A, Veissière SPL. A Nudge-Based Intervention to Reduce Problematic Smartphone Use: Randomised Controlled Trial. International Journal of Mental Health and Addiction, 2022. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Lemahieu L, Vander Zwalmen Y, Mennes M, Koster EHW, Vanden Abeele MMP, Poels K. The effects of social media abstinence on affective well-being and life satisfaction: a systematic review and meta-analysis. Scientific Reports, 2025;15(1):7581. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Stevens MWR, King DL, Dorstyn D, Delfabbro PH. Cognitive-behavioral therapy for Internet gaming disorder: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology & Psychotherapy, 2019;26(2):191-203. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου (ΙΤΕ). Γραμμή Βοηθείας Help-line 210 6007686. help-line.gr
