Βγαίνεις από έναν καφέ με μια φίλη ή έναν φίλο και νιώθεις πιο βαριά απ' ό,τι πριν. Ή κλείνεις το τηλέφωνο με έναν συγγενή και ξανασκέφτεσαι για ώρες ένα σχόλιο που σε μείωσε, ενώ στη δουλειά προσέχεις κάθε λέξη σου μπροστά σε έναν συνάδελφο που κάποια στιγμή θα τη χρησιμοποιήσει εναντίον σου. Όταν μια σχέση σε αφήνει σταθερά με λιγότερη ενέργεια, λιγότερη αυτοπεποίθηση και περισσότερο άγχος, πολλοί μιλούν για τοξικούς ανθρώπους. Αν το αναγνωρίζεις, δεν φταις εσύ που νιώθεις έτσι, και δεν είσαι «υπερβολικά ευαίσθητο άτομο»· είναι φυσιολογικό να σε επηρεάζει μια σχέση που σε φθείρει.
Μια εικόνα που βοηθά είναι η ομπρέλα. Δεν μπορείς να σταματήσεις τη βροχή, ούτε να αλλάξεις τον τρόπο που φέρεται κάποιος άλλος. Μπορείς όμως να ανοίξεις τη δική σου ομπρέλα: να αποφασίσεις πόσο θα εκτίθεσαι, τι θα αφήνεις να σε αγγίζει και πότε θα μπεις μέσα. Σε αυτό το άρθρο μιλάμε για φίλους, συναδέλφους και την ευρύτερη οικογένεια, όπως αδέρφια και συγγενείς. Για τον σύντροφο υπάρχει ξεχωριστός οδηγός για τα σημάδια μιας τοξικής σχέσης, και για τους γονείς ο οδηγός για τους τοξικούς γονείς.
Βασικά Σημεία
- Το «τοξικός» δεν είναι διάγνωση. Πιο χρήσιμο είναι να κοιτάς συγκεκριμένες συμπεριφορές που σε φθείρουν, όχι να βάζεις ετικέτα σε ολόκληρο τον άνθρωπο.
- Συχνά σημάδια είναι η συνεχής κριτική, οι ενοχές, η παραβίαση των ορίων σου, το κουτσομπολιό, η ζήλια που μεταμφιέζεται σε ενδιαφέρον και οι μονόπλευρες σχέσεις.
- Οι επαναλαμβανόμενες αρνητικές αλληλεπιδράσεις με φίλους, συγγενείς και γείτονες είναι πηγή στρες, και η έρευνα τις συνδέει με χειρότερη υγεία με τον καιρό.
- Οι επιλογές σου είναι πολλές: κουβέντα, όρια, λιγότερη επαφή ή τέλος της σχέσης. Εσύ αποφασίζεις τι ταιριάζει.
- Αν υπάρχουν απειλές, βία ή παρακολούθηση, δεν πρόκειται για «δύσκολη σχέση» αλλά για θέμα ασφάλειας· σε άμεσο κίνδυνο κάλεσε το 112.
Τοξικοί άνθρωποι: τι εννοούμε όταν το λέμε
Η λέξη «τοξικός» δεν υπάρχει στα διαγνωστικά εγχειρίδια. Είναι μια καθημερινή λέξη που περιγράφει το αποτέλεσμα μιας σχέσης πάνω σου: ότι μετά από κάθε επαφή νιώθεις χειρότερα, με λιγότερη αξία, περισσότερο άγχος ή εξάντληση. Γι' αυτό σε αυτό το άρθρο προτιμάμε να μιλάμε για συμπεριφορές που σε φθείρουν και όχι για «τοξικούς» ως κατηγορία ανθρώπων. Η διαφορά έχει σημασία: μια ετικέτα κλείνει την κουβέντα και σε κάνει να νιώθεις ότι δεν υπάρχει τίποτα να κάνεις, ενώ μια συμπεριφορά μπορείς να την ονομάσεις, να βάλεις όριο απέναντί της και να αποφασίσεις πόσο χώρο θα της δώσεις.
Χρειάζεται επίσης ειλικρίνεια: όλοι μας, σε δύσκολες περιόδους, έχουμε φερθεί με τρόπους που πλήγωσαν κάποιον άλλον. Μια κακή μέρα, ένα άδικο σχόλιο ή μια στιγμή ζήλιας δεν κάνουν κάποιον «τοξικό άνθρωπο». Αυτό που μετρά είναι το μοτίβο: πόσο συχνά συμβαίνει, αν ο άλλος αναγνωρίζει τη ζημιά όταν του τη δείχνεις, και αν η σχέση σού δίνει και κάτι πίσω.
Τοξικοί άνθρωποι: χαρακτηριστικά και σημάδια
Οι ίδιες συμπεριφορές εμφανίζονται με διαφορετικό πρόσωπο στη φιλία, στη δουλειά και στην οικογένεια. Ο πίνακας είναι ενδεικτικός και δεν αποτελεί τεστ· σε βοηθά να βάλεις λέξεις σε κάτι που ίσως νιώθεις εδώ και καιρό.
| Συμπεριφορά | Στη φιλία | Στη δουλειά | Στην οικογένεια |
|---|---|---|---|
| Συνεχής κριτική | «Αστεία» για την εμφάνιση ή τις επιλογές σου | Μειωτικά σχόλια μπροστά σε άλλους | Συγκρίσεις με αδέρφια ή ξαδέρφια |
| Ενοχές | «Ποτέ δεν είσαι εκεί για μένα» | «Μετά από όσα έκανα για σένα…» | «Έτσι φέρεσαι στην οικογένειά σου;» |
| Παραβίαση ορίων | Τηλεφωνήματα όποτε θέλει, θυμός όταν δεν απαντάς | Μηνύματα αργά το βράδυ και πίεση για άμεση απάντηση | Επισκέψεις και αποφάσεις χωρίς να σε ρωτήσουν |
| Κουτσομπολιό | Μοιράζεται αυτά που του εμπιστεύτηκες | Διαδίδει φήμες για συναδέλφους | Μεταφέρει λόγια από τον έναν στον άλλον |
| Ιδιοποίηση | Παίρνει τα εύσημα για κοινά σχέδια | Παρουσιάζει τη δουλειά σου ως δική του | Δεν αναγνωρίζει όσα προσφέρεις |
| Ζήλια ως «ενδιαφέρον» | «Το λέω για καλό σου» μετά από κάθε χαρά σου | Υποτιμά κάθε επιτυχία σου | «Μην παίρνουν αέρα τα μυαλά σου» |
| Μονόπλευρη σχέση | Σε θυμάται μόνο όταν χρειάζεται κάτι | Ζητά συνεχώς χάρες χωρίς να ανταποδίδει | Περιμένει διαθεσιμότητα χωρίς όρια |
Αν αυτά που διαβάζεις αφορούν κυρίως τη σχέση σου με τον σύντροφο, ίσως σε βοηθήσει το τεστ τοξικής σχέσης.
Γιατί αυτές οι συμπεριφορές σε φθείρουν
Οι σχέσεις μας μπορούν να είναι πηγή στήριξης, αλλά και πηγή στρες. Οι ερευνητές περιγράφουν τις αρνητικές αλληλεπιδράσεις με φίλους, συγγενείς και γείτονες, όπως την κριτική, την παρεμβατικότητα ή την αγνόηση, ως σημαντική πηγή καθημερινού στρες. Σε μια εθνική μελέτη μεγαλύτερων σε ηλικία ενηλίκων, όσοι είχαν σταθερά υψηλά επίπεδα τέτοιων αλληλεπιδράσεων είχαν μετά από δύο χρόνια χειρότερη αυτοαξιολογούμενη υγεία, περισσότερους λειτουργικούς περιορισμούς και περισσότερα προβλήματα υγείας, ακόμη και αφού οι ερευνητές έλαβαν υπόψη την αρχική τους υγεία.[1] Σε μια νεότερη ανάλυση από τα ίδια δεδομένα, οι συχνότερες αρνητικές αλληλεπιδράσεις συνδέθηκαν με ταχύτερη επιδείνωση της αυτοαξιολογούμενης υγείας με τον καιρό.[2]
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι τι συμβαίνει με τις «ανάμεικτες» σχέσεις, εκείνες που είναι άλλοτε ζεστές και άλλοτε πληγωτικές. Σε ένα πείραμα, όταν οι συμμετέχοντες μιλούσαν για ένα δυσάρεστο γεγονός σε έναν φίλο με τον οποίο είχαν ανάμεικτα συναισθήματα, η αρτηριακή τους πίεση ανέβαινε περισσότερο απ' ό,τι όταν μιλούσαν σε έναν φίλο που ένιωθαν υποστηρικτικό· οι ερευνητές σημείωσαν ότι οι άνθρωποι ίσως δεν μπορούν να χαλαρώσουν πλήρως δίπλα σε τέτοιους φίλους.[3] Αυτό εξηγεί γιατί μια σχέση με «καλές στιγμές» μπορεί, παρ' όλα αυτά, να σε κουράζει: το σώμα σου μένει σε επιφυλακή, γιατί δεν ξέρει τι θα έρθει.
Γιατί μένουμε σε σχέσεις που μας φθείρουν
Αν αναρωτιέσαι γιατί δεν έχεις απομακρυνθεί ακόμη, να ξέρεις ότι οι λόγοι είναι κατανοητοί και πολύ ανθρώπινοι. Η συνήθεια και η κοινή ιστορία δένουν: μια φιλία είκοσι χρόνων δεν αφήνεται εύκολα. Η αφοσίωση και το οικογενειακό καθήκον λένε ότι «την οικογένεια δεν την αφήνεις». Ο φόβος της σύγκρουσης κάνει το «ας μην πω τίποτα» να μοιάζει πιο εύκολο. Και συχνά υπάρχει ελπίδα, ότι ο άλλος θα αλλάξει αν προσπαθήσεις λίγο ακόμη.
Για πολλούς ανθρώπους υπάρχει κι ένα βαθύτερο μοτίβο: η ανάγκη να είναι αρεστοί σε όλους και να μην απογοητεύουν κανέναν, κάτι που συχνά ονομάζεται people pleasing. Όταν η αξία σου μοιάζει να εξαρτάται από το πόσο διαθέσιμο άτομο είσαι, κάθε όριο μοιάζει με προδοσία. Αν αυτό σου ακούγεται γνώριμο, αξίζει να το δεις με τρυφερότητα και όχι με κριτική· είναι κάτι που έμαθες, και ό,τι μαθαίνεται μπορεί να αλλάξει.
Τοξικοί άνθρωποι στην οικογένεια, στη φιλία και στη δουλειά
Τοξικοί άνθρωποι στην οικογένεια
Με αδέρφια, θείους ή ξαδέρφια η απόσταση είναι πιο δύσκολη, γιατί συναντιέστε σε γιορτές, κηδείες και γάμους, και γιατί υπάρχουν κοινοί άνθρωποι που αγαπάτε. Εδώ βοηθά να σκεφτείς τη σχέση σε «δόσεις»: μπορείς να συμμετέχεις στις οικογενειακές συγκεντρώσεις χωρίς να μοιράζεσαι προσωπικά θέματα, να φεύγεις νωρίτερα, ή να κρατάς την επαφή σε ουδέτερα θέματα. Αν η δυσκολία αφορά την οικογένεια του συντρόφου σου, δες τον οδηγό για τα πεθερικά, και για τη γενικότερη εικόνα τη σελίδα για τις σχέσεις και την οικογένεια.
Τοξική φιλία
Μια φιλία μπορεί να έχει γίνει άνιση χωρίς να το καταλάβει κανείς: ο ένας μιλά και ο άλλος ακούει, ο ένας ζητά και ο άλλος δίνει. Ένα χρήσιμο σημάδι είναι πώς αντιδρά ο άλλος άνθρωπος στα καλά σου νέα· η χαρά που μοιράζεται σε κάνει να νιώθεις ότι χωράς, ενώ η επίμονη υποτίμηση κάθε επιτυχίας σου σε κάνει να μικραίνεις. Οι φιλίες αλλάζουν, και κάποιες φορές το πιο υγιές είναι να αφήσεις μια φιλία να γίνει πιο χαλαρή.
Τοξικοί συνάδελφοι
Στη δουλειά, οι συμπεριφορές που φθείρουν μπορεί να φτάσουν ως τον εργασιακό εκφοβισμό. Μια μετα-ανάλυση μελετών βρήκε ότι ο εκφοβισμός στη δουλειά συνδέεται σταθερά με συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους και στρες, και ότι η σχέση αυτή φαίνεται να λειτουργεί αμφίδρομα με τον καιρό.[4] Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κατατάσσει τη βία, την παρενόχληση και τον εκφοβισμό, καθώς και την περιορισμένη στήριξη από συναδέλφους, στους κινδύνους για την ψυχική υγεία στην εργασία.[5] Πρακτικά, βοηθά να κρατάς σύντομες γραπτές σημειώσεις με ημερομηνίες και γεγονότα, να ζητάς τις συμφωνίες γραπτώς και να χρησιμοποιείς τις διαδικασίες του οργανισμού σου, όπως το τμήμα ανθρώπινου δυναμικού. Για νομικά ζητήματα χρειάζεται ειδικός νομικός σύμβουλος. Περισσότερα στον οδηγό για το mobbing και το bullying στην εργασία.
Πώς αντιμετωπίζω τοξικούς ανθρώπους: οι επιλογές σου
Δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση. Οι επιλογές σου μοιάζουν με έναν διακόπτη έντασης, που τον ρυθμίζεις ανάλογα με τη σχέση, τη σημασία της για σένα και το πόσο σε επηρεάζει:
- Κουβέντα: όταν η σχέση είναι σημαντική και ο άλλος έχει δείξει ότι μπορεί να ακούσει, μια ήρεμη, συγκεκριμένη κουβέντα είναι συχνά το πρώτο βήμα.
- Όρια: λες καθαρά τι δεν δέχεσαι πια και τι θα κάνεις εσύ αν συμβεί ξανά. Δες τον οδηγό για το πώς να βάζεις όρια στις σχέσεις.
- Λιγότερη επαφή: πιο αραιές συναντήσεις, πιο σύντομα τηλεφωνήματα, λιγότερα προσωπικά θέματα.
- Τέλος της σχέσης: μερικές φορές το πιο υγιές είναι να απομακρυνθείς. Δεν χρειάζεται να το αποφασίσεις βιαστικά, ούτε να το δικαιολογήσεις σε κανέναν.
Κάποιες συμπεριφορές πάνε πέρα από την απλή δυσκολία. Αν κάποιος σε κάνει συστηματικά να αμφιβάλλεις για τη μνήμη και την κρίση σου, διάβασε τον οδηγό για το gaslighting· αν αναρωτιέσαι για επίμονα μοτίβα υπεροψίας, εκμετάλλευσης και έλλειψης ενσυναίσθησης, ίσως σε βοηθήσει ο οδηγός για τη ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας, θυμίζοντας ότι τη διάγνωση την κάνει μόνο ειδικός.
Όταν δεν είναι πια θέμα ορίων. Αν κάποιος σε απειλεί, ασκεί βία, σε παρακολουθεί ή σε ενοχλεί επίμονα παρά τη θέλησή σου, μέσα ή έξω από το διαδίκτυο, αυτό δεν είναι «δύσκολη σχέση» και δεν λύνεται με καλύτερη επικοινωνία. Διάβασε τον οδηγό μας για την ενδοοικογενειακή βία και, αν κινδυνεύεις άμεσα, κάλεσε το 112.
Τεχνικές για να προστατεύεις τον εαυτό σου
Οι τεχνικές που ακολουθούν είναι η «ομπρέλα» στην πράξη: μικρά βήματα που σε βοηθούν να εκτίθεσαι λιγότερο και να συνέρχεσαι πιο γρήγορα. Δοκίμασέ τες πρώτα σε σχέσεις όπου νιώθεις ότι μπορείς να μιλήσεις χωρίς φόβο.
Ο έλεγχος ενέργειας μετά την επαφή
- Μετά από μια συνάντηση ή ένα τηλεφώνημα, σταμάτα για ένα λεπτό.
- Ρώτα τον εαυτό σου: «Πώς νιώθω τώρα, από το 0 ως το 10, σε σχέση με πριν;»
- Δώσε όνομα σε αυτό που νιώθεις: λύπη, θυμό, ντροπή, κούραση.
- Σημείωσέ το για δύο με τρεις εβδομάδες και κοίτα το μοτίβο.
Φράση: «Μετά από κάθε τηλεφώνημα με την ξαδέρφη μου νιώθω κούραση και μικρή αξία. Αυτό είναι πληροφορία, όχι υπερβολή.»
Γιατί βοηθά: όταν βάζουμε τα συναισθήματα σε λέξεις, μια μελέτη απεικόνισης του εγκεφάλου έδειξε ότι μειώνεται η αντίδραση της αμυγδαλής σε αρνητικά ερεθίσματα.[6] Αν ξεχάσεις να σημειώσεις, δεν πειράζει· ξεκίνα ξανά από την επόμενη φορά.
Ο κανόνας «δεν απαντάω αμέσως»
- Όταν ένα μήνυμα ή ένα αίτημα σού φέρνει σφίξιμο, μην απαντήσεις αμέσως.
- Πάρε μια αργή ανάσα και ρώτα: «Τι θέλω εγώ εδώ;»
- Απάντησε όταν ηρεμήσεις, σύντομα και καθαρά.
Φράση: «Θα το δω και θα σου απαντήσω αργότερα.»
Γιατί βοηθά: η παύση σού δίνει χώρο να αποφασίσεις αντί να αντιδράσεις από ενοχή ή φόβο. Αν κάποια φορά απαντήσεις βιαστικά, δεν πειράζει· μπορείς πάντα να γυρίσεις και να πεις «το ξανασκέφτηκα».
Η φράση του ορίου
- Περίγραψε τη συγκεκριμένη συμπεριφορά, χωρίς ετικέτες.
- Πες τι δεν δέχεσαι πια.
- Πες τι θα κάνεις εσύ αν συμβεί ξανά, και κάν' το.
Φράση: «Όταν σχολιάζεις το σώμα μου μπροστά στους άλλους, νιώθω προσβολή. Δεν θέλω να ξανασυμβεί. Αν συμβεί, θα σηκωθώ και θα φύγω.»
Γιατί βοηθά: το όριο είναι δική σου πράξη, όχι απαίτηση από τον άλλον να αλλάξει, οπότε δεν εξαρτάται από τη συνεργασία του. Αν η πρώτη φορά σού βγει διστακτικά, δεν πειράζει· τα όρια δυναμώνουν όταν τα κρατάς.
Ξαναχτίζοντας την αξία σου
- Κάθε βράδυ γράψε ένα πράγμα που έκανες καλά ή μια στιγμή που φρόντισες τον εαυτό σου.
- Όταν ακούς μέσα σου τη φωνή της κριτικής, ρώτα: «Τι θα έλεγα σε έναν άνθρωπο που αγαπώ αν περνούσε το ίδιο;»
- Να περνάς χρόνο με ανθρώπους που σε κάνουν να νιώθεις ότι χωράς.
Φράση: «Η αξία μου δεν κρίνεται από τα σχόλια κάποιου άλλου.»
Γιατί βοηθά: όταν μια σχέση σε μειώνει για καιρό, η εσωτερική φωνή σου συχνά αρχίζει να μιλά με τον ίδιο τόνο· η καθημερινή, ήπια αντίθετη πρακτική την ισορροπεί σιγά σιγά. Αν κάποιες μέρες δεν βρίσκεις τίποτα να γράψεις, δεν πειράζει· και το ότι προσπαθείς μετράει.
Η ιδέα της «γκρίζας πέτρας», με προσοχή
Κάποιοι άνθρωποι, όταν δεν μπορούν να αποφύγουν την επαφή, για παράδειγμα με έναν συγγενή ή συνάδελφο, δοκιμάζουν αυτό που λέγεται «γκρίζα πέτρα»: απαντούν σύντομα, ουδέτερα και χωρίς συναισθηματική φόρτιση, ώστε να δίνουν λιγότερο «υλικό» για καβγά ή κουτσομπολιό. Είναι μια πρακτική ιδέα και όχι ερευνητικά τεκμηριωμένη τεχνική, και καλό είναι να τη χρησιμοποιείς για λίγο και σε συγκεκριμένες στιγμές, γιατί αν γίνει μόνιμος τρόπος μπορεί να σε απομακρύνει και από τα δικά σου συναισθήματα. Αν υπάρχει φόβος για την ασφάλειά σου, δεν αρκεί· χρειάζεσαι στήριξη.
Κι αν κάποιες φορές φέρομαι κι εγώ έτσι;
Αν διαβάζοντας αναγνώρισες και κάτι δικό σου, όπως ένα σχόλιο που τσίμπησε, μια ζήλια που βγήκε ως «συμβουλή», μια σιωπή που λειτούργησε ως τιμωρία, αυτό δεν σε κάνει κακό άνθρωπο. Δείχνει ότι μπορείς να κοιτάξεις τον εαυτό σου με ειλικρίνεια, που είναι το πρώτο βήμα για αλλαγή. Συχνά τέτοιες συμπεριφορές κρύβουν δικό μας πόνο, ανασφάλεια ή θυμό που δεν βρήκε άλλο δρόμο· για τον θυμό που βγαίνει πλάγια, δες τον οδηγό για την παθητική επιθετικότητα. Μια απλή, ειλικρινής συγγνώμη και μια μικρή αλλαγή μετρούν περισσότερο από την ενοχή. Αν η αυτοκριτική σου είναι ήδη σκληρή, η σελίδα για την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθηση μπορεί να βοηθήσει.
Πώς βοηθάμε με τις σχέσεις που σε φθείρουν στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε με ανθρώπους που νιώθουν εξάντληση από μια φιλία, μια οικογενειακή σχέση ή ένα εργασιακό περιβάλλον, σε έναν χώρο χωρίς φόβο κρίσης και κριτικής. Μαζί ξεκαθαρίζουμε τι συμβαίνει, τι θέλεις εσύ από τη σχέση και ποια βήματα σού ταιριάζουν, χωρίς να σε πιέζουμε προς καμία απόφαση. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως την καταγραφή των σκέψεων ενοχής που σε κρατούν σε μια σχέση και την εξάσκηση στη διεκδικητική επικοινωνία.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που βλέπει τον άνθρωπο ως σύνολο σώματος, συναισθήματος, σκέψης και σχέσεων. Μας βοηθά να καταλάβουμε από πού έρχεται η δυσκολία να βάλεις όρια και να ξαναχτίσουμε την αίσθηση της αξίας σου· η κλινική ύπνωση χρησιμοποιείται ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, όπου ταιριάζει. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη στήριξη με συγκεκριμένα εργαλεία: φράσεις ορίων, πρόβες δύσκολων κουβεντών, σχέδιο για την επόμενη οικογενειακή συνάντηση ή για τη δουλειά. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, από έναν χώρο όπου μπορείς να μιλήσεις ελεύθερα, ή δια ζώσης στο γραφείο μας στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά των τοξικών ανθρώπων;
Συνήθως πρόκειται για ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο συμπεριφορών: συνεχής κριτική, ενοχές, παραβίαση ορίων, κουτσομπολιό, ιδιοποίηση της δουλειάς σου, ζήλια που μοιάζει με ενδιαφέρον και μονόπλευρες σχέσεις. Το «τοξικός» δεν είναι διάγνωση· πιο χρήσιμο είναι να κοιτάς τις συμπεριφορές.
Πώς αντιμετωπίζω τοξικούς ανθρώπους στην οικογένεια;
Με αδέρφια και συγγενείς βοηθά να ρυθμίζεις την επαφή σε «δόσεις»: συμμετοχή χωρίς προσωπικά θέματα, συντομότερες επισκέψεις, σαφή όρια για συγκεκριμένες συμπεριφορές. Για τους γονείς υπάρχει ο ξεχωριστός οδηγός για τους τοξικούς γονείς.
Πώς καταλαβαίνω αν μια φιλία είναι τοξική;
Κοίτα πώς νιώθεις μετά τις συναντήσεις, αν η σχέση είναι αμοιβαία και πώς αντιδρά ο άλλος στα καλά σου νέα. Αν σταθερά φεύγεις με λιγότερη ενέργεια και αυτοπεποίθηση, αξίζει να το προσέξεις.
Τι κάνω με έναν τοξικό συνάδελφο;
Κράτα γραπτές σημειώσεις με ημερομηνίες, ζήτα τις συμφωνίες γραπτώς και χρησιμοποίησε τις διαδικασίες του οργανισμού σου. Ο εκφοβισμός στη δουλειά συνδέεται με κατάθλιψη, άγχος και στρες,[4] οπότε αξίζει να ζητήσεις στήριξη νωρίς.
Είναι εγωισμός να απομακρυνθώ από κάποιον;
Όχι. Το να προστατεύεις την ψυχική σου υγεία δεν είναι εγωισμός. Μπορείς να απομακρυνθείς σταδιακά ή να τελειώσεις μια σχέση, χωρίς να χρειάζεται να το δικαιολογήσεις σε κανέναν.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγεις διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνεις online. Κάθε συνεδρία διαρκεί 45 λεπτά και κοστίζει 45 €· δες όλες τις τιμές.
Χρειάζεσαι άμεση βοήθεια;
Αν εσύ ή κάποιος δικός σου βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, κάλεσε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχεις σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Άνοιξε τη δική σου ομπρέλα
Δεν μπορείς να σταματήσεις τη βροχή, μπορείς όμως να αποφασίσεις πόσο θα βρέχεσαι και πού θα βρεις στέγη. Αν θέλεις στήριξη για να ξεκαθαρίσεις τι χρειάζεσαι από τις σχέσεις σου, στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας, online από όπου κι αν βρίσκεσαι ή στην Πάτρα.
Κλείσε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- Newsom JT, Mahan TL, Rook KS, Krause N. Stable negative social exchanges and health. Health Psychology, 2008;27(1):78-86. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Newsom JT, McQueen A, Rook KS, Krause N, Denning EC. A change for the worse: negative social exchanges are associated with an accelerated decline in self-rated health over time. Journal of Aging and Health, 2022;34(6-8):984-995. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Holt-Lunstad J, Uchino BN, Smith TW, Hicks A. On the importance of relationship quality: the impact of ambivalence in friendships on cardiovascular functioning. Annals of Behavioral Medicine, 2007;33(3):278-290. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Verkuil B, Atasayi S, Molendijk ML. Workplace bullying and mental health: a meta-analysis on cross-sectional and longitudinal data. PLoS One, 2015;10(8):e0135225. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- World Health Organization. Mental health at work. Fact sheet, 2026. who.int
- Lieberman MD, Eisenberger NI, Crockett MJ, Tom SM, Pfeifer JH, Way BM. Putting feelings into words: affect labeling disrupts amygdala activity in response to affective stimuli. Psychological Science, 2007;18(5):421-428. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
