Μια αποβολή μπορεί να συμβεί πριν καν το μάθουν οι γύρω σας. Για τον κόσμο ίσως «δεν πρόλαβε να γίνει τίποτα». Για εσάς όμως μπορεί να είχε ήδη αρχίσει μια ολόκληρη ιστορία: ένα όνομα που σκεφτόσασταν, μια ημερομηνία, μια εικόνα του εαυτού σας ως γονιού. Γι' αυτό το πένθος μετά από αποβολή είναι συχνά ένα πένθος που δεν φαίνεται, και που οι άνθρωποι το κουβαλούν σιωπηλά.
Σε αυτό το άρθρο μιλάμε για την περιγεννητική απώλεια με απλά λόγια: τι νιώθουν συχνά οι άνθρωποι, πώς το ζουν οι σύντροφοι, τι δείχνει η έρευνα για το άγχος και την κατάθλιψη μετά την απώλεια, τι μπορεί να βοηθήσει και τι μπορούν να πουν οι γύρω σας. Το πένθος δεν μετριέται σε εβδομάδες κύησης. Ό,τι κι αν νιώθετε, έχει θέση.
Βασικά Σημεία
- Η αποβολή είναι συχνή: σε μια μεγάλη ανασκόπηση ο συνολικός κίνδυνος υπολογίστηκε περίπου στο 15% των αναγνωρισμένων εγκυμοσυνών, αλλά αυτό δεν κάνει την απώλεια μικρότερη.
- Η σωματική φροντίδα προηγείται: έντονη αιμορραγία, δυνατός πόνος ή αίσθημα λιποθυμίας χρειάζονται άμεση ιατρική βοήθεια.
- Θλίψη, ενοχές, θυμός, κενό ή ζήλια απέναντι σε άλλες εγκυμοσύνες είναι συχνές αντιδράσεις και όχι «υπερβολή».
- Μελέτες παρακολούθησης δείχνουν ότι αρκετές γυναίκες έχουν συμπτώματα μετατραυματικού στρες, άγχους ή κατάθλιψης μετά από πρώιμη απώλεια· και οι σύντροφοι επηρεάζονται, συνήθως σε μικρότερο βαθμό.
- Η ψυχολογική υποστήριξη, ατομική ή για το ζευγάρι, ακολουθεί τον δικό σας ρυθμό.
Αποβολή και περιγεννητική απώλεια: πρώτα η σωματική φροντίδα
Η σωματική πλευρά της αποβολής χρειάζεται την παρακολούθηση του γυναικολόγου ή μαιευτήρα σας. Το NHS συστήνει επείγουσα βοήθεια όταν, στην εγκυμοσύνη, υπάρχει κολπική αιμορραγία μαζί με δυνατό πόνο στην κοιλιά, πόνο στον ώμο, ζάλη ή αίσθημα λιποθυμίας, ή όταν η αιμορραγία είναι πολύ έντονη.[1] Στην Ελλάδα, σε αυτή την περίπτωση καλέστε το ΕΚΑΒ 166 ή το 112. Επικοινωνήστε επίσης αμέσως με τον γιατρό σας αν μετά την αποβολή εμφανίσετε πυρετό ή οτιδήποτε σας ανησυχεί.
Ως «περιγεννητική απώλεια» περιγράφεται συνολικά η απώλεια ενός μωρού στην εγκυμοσύνη ή γύρω από τη γέννηση: η αποβολή, η εξωμήτρια κύηση, η απώλεια αργότερα στην κύηση ή λίγο μετά τον τοκετό. Οι εμπειρίες αυτές διαφέρουν πολύ μεταξύ τους, και αυτό το άρθρο εστιάζει κυρίως στην αποβολή. Ανασκόπηση στο Lancet υπολόγισε ότι ο συνολικός κίνδυνος αποβολής είναι περίπου 15,3% των αναγνωρισμένων εγκυμοσυνών και ότι περίπου 10,8% των γυναικών έχουν βιώσει μία αποβολή.[2] Πρόκειται για διεθνή δεδομένα· δείχνουν πόσο συχνή είναι η εμπειρία, όχι πόσο «μικρή» είναι.
Δεν φταίτε εσείς
Πολλές γυναίκες ψάχνουν ξανά και ξανά τι «έκαναν λάθος»: τη δουλειά, έναν καφέ, μια βόλτα, ένα άγχος. Το NHS εξηγεί ότι η αιτία δεν είναι πάντα γνωστή, αλλά συχνά πρόκειται για πρόβλημα στον τρόπο που αναπτύσσεται η εγκυμοσύνη.[1] Τις ερωτήσεις για το «γιατί» αξίζει να τις κάνετε στον γιατρό σας· οι ενοχές όμως, όσο δυνατές κι αν είναι, σπάνια αντιστοιχούν σε πραγματική ευθύνη.
Πένθος μετά από αποβολή: τι νιώθουν συχνά οι άνθρωποι
Το NHS σημειώνει ότι μετά την αποβολή μπορεί να νιώσετε πολλά διαφορετικά συναισθήματα, μεταξύ αυτών άγχος και στενοχώρια, και ότι μερικές φορές χρειάζεται περισσότερος χρόνος για να συμφιλιωθεί κανείς συναισθηματικά με όσα συνέβησαν.[1] Στις σελίδες του για το πένθος, το NHS τονίζει ότι δεν υπάρχει σωστός ή λάθος τρόπος να νιώθει κανείς.[7]
Θλίψη και κενό
Ένα βάρος που έρχεται σε κύματα, δάκρυα σε απρόσμενες στιγμές, ένα σώμα που «θυμάται» την εγκυμοσύνη ενώ εκείνη δεν υπάρχει πια.
Ενοχές και ερωτήματα
Σκέψεις «αν είχα…», αυστηρότητα προς τον εαυτό, αίσθηση ότι το σώμα «απέτυχε». Οι ενοχές είναι συχνές, ακόμη και όταν δεν υπάρχει καμία ευθύνη.
Θυμός και ζήλια
Θυμός για την αδικία, εκνευρισμός με σχόλια, πόνος μπροστά σε εγκύους ή μωρά φίλων. Αυτά τα συναισθήματα δεν σας κάνουν κακό άνθρωπο.
Μοναξιά
Όταν η εγκυμοσύνη δεν είχε ανακοινωθεί, η απώλεια μπορεί να μείνει «αόρατη». Πολλοί άνθρωποι νιώθουν ότι δεν έχουν δικαίωμα να πενθήσουν.
Το πένθος δεν ακολουθεί πάντα σειρά. Το NHS σημειώνει ότι τα «στάδια» του πένθους μπορεί να μην εμφανιστούν με συγκεκριμένη σειρά ούτε όλα.[7] Περισσότερα στον οδηγό για τα στάδια του πένθους και στη σελίδα για το πένθος και την απώλεια.
Αποβολή και ψυχολογία: άγχος, κατάθλιψη και μετατραυματικό στρες
Για τους περισσότερους ανθρώπους το πένθος, όσο βαρύ κι αν είναι, μαλακώνει σταδιακά. Για κάποιους όμως η δυσφορία κρατά περισσότερο. Η ανασκόπηση στο Lancet αναφέρει ότι οι ψυχολογικές συνέπειες της αποβολής περιλαμβάνουν αυξημένο κίνδυνο για άγχος, κατάθλιψη και διαταραχή μετατραυματικού στρες, και προτείνει να υπάρχουν διαθέσιμα εργαλεία ανίχνευσης και επιλογές θεραπείας.[2]
Σε μια προοπτική μελέτη σε τρία νοσοκομεία του Λονδίνου, οι Farren και συνεργάτες παρακολούθησαν γυναίκες μετά από πρώιμη απώλεια εγκυμοσύνης. Ένα μήνα μετά την απώλεια, το 29% πληρούσε τα κριτήρια ανίχνευσης για μετατραυματικό στρες, το 24% ανέφερε μέτριο ή σοβαρό άγχος και το 11% μέτρια ή σοβαρή κατάθλιψη. Στους 9 μήνες τα ποσοστά ήταν χαμηλότερα (18%, 17% και 6%), αλλά παρέμεναν σε κλινικά σημαντικά επίπεδα.[3] Πρόκειται για αποτελέσματα ερωτηματολογίων ανίχνευσης σε ένα συγκεκριμένο δείγμα, όχι για διαγνώσεις ούτε για πρόβλεψη του τι θα συμβεί σε εσάς.
| Τι μπορεί να παρατηρήσετε | Συνηθισμένο πένθος | Πότε αξίζει να ζητήσετε στήριξη |
|---|---|---|
| Διάθεση | Λύπη που έρχεται και φεύγει, με στιγμές ανακούφισης | Χαμηλή διάθεση τις περισσότερες μέρες για πάνω από 2 εβδομάδες[7] |
| Αναμνήσεις | Σκέψεις για την απώλεια, κυρίως σε επετείους ή αφορμές | Αναμνήσεις που «ξαναζωντανεύουν» ανεξέλεγκτα, εφιάλτες, έντονη αποφυγή νοσοκομείων ή υπενθυμίσεων |
| Άγχος | Ανησυχία για το μέλλον, για την υγεία σας | Μόνιμη ένταση, κρίσεις πανικού, δυσκολία ύπνου για εβδομάδες |
| Καθημερινότητα | Χρειάζεστε λίγο χρόνο, αλλά επιστρέφετε σταδιακά | Η δουλειά, οι σχέσεις και η φροντίδα του εαυτού έχουν «παγώσει» |
Αν αναγνωρίζετε έντονες αναμνήσεις ή αποφυγή, δείτε τη σελίδα για το τραύμα και το μετατραυματικό στρες. Αν η απώλεια συνέβη μετά τη γέννηση ή αν μετά από μια επόμενη εγκυμοσύνη η διάθεση πέσει, διαβάστε για την επιλόχεια κατάθλιψη.
Οι σύντροφοι πενθούν κι αυτοί, συχνά διαφορετικά
Ο σύντροφος συχνά βρίσκεται σε μια δύσκολη θέση: πενθεί, αλλά νιώθει ότι πρέπει να «κρατήσει» τον άλλον. Σε μελέτη των Farren και συνεργατών με ζευγάρια μετά από αποβολή ή εξωμήτρια κύηση, οι σύντροφοι ανέφεραν συμπτώματα μετατραυματικού στρες, άγχους και κατάθλιψης σε σαφώς μικρότερο βαθμό από τις γυναίκες, αλλά ένα μέρος τους έφτανε σε κλινικά σημαντικά επίπεδα. Για παράδειγμα, ένα μήνα μετά την απώλεια το 7% των συντρόφων πληρούσε τα κριτήρια για μετατραυματικό στρες, έναντι 34% των γυναικών.[4]
Συστηματική ανασκόπηση για το πένθος των ανδρών μετά από περιγεννητική απώλεια βρήκε ότι οι εμπειρίες τους διαφέρουν πολύ μεταξύ τους, ότι συχνά αντιμετωπίζουν την προσδοκία να στηρίξουν τη σύντροφό τους και ότι η κοινωνία συχνά δεν αναγνωρίζει το δικό τους πένθος.[6] Μια παλαιότερη ανασκόπηση των Farren και συνεργατών κατέληξε επίσης ότι και οι σύντροφοι εμφανίζουν άγχος και κατάθλιψη μετά από πρώιμη απώλεια, γενικά σε χαμηλότερο επίπεδο.[5]
Όταν ο ένας θέλει να μιλά και ο άλλος να «προχωρήσει», είναι εύκολο να παρεξηγηθείτε. Η διαφορά στον τρόπο που πενθεί κανείς δεν σημαίνει διαφορά στο πόσο νοιάζεται. Αν η απώλεια έχει φέρει απόσταση στη σχέση, η συμβουλευτική ζεύγους δίνει χώρο να ακουστούν και οι δύο.
Τι βοηθά και τι να πουν οι γύρω σας μετά από μια αποβολή
Οι φίλοι και οι συγγενείς συχνά δεν ξέρουν τι να πουν και καταφεύγουν σε φράσεις που θέλουν να παρηγορήσουν αλλά πληγώνουν. Ο πίνακας μπορεί να φανεί χρήσιμος και σε εσάς, αν θέλετε να εξηγήσετε στους δικούς σας τι χρειάζεστε.
| Αντί για… | Βοηθά περισσότερο… |
|---|---|
| «Ήταν πολύ νωρίς ακόμα» | «Λυπάμαι πολύ για την απώλειά σας» |
| «Τουλάχιστον ξέρετε ότι μπορείτε να μείνετε έγκυος» | «Είμαι εδώ, αν θέλεις να μιλήσεις γι' αυτό» |
| «Όλα γίνονται για κάποιο λόγο» | «Δεν χρειάζεται να είσαι καλά τώρα» |
| «Κάντε γρήγορα άλλο παιδί» | «Πώς είσαι σήμερα;» και μια ερώτηση ξανά μετά από εβδομάδες |
| Αποφυγή του θέματος για να «μην το θυμίσουμε» | Πρακτική βοήθεια: ένα φαγητό, μια δουλειά του σπιτιού, παρέα χωρίς πίεση |
Ό,τι βοηθά εσάς
Το NHS προτείνει να μιλήσετε για τα συναισθήματά σας με κάποιον φίλο, συγγενή ή επαγγελματία υγείας, και να φροντίσετε τον εαυτό σας με κίνηση και τακτικά γεύματα όσο μπορείτε.[7] Αναφέρει επίσης ότι υπάρχει στήριξη και για τους συντρόφους.[1] Μερικοί άνθρωποι βρίσκουν παρηγοριά σε μια μικρή πράξη μνήμης: ένα γράμμα, ένα φυτό, ένα αντικείμενο, μια ημερομηνία που τιμούν με τον δικό τους τρόπο. Άλλοι δεν το χρειάζονται. Τίποτα από αυτά δεν είναι υποχρεωτικό· είναι επιλογές, όχι «σωστά βήματα».
Η επόμενη εγκυμοσύνη και το άγχος μετά την απώλεια
Το NHS σημειώνει ότι οι περισσότερες γυναίκες που έχουν αποβάλει αποκτούν αργότερα μια επιτυχημένη εγκυμοσύνη.[1] Αυτό δίνει ελπίδα, αλλά δεν σβήνει τον φόβο. Πολλοί άνθρωποι περιγράφουν ότι στην επόμενη εγκυμοσύνη δυσκολεύονται να χαρούν, μετρούν τις εβδομάδες μέχρι να «περάσουν» το σημείο της προηγούμενης απώλειας ή ελέγχουν συνεχώς το σώμα τους για σημάδια.
Το πότε θα προσπαθήσετε ξανά είναι μια ιατρική και προσωπική απόφαση που θα πάρετε με τον γιατρό σας και, αν υπάρχει, με τον σύντροφό σας. Δεν υπάρχει υποχρέωση να «ξεπεράσετε» την απώλεια πριν από μια νέα εγκυμοσύνη, ούτε υποχρέωση να βιαστείτε. Αν οι απώλειες είναι επαναλαμβανόμενες ή η διαδρομή περνά από θεραπείες γονιμότητας, δείτε και τη σελίδα για την ψυχολογική υποστήριξη στην υπογονιμότητα. Για τη στήριξη μετά τον ερχομό ενός μωρού, δείτε τη σελίδα για τις νέες μητέρες.
Πώς βοηθάμε στο πένθος μετά από αποβολή στο Art of Mind
Στο Art of Mind η πρώτη συνεδρία είναι κλινική, με ήπιο ρυθμό: παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση του πώς σας έχει επηρεάσει η απώλεια, του ύπνου, της διάθεσης και των σχέσεών σας, και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας. Δεν χρειάζεται να πείτε τα πάντα από την αρχή· ο ρυθμός ορίζεται από εσάς. Οι συνεδρίες μπορεί να είναι ατομικές ή για το ζευγάρι· η συνεδρία ζεύγους κοστίζει 45 € και για τους δύο μαζί. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως η δουλειά με τις σκέψεις ενοχής και η σταδιακή επιστροφή σε δραστηριότητες που έχουν σταματήσει.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με το συναίσθημα, το σώμα, τη σκέψη και τις σχέσεις. Δίνει χώρο στο πένθος και στις έντονες αναμνήσεις της απώλειας με σεβασμό στον ρυθμό σας· η κλινική ύπνωση χρησιμοποιείται, όπου ταιριάζει, ως εργαλείο χαλάρωσης μέσα στη μέθοδο. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Πρακτική, εξατομικευμένη στήριξη για την καθημερινότητα μετά την απώλεια: επιστροφή στη δουλειά, επικοινωνία στο ζευγάρι, όρια στα σχόλια του περιβάλλοντος, αποφάσεις για το μέλλον. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Πολλοί άνθρωποι προτιμούν να μιλήσουν από τον δικό τους χώρο. Οι online συνεδρίες για το πένθος γίνονται σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Μετα-ανάλυση των Fernandez και συνεργατών κατέληξε ότι η ψυχοθεραπεία μέσω βιντεοκλήσης δεν είναι λιγότερο αποτελεσματική από τη δια ζώσης.[8] Το πένθος δεν «θεραπεύεται» με προθεσμία· στόχος είναι να μπορέσετε να κουβαλάτε την απώλεια με λιγότερο βάρος και να ξαναβρείτε χώρο για τη ζωή σας.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι φυσιολογικό να πενθώ τόσο για μια αποβολή στις πρώτες εβδομάδες;
Ναι. Το πένθος δεν εξαρτάται από την εβδομάδα της κύησης αλλά από το τι σήμαινε αυτή η εγκυμοσύνη για εσάς. Το NHS τονίζει ότι στο πένθος δεν υπάρχει σωστός ή λάθος τρόπος να νιώθει κανείς.[7]
Πόσο κρατά το πένθος μετά από αποβολή;
Διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Σε μια μελέτη παρακολούθησης, τα συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης και μετατραυματικού στρες μειώθηκαν με τον χρόνο, αλλά για ένα μέρος των γυναικών παρέμεναν σημαντικά στους 9 μήνες.[3] Αν η διάθεση μένει χαμηλή για πάνω από 2 εβδομάδες, αξίζει να ζητήσετε στήριξη.[7]
Ο σύντροφός μου δεν δείχνει να επηρεάζεται. Σημαίνει ότι δεν πονά;
Όχι απαραίτητα. Η έρευνα δείχνει ότι οι άνδρες συχνά πενθούν διαφορετικά, νιώθουν ότι πρέπει να στηρίξουν τη σύντροφό τους και το δικό τους πένθος αναγνωρίζεται λιγότερο.[6]
Μπορούμε να έρθουμε μαζί ως ζευγάρι;
Ναι. Μπορείτε να κάνετε συνεδρίες ζεύγους, ατομικές ή συνδυασμό τους. Η συνεδρία ζεύγους κοστίζει 45 € και για τους δύο μαζί· δείτε τη συμβουλευτική ζεύγους.
Νιώθω άγχος σε μια νέα εγκυμοσύνη μετά την απώλεια. Τι μπορώ να κάνω;
Είναι πολύ συχνό. Βοηθά να μοιραστείτε τον φόβο σας με τον γιατρό και τη μαία σας, να έχετε κάποιον να μιλάτε στις δύσκολες στιγμές και, αν το άγχος κυριαρχεί, να ξεκινήσετε ψυχολογική υποστήριξη. Δείτε και τη σελίδα για το άγχος και το στρες.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγετε διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνετε online. Η πρώτη συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δείτε όλες τις τιμές.
Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;
Αν εσείς ή κάποιος δικός σας βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, ή αν έχετε έντονη αιμορραγία, δυνατό πόνο ή αίσθημα λιποθυμίας, καλέστε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχετε σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Το πένθος σας αξίζει χώρο
Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας, με τον δικό σας ρυθμό. 45 λεπτά, online ή στην Πάτρα, ατομικά ή ως ζευγάρι.
Κλείστε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- NHS. Miscarriage. National Health Service (UK), 2026. nhs.uk
- Quenby S, Gallos ID, Dhillon-Smith RK, et al. Miscarriage matters: the epidemiological, physical, psychological, and economic costs of early pregnancy loss. The Lancet, 2021;397(10285):1658-1667. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Farren J, Jalmbrant M, Falconieri N, et al. Posttraumatic stress, anxiety and depression following miscarriage and ectopic pregnancy: a multicenter, prospective, cohort study. American Journal of Obstetrics and Gynecology, 2020;222(4):367.e1-367.e22. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Farren J, Jalmbrant M, Falconieri N, et al. Differences in post-traumatic stress, anxiety and depression following miscarriage or ectopic pregnancy between women and their partners: multicenter prospective cohort study. Ultrasound in Obstetrics & Gynecology, 2021;57(1):141-148. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Farren J, Mitchell-Jones N, Verbakel JY, et al. The psychological impact of early pregnancy loss. Human Reproduction Update, 2018;24(6):731-749. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Obst KL, Due C, Oxlad M, Middleton P. Men's grief following pregnancy loss and neonatal loss: a systematic review and emerging theoretical model. BMC Pregnancy and Childbirth, 2020;20(1):11. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- NHS. Grief after bereavement or loss. National Health Service (UK), 2026. nhs.uk
- Fernandez E, Woldgabreal Y, Day A, et al. Live psychotherapy by video versus in-person: A meta-analysis of efficacy and its relationship to types and targets of treatment. Clinical Psychology & Psychotherapy, 2021;28(6):1535-1549. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
