Συνταξιοδότηση: πώς να προσαρμοστείς ψυχολογικά στη νέα φάση

Τι αλλάζει όταν σταματά η δουλειά, γιατί η έρευνα δείχνει ότι η συνταξιοδότηση μπορεί να φέρει ανακούφιση ή δυσκολία ανάλογα με τις συνθήκες, ποια σημάδια δείχνουν ότι κάτι είναι περισσότερο από προσαρμογή, τι βοηθά στην καθημερινότητα και στο ζευγάρι, και πώς δουλεύουμε μαζί σου στο Art of Mind, online ή στην Πάτρα.

Άδειο πέτρινο παγκάκι σε παραλιακό πεζόδρομο με θέα τη θάλασσα και τον ουρανό.

Για χρόνια το ξυπνητήρι χτυπούσε στις επτά. Υπήρχαν συνάδελφοι, προθεσμίες, ένα γραφείο ή ένα μαγαζί όπου όλοι σου ήξεραν με το όνομά σου. Και ξαφνικά, μια Δευτέρα, δεν χρειάζεται να πας πουθενά. Τις πρώτες εβδομάδες μοιάζει με παρατεταμένες διακοπές. Κάποια στιγμή όμως αρκετοί άνθρωποι πιάνουν τον εαυτό τους να αναρωτιέται: «Και τώρα τι; Ποιος είμαι, αν δεν είμαι αυτό που δούλευα;»

Η συνταξιοδότηση είναι μία από τις μεγαλύτερες μεταβάσεις της ενήλικης ζωής, και η ψυχολογική προσαρμογή σε αυτήν δεν είναι πάντα αυτονόητη. Δεν πρόκειται για ασθένεια ούτε για κάτι που «πρέπει» να πάει στραβά. Είναι μια φυσιολογική αλλαγή φάσης, που για πολλούς φέρνει ανακούφιση και για άλλους κενό, άγχος ή πεσμένη διάθεση. Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι αλλάζει, τι δείχνει η έρευνα, ποια σημάδια αξίζει να προσέξεις και τι βοηθά, για εσένα και για το ζευγάρι.

Βασικά Σημεία

  • Η συνταξιοδότηση είναι φυσιολογική μετάβαση, όχι διαταραχή· χρειάζεται όμως χρόνο για να βρει κανείς νέο ρυθμό, νέους ρόλους και νέο νόημα.
  • Η έρευνα δεν δείχνει ένα μοναδικό μοτίβο: κατά μέσο όρο η σύνταξη συνδέεται με καλύτερη ψυχική υγεία, αλλά δεν προσαρμόζονται όλοι με τον ίδιο τρόπο.
  • Όταν η αποχώρηση από τη δουλειά δεν ήταν επιλογή, ο κίνδυνος για συμπτώματα κατάθλιψης φαίνεται μεγαλύτερος.
  • Η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση είναι από τους βασικούς παράγοντες κινδύνου για την ψυχική υγεία στη μεγαλύτερη ηλικία· οι κοινωνικές δραστηριότητες με νόημα βοηθούν.
  • Αν η διάθεση μένει πεσμένη για πάνω από δύο εβδομάδες, χάνεις το ενδιαφέρον σου για τα πάντα ή πίνεις περισσότερο, αξίζει να μιλήσεις με έναν ειδικό.

Τι αλλάζει στην ψυχολογία μας με τη συνταξιοδότηση

Η δουλειά δεν μας δίνει μόνο εισόδημα. Μας δίνει ένα πρόγραμμα, έναν λόγο να ντυθούμε το πρωί, ανθρώπους να μιλήσουμε, την αίσθηση ότι είμαστε χρήσιμοι και μια απάντηση στο «τι κάνεις;». Όταν όλα αυτά φεύγουν μαζί, η αλλαγή είναι μεγαλύτερη απ' όσο φαίνεται στα χαρτιά. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, μιλώντας για την ψυχική υγεία στη μεγαλύτερη ηλικία, αναφέρει ανάμεσα στις αλλαγές που μπορεί να βαρύνουν το πένθος, το μειωμένο εισόδημα και τη μειωμένη αίσθηση σκοπού κατά τη συνταξιοδότηση.[5]

Ταυτότητα και ρόλος

«Ήμουν η δασκάλα», «ήμουν ο προϊστάμενος». Όταν η επαγγελματική ταυτότητα ήταν κεντρική, η αποχώρηση μπορεί να μοιάζει με απώλεια ενός κομματιού του εαυτού, ακόμη κι αν τη ήθελες.

Δομή της ημέρας

Χωρίς ωράριο, οι μέρες μπορεί να μοιάζουν ίδιες μεταξύ τους. Ο ύπνος μετακινείται, τα γεύματα χάνουν τη σειρά τους και η εβδομάδα χάνει τον σκελετό της.

Κοινωνικές επαφές

Πολλές καθημερινές κουβέντες γίνονταν στη δουλειά. Χωρίς αυτές, ο κύκλος μικραίνει, συχνά χωρίς να το καταλάβουμε, μέχρι που η σιωπή του σπιτιού αρχίζει να βαραίνει.

Τα οικονομικά ως ανησυχία

Η αλλαγή στο εισόδημα μπορεί να φέρει άγχος για το μέλλον. Για τα πρακτικά χρειάζεται ο κατάλληλος σύμβουλος· η ανησυχία που σε κρατά ξύπνιους, όμως, μπορεί να δουλευτεί και ψυχοθεραπευτικά.

Ένα ακόμη θέμα, που σπάνια συζητείται ανοιχτά, είναι ότι η συνταξιοδότηση φέρνει πιο κοντά το ερώτημα του χρόνου που μένει. Για κάποιους ανθρώπους αυτό ξυπνά σκέψεις για τη θνητότητα· αν σε αφορά, ίσως σου φανεί χρήσιμο το άρθρο για τον φόβο θανάτου. Συγγενικά ερωτήματα για το νόημα και την κατεύθυνση συζητάμε και στα άρθρα για την κρίση μέσης ηλικίας και την υπαρξιακή κρίση.

Σύνταξη και ψυχική υγεία: τι δείχνει η έρευνα

Αν περιμένεις η έρευνα να πει «η σύνταξη κάνει καλό» ή «η σύνταξη κάνει κακό», η απάντηση είναι πιο σύνθετη, και ίσως πιο ενθαρρυντική. Μια συστηματική ανασκόπηση 22 μακροχρόνιων μελετών βρήκε ισχυρές ενδείξεις ότι η συνταξιοδότηση έχει ευεργετική επίδραση στην ψυχική υγεία, ενώ για τη γενική και τη σωματική υγεία τα ευρήματα ήταν αντιφατικά.[1] Μια μεταγενέστερη μετα-ανάλυση με περισσότερα από 557.000 άτομα έδειξε ότι, κατά μέσο όρο, η συνταξιοδότηση συνδεόταν με περίπου 20% μικρότερο κίνδυνο κατάθλιψης, με τη σημείωση ότι οι μελέτες διέφεραν πολύ μεταξύ τους.[2]

Οι μέσοι όροι όμως κρύβουν διαφορετικές ιστορίες. Μια μελέτη που παρακολούθησε δύο ομάδες συνταξιούχων με την πάροδο του χρόνου εντόπισε τρία διαφορετικά μοτίβα στην πορεία της ψυχολογικής τους ευεξίας και κατέληξε ότι οι συνταξιούχοι δεν ακολουθούν ένα ενιαίο μοτίβο προσαρμογής· το ποιος θα δυσκολευτεί εξαρτάται από ατομικούς παράγοντες και από το πλαίσιο, για παράδειγμα αν συνεχίζει κανείς κάποια μορφή εργασίας ή αν εργάζεται ακόμη ο σύντροφος.[4]

Η εθελοντική ή αναγκαστική αποχώρηση κάνει διαφορά

Ένας παράγοντας ξεχωρίζει: το αν η αποχώρηση ήταν επιλογή. Σε μετα-ανάλυση μακροχρόνιων μελετών, όσοι συνταξιοδοτήθηκαν ακούσια είχαν μεγαλύτερο κίνδυνο κατάθλιψης σε σύγκριση με όσους εξακολουθούσαν να εργάζονται, και οι συγγραφείς σημειώνουν ότι η σχέση μπορεί να είναι αμφίδρομη: η κατάθλιψη μπορεί επίσης να οδηγεί σε πρόωρη αποχώρηση.[3] Αν η δουλειά σου τελείωσε απότομα, λόγω υγείας, απόλυσης ή οικογενειακών υποχρεώσεων, είναι λογικό η μετάβαση να πονά περισσότερο. Δεν σημαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά με εσένα.

Άγχος συνταξιοδότησης και μοναξιά: όταν το κενό βαραίνει

Το άγχος συνταξιοδότησης μπορεί να ξεκινήσει πριν ακόμη έρθει η ημερομηνία: σκέψεις για το πώς θα γεμίζουν οι μέρες, για τα οικονομικά, για το αν θα «βαρεθείς» ή θα «χαθείς». Μετά τη σύνταξη, το πιο ύπουλο κομμάτι είναι συχνά η μοναξιά. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας σημειώνει ότι η κοινωνική απομόνωση και η μοναξιά αφορούν περίπου ένα στα τέσσερα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας και είναι βασικοί παράγοντες κινδύνου για προβλήματα ψυχικής υγείας στη μεγαλύτερη ηλικία.[5] Η Επιτροπή του ΠΟΥ για την κοινωνική σύνδεση αναφέρει επίσης ότι οι άνθρωποι που νιώθουν μοναξιά έχουν διπλάσια πιθανότητα να εμφανίσουν κατάθλιψη.[6]

Η μοναξιά δεν είναι μόνο θέμα αριθμού ανθρώπων γύρω μας. Μπορεί να ζεις με τον σύντροφό σου και να νιώθεις ότι κανείς δεν καταλαβαίνει πώς είναι να μην έχεις πια θέση κάπου. Αν το αναγνωρίζεις, διάβασε τον οδηγό μας μοναξιά: τι να κάνω, και για την ευρύτερη στήριξη στη μεγαλύτερη ηλικία τη σελίδα για την υποστήριξη στην τρίτη ηλικία. Αν η ανησυχία έχει γίνει σταθερή ένταση στο σώμα και στη σκέψη, δες και τη σελίδα για το άγχος και το στρες.

Σύνταξη και κατάθλιψη: πότε δεν είναι απλώς προσαρμογή

Είναι φυσιολογικό να υπάρχουν μέρες με κούραση, νοσταλγία ή αμηχανία. Η κατάθλιψη όμως είναι κάτι διαφορετικό. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, διαφέρει από τις συνηθισμένες αλλαγές της διάθεσης: τα συμπτώματα διαρκούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν κάθε μέρα, για τουλάχιστον δύο εβδομάδες, και οι ψυχολογικές θεραπείες είναι οι πρώτες θεραπείες που προτείνονται.[10] Αξίζει να μιλήσεις με κάποιον όταν:

  • η διάθεσή σου είναι πεσμένη τις περισσότερες μέρες για πάνω από δύο εβδομάδες·
  • έχεις χάσει το ενδιαφέρον για πράγματα που σε ευχαριστούσαν, όπως τα εγγόνια, οι φίλοι, ο κήπος ή τα ταξίδια, και δεν βρίσκεις κουράγιο ούτε για τα απλά· δες και το άρθρο δεν έχω διάθεση για τίποτα·
  • ο ύπνος έχει αλλάξει πολύ, ξυπνάς πολύ νωρίς ή μένεις στο κρεβάτι ως αργά χωρίς λόγο·
  • πίνεις περισσότερο απ' ό,τι παλιότερα, για να «περάσει η ώρα» ή για να κοιμηθείς·
  • αποσύρεσαι: ακυρώνεις συναντήσεις, δεν σηκώνεις το τηλέφωνο, βγαίνεις όλο και λιγότερο από το σπίτι·
  • σκέφτεσαι ότι η ζωή δεν έχει πια νόημα ή ότι θα ήταν καλύτερα να μην είσαι εδώ. Σε αυτή την περίπτωση μίλησε σε κάποιον σήμερα· οι γραμμές βοήθειας βρίσκονται πιο κάτω.

Ένα ερωτηματολόγιο μπορεί να σε βοηθήσει να βάλεις σε λέξεις αυτό που ζεις. Το τεστ κατάθλιψης είναι εργαλείο ανίχνευσης, όχι διάγνωση. Για το τι είναι η κατάθλιψη και πώς αντιμετωπίζεται, δες τη σελίδα για την κατάθλιψη. Αν σου προτείνουν φαρμακευτική αγωγή, η απόφαση ανήκει στον γιατρό σου.

Ζωή μετά τη σύνταξη: τι βοηθά στην προσαρμογή στη συνταξιοδότηση

Δεν υπάρχει μία συνταγή για όλους. Υπάρχουν όμως μερικά σημεία που κάνουν τη διαφορά, και κάποια από αυτά στηρίζονται σε έρευνα. Ο πίνακας συνδέει κάθε αλλαγή με κάτι που μπορείς να δοκιμάσεις.

Τι αλλάζειΤι βοηθά
Χάνεται η δομή της ημέραςΈνα χαλαρό αλλά σταθερό πρόγραμμα: ώρα ξυπνήματος, μία ή δύο δραστηριότητες με ώρα, γεύματα σε σταθερή σειρά. Ο ΠΟΥ προτείνει, για την κατάθλιψη, σταθερές συνήθειες ύπνου και φαγητού.[10]
Χάνεται η αίσθηση σκοπούΚάτι που να έχει αξία για εσένα: ένα χόμπι που άφησες, μάθηση, εθελοντισμός. Μια συστηματική ανασκόπηση για ανθρώπους 65 ετών και άνω βρήκε μικρό αλλά θετικό αποτέλεσμα του εθελοντισμού στα συμπτώματα κατάθλιψης, με τα δεδομένα να είναι ακόμη λίγα.[8]
Μικραίνει ο κοινωνικός κύκλοςΜικρές, τακτικές επαφές: ένας καφές την εβδομάδα, μια ομάδα, ένα τηλεφώνημα. Ο ΠΟΥ σημειώνει ότι οι κοινωνικές δραστηριότητες με νόημα βελτιώνουν σημαντικά την ψυχική υγεία και μπορούν να μειώσουν τα συμπτώματα κατάθλιψης.[5]
Λιγότερη κίνηση μέσα στη μέραΠερπάτημα, κολύμπι, ήπια γυμναστική. Σε συστηματική ανασκόπηση, οι περισσότερες μελέτες βρήκαν θετική συσχέτιση ανάμεσα στη σωματική δραστηριότητα και στην ψυχολογική προσαρμογή των συνταξιούχων.[7]
Η αλλαγή έρχεται απότομαΣχεδιασμός πριν από την ημερομηνία: τι θα κρατήσεις, τι θέλεις να δοκιμάσεις, πώς θα μοιράζεσαι τον χρόνο στο σπίτι. Αν μπορείς, μια σταδιακή μετάβαση βοηθά να μη χαθούν όλα μαζί.
Η διάθεση πέφτει και «δεν έχω κουράγιο»Ξεκίνησε από τη δράση, όχι από τη διάθεση: μικρές, προγραμματισμένες δραστηριότητες με νόημα. Αυτή είναι η βάση της συμπεριφορικής ενεργοποίησης, που σε μετα-ανάλυση 26 τυχαιοποιημένων μελετών ήταν αποτελεσματική για την κατάθλιψη.[9]

Τα παραπάνω δεν είναι υποχρεώσεις ούτε «τεστ επιτυχίας» της σύνταξης. Είναι αφετηρίες. Κάποιοι χρειάζονται μήνες για να βρουν τον ρυθμό τους, και αυτό είναι απολύτως εντάξει.

Το ζευγάρι στο σπίτι: όταν αλλάζει η καθημερινότητα των δύο

Για πολλά ζευγάρια, η συνταξιοδότηση σημαίνει ότι για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες περνούν όλη τη μέρα μαζί. Αυτό μπορεί να φέρει περισσότερη τρυφερότητα και κοινό χρόνο. Μπορεί όμως να φέρει και τριβές: ποιος κάνει τι στο σπίτι, πόσο χώρο χρειάζεται ο καθένας, ποιος έχει ήδη τις δικές του ρουτίνες και νιώθει ότι «εισβάλλει» ο άλλος. Η έρευνα που αναφέραμε δείχνει ότι και η εργασιακή κατάσταση του συντρόφου παίζει ρόλο στην προσαρμογή.[4]

Βοηθά να μιλήσεις ανοιχτά για τις προσδοκίες, πριν συσσωρευτεί η ένταση: τι θέλει ο καθένας από αυτή τη φάση, ποιες δραστηριότητες θα κάνετε μαζί και ποιες χωριστά, πώς θα μοιραστούν οι δουλειές. Πρακτικές ιδέες θα βρεις στο άρθρο για την επικοινωνία στο ζευγάρι. Αν οι καβγάδες επαναλαμβάνονται, η θεραπεία ζεύγους μπορεί να βοηθήσει· στο Art of Mind η συνεδρία ζεύγους κοστίζει 45 € για το ζευγάρι μαζί.

Παιδιά που μεγάλωσαν και εγγόνια

Συχνά η σύνταξη συμπίπτει με νέους ρόλους στην οικογένεια: βοήθεια με τα εγγόνια, στήριξη στα ενήλικα παιδιά, φροντίδα ηλικιωμένων γονιών. Αυτοί οι ρόλοι δίνουν σε πολλούς νόημα και χαρά. Αν όμως η σύνταξη γεμίσει ολόκληρη με υποχρεώσεις για τους άλλους, αξίζει να ρωτήσεις τον εαυτό σου τι μένει για εσένα.

Πώς βοηθάμε στην προσαρμογή στη συνταξιοδότηση στο Art of Mind

Στο Art of Mind βλέπουμε τη συνταξιοδότηση ως μια φάση ζωής που αξίζει φροντίδα, όχι ως πρόβλημα που πρέπει να «διορθωθεί». Η πρώτη συνεδρία είναι κλινική: παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας. Μαζί εξερευνούμε τι χάθηκε με τη δουλειά, τι θέλεις να κρατήσεις από αυτό που ήσουν και τι θέλεις να χτίσεις τώρα.

Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως τη συμπεριφορική ενεργοποίηση και τον σχεδιασμό δραστηριοτήτων με νόημα μέσα στην εβδομάδα, και τη δουλειά με σκέψεις του τύπου «δεν έχω πια κάτι να προσφέρω». Αν θέλεις κυρίως να βάλεις νέους, σαφείς στόχους για αυτή τη φάση, μπορούμε να δουλέψουμε και με το NLP Coaching για στόχους.

Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση

Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που βλέπει τον άνθρωπο ως σύστημα με σωματική, συναισθηματική, νοητική και σχεσιακή διάσταση. Η κλινική ύπνωση, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, βοηθά να δουλέψουμε με το πένθος για τον ρόλο που τελείωσε και με τις ρίζες της δυσκολίας. Η μέθοδος

Συνθετική Συμβουλευτική

Εξατομικευμένη, δομημένη υποστήριξη με εφαρμόσιμα εργαλεία για τα πρακτικά της νέας φάσης: πρόγραμμα, προτεραιότητες, αποφάσεις και τις ισορροπίες μέσα στο σπίτι. Η μέθοδος

Online ή στην Πάτρα

Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, από την άνεση του σπιτιού σου, χωρίς μετακίνηση, ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.

Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο· επανεξετάζουμε τακτικά μαζί σου την πορεία.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι φυσιολογικό να νιώθω κενό μετά τη σύνταξη;

Ναι. Η συνταξιοδότηση αλλάζει ταυτόχρονα το πρόγραμμα, τους ρόλους και τις επαφές σου, και είναι φυσιολογικό να χρειαστεί χρόνος. Η έρευνα δείχνει ότι οι άνθρωποι δεν προσαρμόζονται όλοι με τον ίδιο τρόπο.[4]

Η σύνταξη προκαλεί κατάθλιψη;

Όχι κατά κανόνα. Κατά μέσο όρο η συνταξιοδότηση συνδέεται με καλύτερη ψυχική υγεία και μικρότερο κίνδυνο κατάθλιψης.[1][2] Ο κίνδυνος φαίνεται μεγαλύτερος όταν η αποχώρηση δεν ήταν επιλογή.[3]

Πώς ξεχωρίζω την προσαρμογή από την κατάθλιψη;

Αν η διάθεση είναι πεσμένη το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν κάθε μέρα, για δύο εβδομάδες ή περισσότερο, και έχεις χάσει το ενδιαφέρον σου για τα πράγματα, αξίζει να μιλήσεις με έναν ειδικό.[10]

Τι μπορώ να κάνω πριν από τη συνταξιοδότηση;

Σκέψου από πριν πώς θα μοιάζει μια συνηθισμένη εβδομάδα, ποιες σχέσεις θέλεις να κρατήσεις και τι θέλεις να δοκιμάσεις. Το άγχος συνταξιοδότησης μπορεί να δουλευτεί και πριν από την ημερομηνία.

Μπορούμε να έρθουμε ως ζευγάρι;

Ναι. Η συνεδρία ζεύγους κοστίζει 45 € για το ζευγάρι μαζί, online ή στην Πάτρα. Τα πακέτα των 4 συνεδριών (162 €) και των 12 συνεδριών (432 €) ισχύουν και για ζευγάρια.

Είναι η online ψυχοθεραπεία κατάλληλη για μεγαλύτερες ηλικίες;

Για πολλούς ανθρώπους ναι: χρειάζεται μια συσκευή με κάμερα, σύνδεση στο διαδίκτυο και ένας ήσυχος χώρος. Αν δεν έχεις εξοικείωση με την τεχνολογία, ένα δικό σου πρόσωπο μπορεί να σε βοηθήσει να συνδεθείς την πρώτη φορά.

Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;

Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγεις διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνεις online. Κάθε συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δες όλες τις τιμές. Για ερωτήσεις: +30 2611 180005.

Χρειάζεσαι άμεση βοήθεια;

Αν εσύ ή κάποιος δικός σου βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, κάλεσε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχεις σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.

Μια νέα φάση αξίζει έναν νέο χώρο για εσένα

Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. 45 λεπτά, online από το σπίτι σου ή στην Πάτρα.

Κλείσε την πρώτη συνεδρία

Πηγές

  1. van der Heide I, van Rijn RM, Robroek SJ, Burdorf A, Proper KI. Is retirement good for your health? A systematic review of longitudinal studies. BMC Public Health, 2013;13:1180. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  2. Odone A, Gianfredi V, Vigezzi GP, et al. Does retirement trigger depressive symptoms? A systematic review and meta-analysis. Epidemiology and Psychiatric Sciences, 2021;30:e77. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  3. Zhai L, Wang J, Liu Y, Zhang H. Involuntary Retirement and Depression Among Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis of Longitudinal Studies. Frontiers in Psychiatry, 2022;13:747334. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  4. Wang M. Profiling retirees in the retirement transition and adjustment process: examining the longitudinal change patterns of retirees' psychological well-being. Journal of Applied Psychology, 2007;92(2):455-474. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  5. World Health Organization. Mental health of older adults (Fact sheet), 2026. who.int
  6. World Health Organization. Social connection linked to improved health and reduced risk of early death (News release), 2025. who.int
  7. Sharifi M, Nodehi D, Bazgir B. Physical activity and psychological adjustment among retirees: a systematic review. BMC Public Health, 2023;23(1):194. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  8. Filges T, Siren A, Fridberg T, Nielsen BCV. Voluntary work for the physical and mental health of older volunteers: A systematic review. Campbell Systematic Reviews, 2020;16(4):e1124. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  9. Ekers D, Webster L, Van Straten A, Cuijpers P, Richards D, Gilbody S. Behavioural activation for depression; an update of meta-analysis of effectiveness and sub group analysis. PLoS One, 2014;9(6):e100100. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  10. World Health Organization. Depressive disorder (depression) (Fact sheet), 2026. who.int
Περιεχόμενα

Online ή στην Πάτρα

Βιντεοκλήση μέσω Google Meet, στα ελληνικά, από όπου κι αν βρίσκεσαι. Ή δια ζώσης στο κέντρο μας, Κορίνθου 288.

45 € / 45 λεπτά

Επιλέγεις ώρα και πληρώνεις online.

Σχετικά με τον/τη συγγραφέα

Picture of Ματίνα Λαδικού
Ματίνα Λαδικού

Η Ματίνα Λαδικού, ψυχοθεραπεύτρια και ιδρύτρια του Art of Mind (από το 2019), βοηθά ανθρώπους να αντιμετωπίσουν το άγχος, την κατάθλιψη και τις μεταβατικές φάσεις της ζωής, με μια ζεστή, ολιστική και επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση. Συνδυάζει τρεις μεθόδους — Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση, Συνθετική Συμβουλευτική και NLP — προσαρμοσμένες στον κάθε άνθρωπο. Οι συνεδρίες γίνονται δια ζώσης στην Πάτρα ή online, στα ελληνικά, σε όλη την Ελλάδα και σε Έλληνες του εξωτερικού.

Σπουδές & Πιστοποιήσεις:
✔ Πτυχίο Κοινωνιολογίας & MSc Εγκληματολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο
✔ Advanced Practitioner Diploma στην Κλινική Υπνοθεραπεία & Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία
✔ Certified NLP Practitioner, NLP University, Santa Cruz, California
✔ Diploma στη Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας & στην Παιδική Ψυχική Υγεία / Παιγνιοθεραπεία
✔ Περαιτέρω εξειδικεύσεις (Πάντειο, ΕΚΠΑ, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) σε θέματα ψυχικής υγείας & συμβουλευτικής

Θέλεις ένα νέο ξεκίνημα; Κλείσε το ραντεβού σου σήμερα.

Picture of Ματίνα Λαδικού
Ματίνα Λαδικού

Η Ματίνα Λαδικού, ψυχοθεραπεύτρια και ιδρύτρια του Art of Mind (από το 2019), βοηθά ανθρώπους να αντιμετωπίσουν το άγχος, την κατάθλιψη και τις μεταβατικές φάσεις της ζωής, με μια ζεστή, ολιστική και επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση. Συνδυάζει τρεις μεθόδους — Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση, Συνθετική Συμβουλευτική και NLP — προσαρμοσμένες στον κάθε άνθρωπο. Οι συνεδρίες γίνονται δια ζώσης στην Πάτρα ή online, στα ελληνικά, σε όλη την Ελλάδα και σε Έλληνες του εξωτερικού.

Σπουδές & Πιστοποιήσεις:
✔ Πτυχίο Κοινωνιολογίας & MSc Εγκληματολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο
✔ Advanced Practitioner Diploma στην Κλινική Υπνοθεραπεία & Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία
✔ Certified NLP Practitioner, NLP University, Santa Cruz, California
✔ Diploma στη Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας & στην Παιδική Ψυχική Υγεία / Παιγνιοθεραπεία
✔ Περαιτέρω εξειδικεύσεις (Πάντειο, ΕΚΠΑ, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) σε θέματα ψυχικής υγείας & συμβουλευτικής

Θέλεις ένα νέο ξεκίνημα; Κλείσε το ραντεβού σου σήμερα.

Σχετικά άρθρα

Κύλιση στην κορυφή