Μπορεί να συμβαίνει σε ένα άδειο σπίτι την Κυριακή το απόγευμα, αλλά και σε ένα γεμάτο τραπέζι, σε ένα γραφείο με συναδέλφους ή μέσα σε μια σχέση. Η μοναξιά δεν είναι πάντα θέμα του πόσους ανθρώπους έχετε γύρω σας. Είναι η αίσθηση ότι κανείς δεν σας βλέπει πραγματικά, ότι δεν έχετε κάποιον να πάρετε τηλέφωνο, ότι οι σχέσεις σας δεν είναι αυτές που θα θέλατε. Πολλοί άνθρωποι περιγράφουν ότι ντρέπονται να πουν «νιώθω μόνος» ή «νιώθω μόνη», σαν να είναι κάτι που φταίνε οι ίδιοι.
Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι είναι η μοναξιά και πώς διαφέρει από το να είστε μόνοι, γιατί έχει σημασία για την ψυχική και τη σωματική υγεία, πώς συνδέεται με την κατάθλιψη και το άγχος, τι μπορείτε να κάνετε πρακτικά, ποιες αλλαγές ζωής τη φέρνουν πιο συχνά και πότε είναι σημάδι να ζητήσετε βοήθεια.
Βασικά Σημεία
- Η μοναξιά είναι η επώδυνη αίσθηση ενός κενού ανάμεσα στις σχέσεις που θα θέλατε και σε αυτές που έχετε· δεν ταυτίζεται με το να ζείτε ή να περνάτε χρόνο μόνοι.
- Είναι πολύ συχνή: σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, αφορά περίπου 1 στους 6 ανθρώπους παγκοσμίως.
- Όταν κρατά πολύ, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για κατάθλιψη, άγχος και σωματικά προβλήματα υγείας· σύνδεση δεν σημαίνει όμως ότι η μοναξιά είναι από μόνη της ασθένεια.
- Βοηθούν μικρά, τακτικά βήματα επαφής, κοινές δραστηριότητες, ο εθελοντισμός και η δουλειά με τις σκέψεις που σας κρατούν μακριά από τους άλλους.
- Στο Art of Mind δουλεύουμε με τη μοναξιά σε ατομικές συνεδρίες, online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, ή στην Πάτρα.
Τι είναι η μοναξιά και πώς διαφέρει από το να είστε μόνοι
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας περιγράφει τη μοναξιά ως την επώδυνη αίσθηση που προκύπτει από ένα κενό ανάμεσα στις κοινωνικές σχέσεις που επιθυμούμε και σε αυτές που πραγματικά έχουμε. Την ξεχωρίζει από την κοινωνική απομόνωση, που είναι η αντικειμενική έλλειψη επαρκών κοινωνικών επαφών.[1] Με άλλα λόγια, μπορεί να ζείτε μόνοι και να νιώθετε πλήρεις, και μπορεί να έχετε οικογένεια και παρέα και να νιώθετε βαθιά μοναξιά.
Το NHS τονίζει ότι η εμπειρία της μοναξιάς είναι πολύ υποκειμενική και προσωπική, και ότι δεν χρειάζεται να κατηγορείτε τον εαυτό σας γι' αυτήν. Περιγράφει τρεις μορφές της:[2]
Συναισθηματική μοναξιά
Η έλλειψη ενός στενού δεσμού, ενός ανθρώπου, φίλου ή συντρόφου, με τον οποίο νιώθετε ότι μπορείτε να είστε ο εαυτός σας.
Κοινωνική μοναξιά
Η έλλειψη παρέας για να βγείτε, ανθρώπων που μοιράζονται τα ενδιαφέροντά σας ή ενός κύκλου όπου ανήκετε.
Υπαρξιακή μοναξιά
Η αίσθηση ότι είστε μόνοι ακόμη και σε ένα δωμάτιο γεμάτο ανθρώπους που γνωρίζετε, σαν να μη σας καταλαβαίνει κανείς σε βάθος.
Κάποιοι νιώθουν μοναξιά περιστασιακά, για παράδειγμα τις Κυριακές ή στις γιορτές, ενώ άλλοι τη νιώθουν σχεδόν συνεχώς· αυτό λέγεται συχνά χρόνια μοναξιά.[2] Αν οι γιορτές είναι η πιο δύσκολη περίοδος για εσάς, δείτε τον οδηγό για τη μοναξιά και το πένθος στις γιορτές.
Πόσο συχνή είναι η μοναξιά και γιατί έχει σημασία για την υγεία
Το να νιώθετε μοναξιά δεν σας κάνει «παράξενους». Η Επιτροπή του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Κοινωνική Σύνδεση ανέφερε το 2025 ότι περίπου 1 στους 6 ανθρώπους παγκοσμίως επηρεάζεται από τη μοναξιά, και ότι μεταξύ των ανθρώπων 13 έως 29 ετών το 17–21% δήλωσε ότι νιώθει μόνο, με τα υψηλότερα ποσοστά στους εφήβους.[1] Μια συστηματική ανασκόπηση με στοιχεία από 113 χώρες κατέληξε ότι προβληματικά επίπεδα μοναξιάς αφορούν σημαντικό μέρος του πληθυσμού σε πολλές χώρες, σημείωσε όμως ότι τα δεδομένα είναι περιορισμένα και μετρημένα με διαφορετικούς τρόπους.[7]
Η μοναξιά δεν είναι απλώς δυσάρεστη. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, συνδέεται με περίπου 100 θανάτους κάθε ώρα, πάνω από 871.000 τον χρόνο, και η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση αυξάνουν τον κίνδυνο για εγκεφαλικό, καρδιοπάθεια, διαβήτη και γνωστική έκπτωση.[1] Μια μετα-ανάλυση της Holt-Lunstad και συνεργατών βρήκε ότι, αφού ληφθούν υπόψη άλλοι παράγοντες, η μοναξιά συνδεόταν με περίπου 26% υψηλότερη πιθανότητα πρόωρου θανάτου, ενώ η κοινωνική απομόνωση με 29%· η επίδραση ήταν συγκρίσιμη με γνωστούς παράγοντες κινδύνου.[3]
Αυτά τα στοιχεία δεν γράφονται για να τρομάξουν. Γράφονται για να δείξουν ότι η ανάγκη για σύνδεση είναι πραγματική ανάγκη υγείας, όπως ο ύπνος ή η κίνηση, και ότι αξίζει να τη φροντίσετε χωρίς ντροπή.
Μοναξιά, κατάθλιψη και άγχος: σύνδεση, όχι ταύτιση
Η μοναξιά και η κατάθλιψη συχνά συναντιούνται, αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι οι άνθρωποι που νιώθουν μοναξιά έχουν διπλάσια πιθανότητα να εμφανίσουν κατάθλιψη, και ότι η μοναξιά μπορεί να οδηγήσει και σε άγχος ή σε σκέψεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας.[1] Μια μετα-ανάλυση 88 μελετών με περισσότερους από 40.000 ανθρώπους βρήκε μέτρια σημαντική επίδραση της μοναξιάς στην κατάθλιψη.[4] Μια ευρύτερη ανασκόπηση 114 μελετών βρήκε ότι η μοναξιά σχετίζεται με όλους τους δείκτες υγείας που εξέτασε, με τις μεγαλύτερες επιδράσεις στην ψυχική υγεία και τη γενική ευεξία.[5]
Η σχέση πηγαίνει και προς τις δύο κατευθύνσεις. Η μοναξιά βαραίνει τη διάθεση, και η χαμηλή διάθεση ή το άγχος κάνουν πιο δύσκολο να βγείτε, να απαντήσετε σε ένα μήνυμα, να πείτε «ναι» σε μια πρόσκληση. Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας κύκλος που τροφοδοτεί τον εαυτό του. Το NHS σημειώνει ότι η μοναξιά μπορεί να φανεί και στη συμπεριφορά: να αποφεύγετε κοινωνικές εκδηλώσεις, να αλλάζετε τις καθημερινές σας συνήθειες, να μη μαγειρεύετε για τον εαυτό σας ή να δυσκολεύεστε να κοιμηθείτε.[2]
Οι σκέψεις που κρατούν τη μοναξιά
Όταν νιώθουμε μόνοι για καιρό, το μυαλό γίνεται πιο καχύποπτο στις κοινωνικές καταστάσεις: «δεν θα με θέλουν», «θα ενοχλήσω», «όλοι έχουν τις παρέες τους». Αυτές οι σκέψεις μοιάζουν αληθινές, αλλά συχνά μας κάνουν να αποσυρόμαστε πριν καν δοκιμάσουμε. Αν αναγνωρίζετε μια γενικότερη σκληρή φωνή απέναντι στον εαυτό σας, η σελίδα για την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθηση μπορεί να σας φανεί χρήσιμη. Αν θέλετε μια πρώτη εικόνα για τη διάθεσή σας, μπορείτε να κάνετε το τεστ κατάθλιψης, που δεν αντικαθιστά την αξιολόγηση από ειδικό.
Νιώθω μοναξιά: τι να κάνω στην πράξη
Δεν υπάρχει ένα κουμπί που κάνει τη μοναξιά να φύγει. Υπάρχουν όμως βήματα που, επαναλαμβανόμενα, αλλάζουν σιγά σιγά την εικόνα. Ο ΠΟΥ προτείνει απλά, καθημερινά βήματα όπως να επικοινωνήσετε με έναν φίλο που περνά δύσκολα, να αφήνετε το κινητό στην άκρη για να είστε πραγματικά παρόντες σε μια συζήτηση, να χαιρετήσετε έναν γείτονα, να γίνετε μέλος μιας τοπικής ομάδας ή να κάνετε εθελοντισμό.[1] Το NHS προτείνει επίσης να κρατάτε τακτική επαφή, να βρείτε μια ομάδα με κοινά ενδιαφέροντα, να μοιράζεστε πώς νιώθετε και να μη συγκρίνετε τον εαυτό σας με όσα βλέπετε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.[2]
| Βήμα | Πώς να το ξεκινήσετε | Γιατί βοηθά |
|---|---|---|
| Μικρή, τακτική επαφή | Ένα μήνυμα ή ένα τηλεφώνημα σε έναν άνθρωπο, κάθε λίγες μέρες, χωρίς να περιμένετε την «κατάλληλη» αφορμή | Η συνέπεια χτίζει σχέσεις περισσότερο από τις μεγάλες, σπάνιες συναντήσεις |
| Κοινή δραστηριότητα | Μια ομάδα περπατήματος, χορωδία, μάθημα, αθλητικός σύλλογος, λέσχη ανάγνωσης | Η δραστηριότητα δίνει θέμα κουβέντας και μειώνει την αμηχανία |
| Εθελοντισμός | Λίγες ώρες τον μήνα σε έναν φορέα που σας αγγίζει | Συναντάτε ανθρώπους και νιώθετε ότι η παρουσία σας έχει αξία |
| Παρουσία στη συζήτηση | Κινητό στην άκρη όταν είστε με κάποιον | Η ποιότητα της επαφής μετρά όσο και η συχνότητα |
| Λιγότερη σύγκριση | Παρατηρήστε πώς νιώθετε μετά από ώρα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης | Οι άλλοι συχνά δείχνουν μόνο τις καλές στιγμές τους |
| Δουλειά με τις σκέψεις | Αμφισβητήστε τις προβλέψεις «δεν θα με θέλουν»· δοκιμάστε και δείτε τι συμβαίνει | Οι παρεμβάσεις που δουλεύουν με αυτές τις σκέψεις είχαν τα καλύτερα αποτελέσματα στην έρευνα |
Τι δείχνει η έρευνα για το τι μειώνει τη μοναξιά
Μια μετα-ανάλυση παρεμβάσεων για τη μοναξιά εξέτασε τέσσερις βασικές στρατηγικές: βελτίωση κοινωνικών δεξιοτήτων, ενίσχυση της κοινωνικής στήριξης, περισσότερες ευκαιρίες για επαφή και δουλειά με τις δυσλειτουργικές σκέψεις για τις κοινωνικές καταστάσεις. Στις μελέτες με τον πιο αξιόπιστο σχεδιασμό, τα καλύτερα αποτελέσματα είχαν οι παρεμβάσεις που δούλευαν με αυτές τις σκέψεις.[6] Αυτό εξηγεί γιατί μερικές φορές δεν αρκεί να «βγείτε περισσότερο»: αν μέσα σας είστε βέβαιοι ότι θα απορριφθείτε, θα βγείτε, θα νιώσετε αμήχανα και θα επιστρέψετε πιο μόνοι. Η αλλαγή έρχεται όταν δουλεύουν μαζί η πράξη και ο τρόπος που ερμηνεύετε όσα συμβαίνουν. Για τις κοινωνικές καταστάσεις που σας γεμίζουν ένταση, δείτε και τη σελίδα για το κοινωνικό άγχος.
Μοναξιά στις αλλαγές της ζωής
Το NHS αναφέρει ότι η μοναξιά συχνά ακολουθεί γεγονότα όπως μια απώλεια, ένας χωρισμός, η μετακόμιση για σπουδές, η φροντίδα ενός νεογέννητου ή ενός αγαπημένου προσώπου, ή μια μακροχρόνια ασθένεια.[2] Κάθε τέτοια αλλαγή έχει τη δική της μορφή μοναξιάς:
Μετά από χωρισμό ή απώλεια
Η μοναξιά εδώ είναι και πένθος για έναν άνθρωπο και για μια καθημερινότητα που χάθηκε. Δείτε τον οδηγό για τον χωρισμό και τη σελίδα για το πένθος και την απώλεια.
Σε μια νέα πόλη ή στο εξωτερικό
Νέα δουλειά, άγνωστη γλώσσα, φίλοι που μένουν πίσω. Πολλοί περιγράφουν ότι «όλα πάνε καλά» στα χαρτιά, αλλά νιώθουν ξένοι. Δείτε την ψυχοθεραπεία για Έλληνες του εξωτερικού.
Φοιτητικά χρόνια και νέα ενήλικη ζωή
Η περίοδος που «όλοι περνούν τέλεια» είναι συχνά και περίοδος έντονης μοναξιάς. Δείτε την ψυχοθεραπεία για φοιτητές.
Στην τρίτη ηλικία
Συνταξιοδότηση, απώλειες, παιδιά που ζουν μακριά, προβλήματα υγείας. Δείτε την υποστήριξη στην τρίτη ηλικία.
Η μοναξιά μπορεί να εμφανιστεί και μέσα σε μια σχέση, ειδικά όταν οι σύντροφοι ζουν μακριά· δείτε τον οδηγό για τη σχέση από απόσταση. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η μοναξιά είναι μια κατανοητή αντίδραση σε μια πραγματική αλλαγή, όχι απόδειξη ότι κάτι «δεν πάει καλά» με εσάς.
Αν ζείτε μακριά από την Ελλάδα, διαβάστε τον οδηγό μας ζω στο εξωτερικό: μοναξιά, νοσταλγία και προσαρμογή.
Η σύνταξη είναι μία από αυτές τις αλλαγές· δείτε τι βοηθά στην προσαρμογή στη συνταξιοδότηση.
Πότε η μοναξιά είναι σημάδι να ζητήσετε βοήθεια
Η μοναξιά μπορεί να περάσει, και συχνά περνά.[2] Αξίζει όμως να μιλήσετε με κάποιον ειδικό όταν:
- κρατά εβδομάδες ή μήνες και δεν αλλάζει, παρά τις προσπάθειές σας·
- συνοδεύεται από χαμηλή διάθεση, απώλεια ενδιαφέροντος, κούραση ή προβλήματα στον ύπνο·
- έχετε σταματήσει να βλέπετε ανθρώπους επειδή σας γεμίζει άγχος ή ντροπή·
- νιώθετε ότι δεν αξίζετε την παρέα των άλλων ή ότι είστε βάρος·
- έχετε σκέψεις ότι δεν θέλετε να ζείτε ή σκέψεις αυτοτραυματισμού· σε αυτή την περίπτωση μιλήστε άμεσα με τις γραμμές που αναφέρουμε παρακάτω.
Αν το κόστος σας προβληματίζει, δείτε τον οδηγό για τη δωρεάν ψυχολογική υποστήριξη, με δημόσιες υπηρεσίες και γραμμές βοήθειας. Το να ζητήσετε βοήθεια είναι ήδη ένα βήμα επαφής με έναν άλλον άνθρωπο.
Πώς βοηθάμε με τη μοναξιά στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε με τη μοναξιά σε ατομικές συνεδρίες, online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού ή δια ζώσης στην Πάτρα. Για πολλούς ανθρώπους που νιώθουν μόνοι, η online συνεδρία από το σπίτι είναι ένα πιο εύκολο πρώτο βήμα. Μια μετα-ανάλυση βρήκε ότι η ψυχοθεραπεία μέσω βίντεο δεν είναι λιγότερο αποτελεσματική από τη δια ζώσης.[8]
Η πρώτη συνεδρία είναι κλινική: παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας. Μαζί εξερευνούμε τι τροφοδοτεί τη μοναξιά, ποιες παλιές εμπειρίες έχουν διαμορφώσει τον τρόπο που πλησιάζετε τους άλλους και ποια μικρά βήματα είναι ρεαλιστικά για εσάς τώρα. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως ο εντοπισμός και η αμφισβήτηση των σκέψεων «θα με απορρίψουν» και η σταδιακή επαφή με καταστάσεις που αποφεύγετε.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με τη σκέψη, το συναίσθημα, το σώμα και τις σχέσεις. Η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, βοηθά να φτάσουμε στις ρίζες της αίσθησης ότι «δεν ανήκω», όχι μόνο στη λύπη της στιγμής. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη υποστήριξη με εφαρμόσιμα εργαλεία: ένα πλάνο μικρών βημάτων επαφής, προετοιμασία για καταστάσεις που σας αγχώνουν, τρόποι να ζητάτε αυτό που χρειάζεστε στις σχέσεις σας. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, από τον χώρο σας, ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο· επανεξετάζουμε τακτικά μαζί σας την πορεία.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι φυσιολογικό να νιώθω μοναξιά ενώ έχω ανθρώπους γύρω μου;
Ναι. Η μοναξιά είναι η αίσθηση ενός κενού ανάμεσα στις σχέσεις που θέλετε και σε αυτές που έχετε, όχι ο αριθμός των ανθρώπων γύρω σας.[1] Το NHS περιγράφει και την εμπειρία του να είστε σε ένα δωμάτιο με γνωστούς και να νιώθετε μόνοι.[2]
Νιώθω μόνος ή μόνη: τι να κάνω πρώτα;
Ξεκινήστε από κάτι μικρό και επαναλαμβανόμενο: ένα μήνυμα σε έναν άνθρωπο, μια δραστηριότητα με άλλους, λίγες ώρες εθελοντισμού.[1][2] Αν οι σκέψεις «δεν θα με θέλουν» σας σταματούν, αξίζει να δουλέψετε και με αυτές· στην έρευνα, οι παρεμβάσεις που το έκαναν είχαν τα καλύτερα αποτελέσματα.[6]
Η μοναξιά είναι κατάθλιψη;
Όχι, αλλά συνδέονται. Οι άνθρωποι που νιώθουν μοναξιά έχουν διπλάσια πιθανότητα να εμφανίσουν κατάθλιψη, σύμφωνα με τον ΠΟΥ.[1] Αν η μοναξιά συνοδεύεται από χαμηλή διάθεση, απώλεια ενδιαφέροντος ή προβλήματα ύπνου για εβδομάδες, μιλήστε με έναν ειδικό.
Βλάπτει η μοναξιά τη σωματική υγεία;
Η χρόνια μοναξιά συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για καρδιοπάθεια, εγκεφαλικό, διαβήτη και πρόωρο θάνατο.[1][3] Πρόκειται για στατιστικές συσχετίσεις σε μεγάλους πληθυσμούς, όχι για πρόβλεψη για εσάς προσωπικά· δείχνουν όμως ότι η σύνδεση με τους άλλους αξίζει φροντίδα.
Ζω στο εξωτερικό και νιώθω πολύ μόνος. Μπορώ να κάνω συνεδρίες online;
Ναι. Οι ατομικές συνεδρίες γίνονται online, στα ελληνικά, από όπου κι αν βρίσκεστε. Για πολλούς ανθρώπους, μια σταθερή εβδομαδιαία επαφή στη μητρική τους γλώσσα είναι ήδη ένα στήριγμα.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγετε διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνετε online. Η πρώτη συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δείτε όλες τις τιμές.
Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;
Αν εσείς ή κάποιος δικός σας βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης). Για ιατρική βοήθεια: ΕΚΑΒ 166. Αν έχετε σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη, και όταν απλώς χρειάζεστε κάποιον να μιλήσετε: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Δεν χρειάζεται να το περάσετε μόνοι
Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. 45 λεπτά, online από όπου κι αν βρίσκεστε ή στην Πάτρα.
Κλείστε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- World Health Organization. Social connection linked to improved health and reduced risk of early death (WHO Commission on Social Connection report release). News release, 30 June 2025. who.int
- NHS Every Mind Matters. Dealing with loneliness. NHS (UK). nhs.uk
- Holt-Lunstad J, Smith TB, Baker M, Harris T, Stephenson D. Loneliness and social isolation as risk factors for mortality: a meta-analytic review. Perspectives on Psychological Science, 2015;10(2):227-237. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Erzen E, Çikrikci Ö. The effect of loneliness on depression: A meta-analysis. International Journal of Social Psychiatry, 2018;64(5):427-435. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Park C, Majeed A, Gill H, et al. The Effect of Loneliness on Distinct Health Outcomes: A Comprehensive Review and Meta-Analysis. Psychiatry Research, 2020;294:113514. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Masi CM, Chen HY, Hawkley LC, Cacioppo JT. A meta-analysis of interventions to reduce loneliness. Personality and Social Psychology Review, 2011;15(3):219-266. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Surkalim DL, Luo M, Eres R, Gebel K, van Buskirk J, Bauman A, Ding D. The prevalence of loneliness across 113 countries: systematic review and meta-analysis. BMJ, 2022;376:e067068. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Fernandez E, Woldgabreal Y, Day A, Pham T, Gleich B, Aboujaoude E. Live psychotherapy by video versus in-person: A meta-analysis of efficacy and its relationship to types and targets of treatment. Clinical Psychology & Psychotherapy, 2021;28(6):1535-1549. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
