Περνάς μπροστά από έναν καθρέφτη και το βλέμμα σου πηγαίνει κατευθείαν σε ένα σημείο: τη μύτη, το δέρμα, τα μαλλιά, μια περιοχή του σώματος. Ελέγχεις ξανά, από άλλη γωνία, με άλλο φως. Οι άλλοι σού λένε ότι «δεν φαίνεται τίποτα», αλλά εσύ το βλέπεις καθαρά, και η σκέψη γι' αυτό σε ακολουθεί όλη μέρα, στη δουλειά, στις φωτογραφίες, στις συναντήσεις με φίλους. Όταν αυτή η ενασχόληση γίνεται τόσο έντονη ώστε να καθορίζει τη μέρα σου, μπορεί να πρόκειται για δυσμορφοφοβία, που σήμερα ονομάζεται σωματοδυσμορφική διαταραχή. Δεν είναι ματαιοδοξία ούτε «υπερβολή», και δεν φταις εσύ που νιώθεις έτσι.
Μια εικόνα που βοηθά είναι ο παραμορφωτικός καθρέφτης ενός λούνα παρκ. Δεν δείχνει ψέματα επειδή εσύ το θέλεις· έτσι είναι φτιαγμένος, μεγαλώνει ένα σημείο και κάνει όλα τα υπόλοιπα να χάνονται. Η δυσμορφοφοβία λειτουργεί σαν να κουβαλάς έναν τέτοιο καθρέφτη μέσα σου. Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε πώς ξεχωρίζει από τη συνηθισμένη δυσαρέσκεια με το σώμα, τι λέει η έρευνα για τη θεραπεία και τις αισθητικές επεμβάσεις και ποια μικρά βήματα βοηθούν να χαλαρώσει η επιρροή του καθρέφτη.
Βασικά Σημεία
- Η δυσμορφοφοβία είναι μια κατάσταση ψυχικής υγείας με έντονη, επίμονη ενασχόληση με ένα ή περισσότερα «ελαττώματα» της εμφάνισης που οι άλλοι δεν βλέπουν ή θεωρούν ασήμαντα, μαζί με επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές όπως ο έλεγχος στον καθρέφτη.
- Είναι πιο συχνή απ' όσο νομίζουμε και συνήθως ξεκινά στην εφηβεία, αλλά συχνά δεν αναγνωρίζεται· η διάγνωση γίνεται από ψυχίατρο.
- Η έρευνα δείχνει ότι οι αισθητικές επεμβάσεις συχνά δεν ανακουφίζουν την ταλαιπωρία της δυσμορφοφοβίας.
- Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία με έκθεση και πρόληψη αντίδρασης έχει τη μεγαλύτερη ερευνητική στήριξη· τη φαρμακευτική αγωγή, όπου χρειάζεται, την ορίζει ο ψυχίατρος.
- Η δυσμορφοφοβία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονικών σκέψεων· αν έχεις τέτοιες σκέψεις, κάλεσε τώρα το 1018 ή το 112.
Δεν μου αρέσει το σώμα μου ή δυσμορφοφοβία;
Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν κάτι που δεν τους αρέσει στην εμφάνισή τους, και αυτό από μόνο του δεν είναι διαταραχή. Η δυσμορφοφοβία είναι κάτι διαφορετικό: μια κατάσταση ψυχικής υγείας όπου η ανησυχία για «ελαττώματα» της εμφάνισης, που συχνά οι άλλοι δεν τα προσέχουν καν, γίνεται επίμονη και προκαλεί μεγάλη ταλαιπωρία.[1] Οι ερευνητές την περιγράφουν ως υπερβολική και επίμονη ενασχόληση με αντιληπτά ελαττώματα, που δεν φαίνονται στους άλλους, μαζί με επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές, και σημειώνουν ότι χωρίς θεραπεία συνήθως επιμένει και επηρεάζει σημαντικά πολλούς τομείς της ζωής.[2]
Ο πίνακας είναι ενδεικτικός· η διάγνωση γίνεται από ψυχίατρο, και ένας κατάλογος δεν αρκεί για να τη θέσει.
| Συνηθισμένη δυσαρέσκεια με την εικόνα σώματος | Δυσμορφοφοβία | |
|---|---|---|
| Πόσο χρόνο παίρνει | Σκέψεις που έρχονται και φεύγουν | Ενασχόληση που κρατά πολλή ώρα κάθε μέρα και δύσκολα σταματά |
| Τι βλέπουν οι άλλοι | Ένα χαρακτηριστικό που πράγματι υπάρχει, χωρίς ιδιαίτερη σημασία | Ένα «ελάττωμα» που οι άλλοι δεν βλέπουν ή θεωρούν ασήμαντο[2] |
| Συμπεριφορές | Περιστασιακή φροντίδα ή σύγκριση | Επαναλαμβανόμενος έλεγχος ή αποφυγή καθρεφτών, σύγκριση, κάλυψη, τσίμπημα του δέρματος για να γίνει «λείο»[1] |
| Επίπτωση στη ζωή | Μικρή | Αποφυγή κοινωνικών επαφών, φωτογραφιών, δουλειάς ή σχολείου, μεγάλη ταλαιπωρία[2] |
Αν αναγνωρίζεις κυρίως την αριστερή στήλη, ίσως σε βοηθήσουν οι σελίδες για την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθηση και για την τελειομανία. Αν αναγνωρίζεις τη δεξιά, αξίζει να μιλήσεις με έναν ειδικό ψυχικής υγείας.
Δυσμορφοφοβία: συμπτώματα και επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές
Η ανησυχία αφορά συχνά ένα συγκεκριμένο σημείο, ιδιαίτερα το πρόσωπο, αλλά μπορεί να αφορά οποιοδήποτε μέρος του σώματος.[1] Γύρω της χτίζονται συμπεριφορές που υπόσχονται ανακούφιση αλλά συνήθως την κρατούν μόνο για λίγο.
Έλεγχος ή αποφυγή
Συχνός έλεγχος στον καθρέφτη, σε βιτρίνες, στην κάμερα του κινητού, ή το αντίθετο: πλήρης αποφυγή καθρεφτών και φωτογραφιών.[1]
Σύγκριση
Συνεχής σύγκριση της εμφάνισής σου με άλλους, στον δρόμο ή στις οθόνες, που σχεδόν πάντα καταλήγει σε «εγώ είμαι χειρότερα».[1]
Κάλυψη
Πολύς χρόνος για να «κρυφτεί» το σημείο με μακιγιάζ, ρούχα, μαλλιά, στάση σώματος ή φίλτρα στις φωτογραφίες.[1]
Αναζήτηση διαβεβαίωσης
Ερωτήσεις του τύπου «φαίνεται;» ή «είναι χάλια;». Η απάντηση «δεν φαίνεται τίποτα» ηρεμεί για λίγο και μετά η αμφιβολία επιστρέφει.
Όσο περισσότερο ελέγχεις, τόσο περισσότερο «μεγαλώνει» το σημείο στον καθρέφτη. Δεν είναι αδυναμία· είναι ένας μηχανισμός που μοιάζει πολύ με εκείνον της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής.
Σωματοδυσμορφική διαταραχή, ΙΨΔ και διατροφικές διαταραχές
Στο DSM-5 η σωματοδυσμορφική διαταραχή εντάσσεται στο κεφάλαιο των ιδεοψυχαναγκαστικών και συναφών διαταραχών.[2] Αυτό εξηγεί τη λογική της: μια ενοχλητική σκέψη («κάτι δεν πάει καλά με την εμφάνισή μου») και μια συμπεριφορά που προσπαθεί να τη μαλακώσει (έλεγχος, κάλυψη, διαβεβαίωση). Αν αναγνωρίζεις τέτοια μοτίβα και σε άλλους τομείς, δες τη σελίδα για την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.
Υπάρχουν και αιτίες που μελετώνται, χωρίς μία απλή εξήγηση: το NHS αναφέρει τη γενετική προδιάθεση, για παράδειγμα όταν ένας συγγενής έχει σωματοδυσμορφική διαταραχή, ΙΨΔ ή κατάθλιψη, και δύσκολες εμπειρίες του παρελθόντος, όπως ο εκφοβισμός ή η κακοποίηση στην παιδική ηλικία.[1] Η δυσμορφοφοβία μπορεί επίσης να συνυπάρχει με δυσκολίες στη σχέση με το φαγητό. Αν η ανησυχία σου αφορά κυρίως το βάρος και το σχήμα του σώματος και συνοδεύεται από αυστηρές δίαιτες, υπερφαγικά επεισόδια ή αντισταθμιστικές συμπεριφορές, δες τη σελίδα για τις διατροφικές διαταραχές, με τις οποίες επίσης δουλεύουμε, και τον οδηγό για τη συναισθηματική υπερφαγία. Συχνά η δυσμορφοφοβία συνοδεύεται και από έντονο άγχος στις κοινωνικές καταστάσεις· περισσότερα στη σελίδα για το κοινωνικό άγχος.
Αισθητικές επεμβάσεις, social media και εικόνα σώματος
Γιατί μια επέμβαση συχνά δεν σβήνει την ανησυχία
Είναι κατανοητό να σκεφτείς ότι, αν «διορθωθεί» το σημείο, η ανησυχία θα φύγει. Σε μια συστηματική ανασκόπηση, η εκτιμώμενη συχνότητα της σωματοδυσμορφικής διαταραχής ήταν περίπου 1,9% στους ενήλικες του γενικού πληθυσμού και 13,2% στους ανθρώπους που ζητούσαν γενική αισθητική χειρουργική.[3] Μια κριτική ανασκόπηση των αποτελεσμάτων των αισθητικών επεμβάσεων σε ανθρώπους με τη διαταραχή κατέληξε ότι η πλειονότητα έχει φτωχά αποτελέσματα μετά από αυτές, αν και δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι κάποιοι με ήπια συμπτώματα και πολύ εντοπισμένη ανησυχία ωφελούνται.[4] Με απλά λόγια, ο καθρέφτης συχνά βρίσκει απλώς ένα νέο σημείο να μεγαλώσει. Αν σκέφτεσαι μια επέμβαση, αξίζει πρώτα να μιλήσεις με έναν ειδικό ψυχικής υγείας για την ανησυχία που σε οδηγεί εκεί.
Οθόνες, φωτογραφίες και σύγκριση
Μια συστηματική ανασκόπηση 20 μελετών βρήκε ότι η χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης σχετίζεται με ανησυχίες για την εικόνα του σώματος και με διαταραγμένες διατροφικές συμπεριφορές· ιδιαίτερα προβληματικές φάνηκαν δραστηριότητες όπως η προβολή και το ανέβασμα φωτογραφιών, ενώ η σύγκριση της εμφάνισης με άλλους φάνηκε να εξηγεί μέρος αυτής της σχέσης. Οι περισσότερες μελέτες ήταν συσχετιστικές, οπότε δεν αποδεικνύουν ότι τα social media προκαλούν τη δυσμορφοφοβία.[6] Αν το scrolling σε αφήνει να νιώθεις χειρότερα με το σώμα σου, δες τον οδηγό για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την ψυχική υγεία, και αν σε πληγώνουν σχόλια για την εμφάνισή σου, τον οδηγό για τα αρνητικά σχόλια στο διαδίκτυο.
Πόσο σοβαρή μπορεί να γίνει η δυσμορφοφοβία
Η δυσμορφοφοβία δεν είναι «θέμα εμφάνισης». Μια συστηματική ανασκόπηση με μετα-ανάλυση βρήκε σημαντική συσχέτιση της διαταραχής με αυτοκτονικές σκέψεις και απόπειρες, σημειώνοντας όμως ότι οι μελέτες ήταν λίγες και περιορισμένης μεθοδολογικής ποιότητας.[5] Γι' αυτό η εκτίμηση του κινδύνου είναι βασικό κομμάτι της αξιολόγησης.[2]
Αν έχεις σκέψεις ότι δεν αξίζει να ζεις ή σκέψεις να βλάψεις τον εαυτό σου, κάλεσε τώρα το 1018 ή το 112 και μείνε κοντά σε έναν άνθρωπο που εμπιστεύεσαι. Όλα τα τηλέφωνα βρίσκονται και στο τέλος της σελίδας.
Δυσμορφοφοβία θεραπεία: τι λέει η έρευνα
Η διάγνωση γίνεται από ψυχίατρο. Οι θεραπείες με τη μεγαλύτερη ερευνητική στήριξη είναι η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία και τα αντικαταθλιπτικά της κατηγορίας των εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης· και οι δύο έχουν βρεθεί αποτελεσματικές σε ενήλικες, ενώ αυξάνονται τα δεδομένα για τους νέους.[2] Μια μετα-ανάλυση επτά τυχαιοποιημένων μελετών βρήκε ότι η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία μείωσε τα συμπτώματα της διαταραχής και της κατάθλιψης σε σχέση με τη λίστα αναμονής ή με μια αξιόπιστη ψυχολογική παρέμβαση σύγκρισης, με οφέλη που διατηρήθηκαν στην παρακολούθηση λίγων μηνών.[7] Συνήθως περιλαμβάνει την τεχνική της έκθεσης και πρόληψης αντίδρασης: σταδιακή αντιμετώπιση καταστάσεων που πυροδοτούν την ανησυχία και εκμάθηση άλλων τρόπων να τις διαχειρίζεσαι.[1]
Τη φαρμακευτική αγωγή, όπου χρειάζεται, την ορίζει και την παρακολουθεί ο ψυχίατρος· μην αλλάζεις ή διακόπτεις φάρμακα χωρίς τον γιατρό σου. Η ψυχοθεραπεία λειτουργεί δίπλα στην ψυχιατρική φροντίδα, σε συνεργασία με τον ψυχίατρό σου όπου υπάρχει. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι βελτιώνονται με τις θεραπείες αυτές, αν και αρκετοί συνεχίζουν να έχουν κάποια συμπτώματα, και η πορεία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.[2]
Μικρά βήματα για τη σχέση σου με τον καθρέφτη
Τα παρακάτω δεν αντικαθιστούν τη θεραπεία· είναι μικρά βήματα για την καθημερινότητα, που συχνά τα δουλεύουμε και μαζί στις συνεδρίες. Αν κάποιο σου φαίνεται πολύ δύσκολο τώρα, άφησέ το για αργότερα.
Κανόνες για τον καθρέφτη
- Αποφάσισε από πριν πόσες φορές την ημέρα και για πόση ώρα θα κοιτάξεις τον καθρέφτη, για παράδειγμα μία φορά το πρωί για να ετοιμαστείς.
- Κοίτα ολόκληρο το πρόσωπο ή το σώμα από κανονική απόσταση, όχι ένα σημείο από πολύ κοντά.
- Όταν τελειώσει ο χρόνος, απομακρύνσου και κάνε κάτι άλλο.
Φράση: «Ο καθρέφτης μου δείχνει πώς ετοιμάζομαι, όχι πόσο αξίζω.»
Γιατί βοηθά: ο συχνός έλεγχος είναι από τις συμπεριφορές που χαρακτηρίζουν τη διαταραχή,[2] και όσο λιγότερο τροφοδοτείται, τόσο λιγότερο χώρο παίρνει στη μέρα σου. Αν σήμερα ξεπέρασες τον κανόνα, δεν πειράζει· αύριο ξεκινάς ξανά.
Μία συμπεριφορά λιγότερη, βήμα βήμα
- Γράψε τις συμπεριφορές που κάνεις για το σημείο που σε απασχολεί: έλεγχος, κάλυψη, ερωτήσεις, φίλτρα.
- Βάλε τες σε σειρά από την πιο εύκολη έως την πιο δύσκολη να μειώσεις.
- Ξεκίνα από την πιο εύκολη και μείωσέ τη λίγο, για μία εβδομάδα.
Φράση: «Μπορώ να νιώσω την ανησυχία χωρίς να κάνω κάτι για να τη σβήσω αμέσως.»
Γιατί βοηθά: αυτή η σταδιακή λογική βρίσκεται στη βάση της έκθεσης και πρόληψης αντίδρασης,[1] αλλά η πλήρης δουλειά γίνεται καλύτερα μαζί με έναν ειδικό, ώστε να προχωράς με ρυθμό που αντέχεις. Αν η ανησυχία ανέβει πολύ, είναι αναμενόμενο στην αρχή· δεν σημαίνει ότι κάνεις κάτι λάθος.
Τι κάνει το σώμα μου για μένα
- Κάθε βράδυ γράψε ένα πράγμα που σου επέτρεψε να κάνεις το σώμα σου σήμερα: να περπατήσεις, να αγκαλιάσεις, να γελάσεις, να δουλέψεις.
- Δεν χρειάζεται να σου αρέσει η εμφάνισή του· αρκεί να δεις και κάτι άλλο εκτός από αυτήν.
Φράση: «Το σώμα μου δεν είναι μόνο κάτι που κοιτάζουν· είναι αυτό με το οποίο ζω.»
Γιατί βοηθά: η ουδέτερη ματιά στο σώμα, χωρίς να απαιτεί να το αγαπήσεις, μετακινεί την προσοχή από τον καθρέφτη στη λειτουργία και στη ζωή. Αν κάποιο βράδυ δεν βρίσκεις τίποτα να γράψεις, γράψε «ανάπνευσα»· μετράει κι αυτό.
Η πυξίδα των αξιών
Γράψε τρία πράγματα που θα ήθελες να λένε για σένα οι άνθρωποι που αγαπάς, χωρίς καμία αναφορά στην εμφάνιση. Μετά διάλεξε μια μικρή πράξη αυτή την εβδομάδα που σε φέρνει πιο κοντά σε ένα από αυτά, ακόμη κι αν το σημείο σε απασχολεί. Η ζωή που θέλεις δεν χρειάζεται να περιμένει πρώτα να «διορθωθεί» ο καθρέφτης.
Για γονείς εφήβων. Η δυσμορφοφοβία συχνά ξεκινά στην εφηβεία.[2] Αν ο έφηβός σου περνά πολλές ώρες στον καθρέφτη, αποφεύγει φωτογραφίες, το σχολείο ή τους φίλους λόγω της εμφάνισης, ή ρωτά συνεχώς αν «φαίνεται», επικοινώνησε πρώτα μαζί μας για να δούμε μαζί αν και πώς μπορεί να βοηθήσει η συμβουλευτική εφήβων.
Πώς βοηθάμε με τη δυσμορφοφοβία στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε με εφήβους και ενήλικες που νιώθουν ότι η εικόνα του σώματος έχει γίνει φυλακή, είτε υπάρχει διάγνωση σωματοδυσμορφικής διαταραχής είτε όχι. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας· όπου χρειάζεται ψυχιατρική εκτίμηση ή φαρμακευτική αγωγή, συνεργαζόμαστε με τον ψυχίατρό σου. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως τη σταδιακή μείωση των ελέγχων και της αναζήτησης διαβεβαίωσης και τη δουλειά με τις σκέψεις για την εμφάνιση.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που βλέπει τον άνθρωπο ως σύνολο σώματος, συναισθήματος, σκέψης και σχέσεων. Μας βοηθά να φτάσουμε στις ρίζες της ντροπής για το σώμα, όχι μόνο στα συμπτώματα· η κλινική ύπνωση χρησιμοποιείται ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, όπου ταιριάζει. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη στήριξη με συγκεκριμένα εργαλεία για την καθημερινότητα: κανόνες για τον καθρέφτη και τις οθόνες, βήματα πίσω στις κοινωνικές επαφές, αυτοεκτίμηση πέρα από την εμφάνιση. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, από έναν χώρο όπου νιώθεις άνεση, με την κάμερα όπως σε βολεύει, ή δια ζώσης στο γραφείο μας στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι η δυσμορφοφοβία;
Είναι μια κατάσταση ψυχικής υγείας, που σήμερα ονομάζεται σωματοδυσμορφική διαταραχή, με επίμονη ενασχόληση με «ελαττώματα» της εμφάνισης που οι άλλοι συνήθως δεν βλέπουν, μαζί με επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές όπως ο έλεγχος στον καθρέφτη.[1][2]
Πόσο συχνή είναι;
Μια συστηματική ανασκόπηση εκτίμησε τη συχνότητα σε περίπου 1,9% στους ενήλικες του γενικού πληθυσμού και 2,2% στους εφήβους.[3] Συχνά δεν αναγνωρίζεται, γιατί οι άνθρωποι ντρέπονται να μιλήσουν γι' αυτήν.
Θα βοηθήσει μια αισθητική επέμβαση;
Η έρευνα δείχνει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι με σωματοδυσμορφική διαταραχή έχουν φτωχά αποτελέσματα μετά από αισθητικές επεμβάσεις.[4] Αξίζει πρώτα να μιλήσεις με έναν ειδικό ψυχικής υγείας.
Χρειάζομαι φάρμακα;
Δεν χρειάζονται όλοι. Τη διάγνωση και τη φαρμακευτική αγωγή, όπου χρειάζεται, τις ορίζει ο ψυχίατρος. Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία έχει ισχυρή ερευνητική στήριξη από μόνη της ή μαζί με φάρμακα.[1][7]
Βοηθάτε και εφήβους;
Ναι. Για εφήβους, επικοινώνησε πρώτα μαζί μας ως γονιός, για να δούμε μαζί τα επόμενα βήματα.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγεις διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνεις online. Κάθε συνεδρία διαρκεί 45 λεπτά και κοστίζει 45 €· δες όλες τις τιμές.
Χρειάζεσαι άμεση βοήθεια;
Αν εσύ ή κάποιος δικός σου βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, κάλεσε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχεις σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Ο καθρέφτης δεν λέει όλη την ιστορία
Ο παραμορφωτικός καθρέφτης μεγαλώνει ένα σημείο και κρύβει όλα τα υπόλοιπα· μαζί μπορούμε να σε βοηθήσουμε να ξαναδείς ολόκληρη την εικόνα, και τη ζωή που δεν χωρά σε έναν καθρέφτη. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας.
Κλείσε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- NHS. Body dysmorphic disorder (BDD). National Health Service, 2023. nhs.uk
- Krebs G, Fernández de la Cruz L, Mataix-Cols D. Recent advances in understanding and managing body dysmorphic disorder. Evidence-Based Mental Health, 2017;20(3):71-75. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Veale D, Gledhill LJ, Christodoulou P, Hodsoll J. Body dysmorphic disorder in different settings: A systematic review and estimated weighted prevalence. Body Image, 2016;18:168-186. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Bowyer L, Krebs G, Mataix-Cols D, Veale D, Monzani B. A critical review of cosmetic treatment outcomes in body dysmorphic disorder. Body Image, 2016;19:1-8. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Angelakis I, Gooding PA, Panagioti M. Suicidality in body dysmorphic disorder (BDD): A systematic review with meta-analysis. Clinical Psychology Review, 2016;49:55-66. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Holland G, Tiggemann M. A systematic review of the impact of the use of social networking sites on body image and disordered eating outcomes. Body Image, 2016;17:100-110. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Harrison A, Fernández de la Cruz L, Enander J, Radua J, Mataix-Cols D. Cognitive-behavioral therapy for body dysmorphic disorder: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Clinical Psychology Review, 2016;48:43-51. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
