Έστειλες μήνυμα πριν από μία ώρα και βλέπεις ότι το διάβασε. Δεν απάντησε. Ξαναδιαβάζεις τι έγραψες, ψάχνεις αν ήταν απότομο, ανοίγεις το προφίλ του άλλου για να δεις αν ήταν online, φτιάχνεις στο μυαλό σου δέκα εξηγήσεις και καμία δεν σε ηρεμεί. Όταν τελικά απαντήσει, ανακουφίζεσαι για λίγο, μέχρι την επόμενη φορά. Αυτό έχει όνομα: ανασφάλεια στη σχέση. Δεν σημαίνει ότι «υπερβάλλεις» ούτε ότι αγαπάς λάθος· σημαίνει ότι ένας παλιός φόβος, ο φόβος να σε αφήσουν, έχει πάρει το τιμόνι.
Μια εικόνα που βοηθά: μια σχέση μοιάζει με έναν κήπο που φροντίζετε μαζί. Όταν φοβάσαι ότι το φυτό θα ξεραθεί, το ποτίζεις ξανά και ξανά, με τις ερωτήσεις, τους ελέγχους, τα «μ' αγαπάς ακόμη;». Το υπερβολικό πότισμα όμως δεν δυναμώνει τις ρίζες· κάποιες φορές τις πνίγει. Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε από πού έρχεται η ανασφάλεια στη σχέση, γιατί η συνεχής επιβεβαίωση δεν φτάνει, πότε η ανασφάλεια είναι σήμα για την ίδια τη σχέση και ποια μικρά εργαλεία βοηθούν.
Βασικά Σημεία
- Η ανασφάλεια στη σχέση είναι συχνά ένας κύκλος: φόβος, ανάγκη για επιβεβαίωση ή έλεγχο, σύντομη ανακούφιση και μετά πάλι φόβος.
- Η θεωρία του δεσμού εξηγεί ότι ο τρόπος που συνδεόμαστε ως ενήλικες επηρεάζεται εν μέρει από τις πρώτες μας σχέσεις· ο αγχώδης δεσμός σχετίζεται με έντονο φόβο εγκατάλειψης.
- Η υπερβολική αναζήτηση επιβεβαίωσης σχετίζεται στην έρευνα με περισσότερη καταθλιπτική διάθεση και με απόρριψη από τους άλλους.
- Μερικές φορές η ανασφάλεια δεν έρχεται από μέσα σου αλλά από τη σχέση: ασυνέπεια, ψέματα ή έλεγχος είναι σήματα που αξίζει να ακούσεις.
- Η ασφάλεια στον δεσμό μπορεί να ενισχυθεί, μέσα από μικρές αλλαγές, μια ειλικρινή συζήτηση στο ζευγάρι και, όπου χρειάζεται, ψυχοθεραπεία.
Τι είναι η ανασφάλεια στη σχέση
Η ανασφάλεια στη σχέση δεν είναι διάγνωση. Είναι μια συχνή εμπειρία, όπου η εγγύτητα με τον άλλον, αντί να φέρνει ηρεμία, φέρνει διαρκή επαγρύπνηση: τι σκέφτεται, αν απομακρύνεται, αν θα φύγει. Πολλοί άνθρωποι περιγράφουν ότι νιώθουν ανασφάλεια στη σχέση τους ακόμη κι όταν όλα πάνε καλά, και ότι ντρέπονται γι' αυτό, γιατί «δεν υπάρχει λόγος».
Αυτό το άρθρο εστιάζει στην καθημερινή ανασφάλεια, στον κύκλο της επιβεβαίωσης, του ελέγχου και της υπερανάλυσης. Αν αυτό που σε απασχολεί είναι κυρίως η ζήλια, δες τον οδηγό για τη ζήλια στη σχέση, και αν σε φοβίζει η ίδια η δέσμευση ή η απόρριψη πριν καν ξεκινήσει κάτι, τον οδηγό για τον φόβο δέσμευσης και απόρριψης.
Ο κύκλος της ανασφάλειας: επιβεβαίωση, έλεγχος, υπερανάλυση
Η ανασφάλεια σπάνια μένει μόνο σκέψη. Συνήθως γίνεται κίνηση: μια ερώτηση, ένας έλεγχος, ένα μήνυμα ακόμη. Ο πίνακας περιγράφει ενδεικτικά πώς στήνεται ο κύκλος και γιατί κρατά.
| Τι σκέφτεσαι | Τι κάνεις | Τι κερδίζεις αμέσως | Τι κοστίζει μακροπρόθεσμα |
|---|---|---|---|
| «Μήπως δεν με θέλει πια;» | Ρωτάς ξανά και ξανά αν σε αγαπά | Λίγα λεπτά ηρεμίας | Η απάντηση δεν «κρατά» και ο άλλος κουράζεται |
| «Γιατί άργησε να απαντήσει;» | Ελέγχεις πότε ήταν online, τι ανέβασε, με ποιον μιλά | Αίσθηση ελέγχου | Περισσότερο υλικό για υπερανάλυση και περισσότερος φόβος |
| «Ήταν ψυχρό αυτό που είπε;» | Αναλύεις κάθε λέξη και κάθε emoji | Η ψευδαίσθηση ότι «προλαβαίνεις» την απόρριψη | Εξάντληση και παρερμηνείες |
| «Οι άλλοι είναι καλύτεροι από μένα.» | Συγκρίνεις τον εαυτό σου με πρώην ή με άλλους | Τίποτα· μόνο ένταση | Πέφτει η αυτοεκτίμηση |
| «Αν δείξω ότι με πείραξε, θα φύγει.» | Λες «όλα καλά» και κρατάς μέσα σου τον πόνο | Αποφεύγεις μια δύσκολη κουβέντα | Ο άλλος δεν ξέρει τι χρειάζεσαι |
Ο μηχανισμός θυμίζει αυτό που συμβαίνει στην υπερανάλυση των σκέψεων: η ανάλυση μοιάζει με λύση, αλλά τροφοδοτεί τον φόβο. Και η τελευταία γραμμή του πίνακα, το να καταπίνεις τις ανάγκες σου για να μη χάσεις τον άλλον, συνδέεται συχνά με το people pleasing. Ιδιαίτερα δύσκολα γίνονται τα πράγματα όταν η επικοινωνία είναι κυρίως γραπτή, όπως σε μια σχέση από απόσταση, ή όταν έχεις ζήσει στο παρελθόν μια ξαφνική εξαφάνιση, ένα ghosting.
Αγχώδης δεσμός: από πού έρχεται η ανασφάλεια
Η θεωρία του δεσμού ξεκίνησε για να εξηγήσει τον συναισθηματικό δεσμό του βρέφους με τους γονείς. Το 1987 οι Hazan και Shaver πρότειναν ότι και ο ρομαντικός έρωτας είναι μια διαδικασία δεσμού, και ότι οι ενήλικες, όπως και τα βρέφη, συνδέονται με τρεις βασικούς τρόπους: ασφαλή, αποφευκτικό και αγχώδη. Ο τρόπος αυτός επηρεάζεται εν μέρει από τις πρώτες σχέσεις με τους γονείς και από τα εσωτερικά «μοντέλα» που φτιάχνουμε για τον εαυτό μας και τους άλλους.[1]
Σήμερα οι ερευνητές μιλούν για δύο διαστάσεις ανασφάλειας στον δεσμό, το άγχος και την αποφυγή, που αντανακλώνται και στον τρόπο που ρυθμίζουμε τα συναισθήματά μας μπροστά σε μια απειλή.[3] Ο αγχώδης δεσμός μοιάζει με αυτό που περιγράψαμε στην αρχή: όταν υπάρχει φόβος, η αυτόματη κίνηση είναι να πλησιάσεις, να ζητήσεις, να βεβαιωθείς. Σε μελέτες με ζευγάρια, οι άνθρωποι με περισσότερο άγχος δεσμού πληγώνονταν πιο έντονα τις μέρες με κριτική ή σύγκρουση και εξέφραζαν τον πόνο τους με τρόπους που προκαλούσαν ενοχές στον σύντροφο· αυτό τους έκανε να νιώθουν πιο σίγουρα για τη δέσμευσή του, αλλά μείωνε την ικανοποίηση του συντρόφου από τη σχέση.[6]
Το σημαντικό είναι ότι ο τρόπος δεσμού δεν είναι καταδίκη. Η έρευνα δείχνει ότι η ανασφάλεια στον δεσμό συμβάλλει σε πολλές ψυχολογικές δυσκολίες, αλλά και ότι η ενίσχυση της αίσθησης ασφάλειας μπορεί να βοηθήσει να ανακουφιστούν.[2] Δεν φταις εσύ που έμαθες να φοβάσαι την απόσταση· μπορείς όμως να μάθεις και άλλους τρόπους.
Γιατί η συνεχής επιβεβαίωση δεν ησυχάζει τον φόβο
Το να ρωτάς «μ' αγαπάς;» δεν είναι πρόβλημα. Πρόβλημα γίνεται όταν η ερώτηση επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά, γιατί καμία απάντηση δεν φτάνει. Οι ερευνητές το ονομάζουν υπερβολική αναζήτηση επιβεβαίωσης. Μια μετα-ανάλυση 38 μελετών με σχεδόν 7.000 συμμετέχοντες βρήκε ότι σχετίζεται με περισσότερα καταθλιπτικά συμπτώματα, και μια δεύτερη ανάλυση έδειξε μια μικρότερη αλλά υπαρκτή σχέση με την απόρριψη από τους άλλους, λίγο πιο έντονη στις ερωτικές σχέσεις.[4] Σε μελέτες με ζευγάρια, η σύνδεση της αναζήτησης επιβεβαίωσης με τη θλίψη εξηγούνταν κυρίως από το άγχος δεσμού, και οι σύντροφοι πρόσεχαν αυτή τη συμπεριφορά ο ένας στον άλλον.[5]
Με απλά λόγια, η επιβεβαίωση λειτουργεί σαν ένα ποτήρι νερό σε χώμα που δεν κρατά υγρασία: ανακουφίζει για λίγο και μετά χρειάζεται πάλι. Η λύση δεν είναι να σταματήσεις ξαφνικά να ζητάς ό,τι χρειάζεσαι, αλλά να δυναμώσει το ίδιο το χώμα: η αυτοεκτίμησή σου, η ικανότητα να αντέχεις λίγη αβεβαιότητα και ένας πιο καθαρός τρόπος να μιλάτε στο ζευγάρι. Αν η ανασφάλεια ριζώνει σε μια γενικότερη αίσθηση ότι δεν αξίζεις, δες τη σελίδα για την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθηση.
Όταν η ανασφάλεια είναι σήμα για την ίδια τη σχέση
Δεν έρχεται κάθε ανασφάλεια από μια παλιά πληγή. Μερικές φορές το μήνυμα είναι σωστό. Αν ο άλλος είναι ασυνεπής, εξαφανίζεται και επιστρέφει, λέει ψέματα, σε κάνει να αμφιβάλλεις για όσα είδες ή άκουσες, ή αν η σχέση έχει γίνει έλεγχος, η ανασφάλεια σου δείχνει κάτι για τη σχέση, όχι για εσένα. Το NHS περιγράφει ως σημάδια κακοποιητικής σχέσης, ανάμεσα σε άλλα, να σε απομονώνει ο άλλος από φίλους και οικογένεια, να σε κατηγορεί ότι φλερτάρεις ή ότι απατάς, και να παρακολουθεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή την τοποθεσία σου.[7]
Μια χρήσιμη ερώτηση είναι: η ανασφάλειά μου ανεβαίνει όταν ο άλλος κάνει κάτι συγκεκριμένο, ή υπάρχει σχεδόν πάντα, όποιος κι αν είναι απέναντι; Αν το πρώτο, δες τα σημάδια μιας τοξικής σχέσης και τι είναι το gaslighting. Αν το δεύτερο, η δουλειά είναι περισσότερο με τον δικό σου φόβο. Συχνά είναι λίγο και από τα δύο, και αυτό το ξεκαθάρισμα είναι από τα πρώτα πράγματα που κάνουμε στη θεραπεία.
Ανασφάλεια στη σχέση: αντιμετώπιση με μικρά εργαλεία
Τα εργαλεία αυτά δεν υπόσχονται να εξαφανίσουν τον φόβο. Σε βοηθούν να μην τον αφήνεις να αποφασίζει για σένα. Διάλεξε ένα και δοκίμασέ το για μία εβδομάδα, σε μια σχετικά ήρεμη περίοδο.
Η παύση πριν τον έλεγχο
- Όταν νιώσεις την παρόρμηση να ελέγξεις το κινητό ή το προφίλ του άλλου, σταμάτα και ονόμασε τι νιώθεις: «φόβο», «ζήλια», «μοναξιά».
- Βάλε ένα χρονόμετρο για δέκα λεπτά και κάνε κάτι άλλο με τα χέρια σου.
- Όταν χτυπήσει, ρώτα: χρειάζομαι ακόμη να ελέγξω; Αν ναι, κάν' το· αν όχι, σημείωσέ το ως μικρή νίκη.
Φράση: «Αυτό που νιώθω τώρα είναι φόβος. Ο φόβος δεν είναι απόδειξη.»
Γιατί βοηθά: ο έλεγχος ανακουφίζει για λίγο αλλά τροφοδοτεί τον κύκλο· η καθυστέρηση σε μαθαίνει ότι το άγχος συχνά ανεβαίνει και μετά πέφτει, χωρίς να χρειαστεί να κάνεις κάτι. Αν κάποια φορά ελέγξεις, δεν πειράζει· η επόμενη παύση μετράει εξίσου.
Ερώτηση αντί για κατηγορία
- Περίγραψε το συγκεκριμένο γεγονός, χωρίς «πάντα» και «ποτέ».
- Πες τι ένιωσες, σε πρώτο πρόσωπο.
- Πες τι θα χρειαζόσουν, ως ερώτηση.
Φράση: «Όταν δεν απάντησες όλο το απόγευμα, ανησύχησα. Θα μπορούσες, όταν αργείς, να μου στέλνεις ένα σύντομο "θα σου πω αργότερα";»
Γιατί βοηθά: η κατηγορία σπρώχνει τον άλλον σε άμυνα, ενώ μια σαφής ανάγκη του δίνει τρόπο να βοηθήσει. Αν βγει πιο απότομο απ' όσο ήθελες, μπορείς να ξαναρχίσεις: «Ας το πω αλλιώς.» Περισσότερα στον οδηγό για την επικοινωνία στο ζευγάρι.
Ηρέμησε πρώτα το σώμα
- Βάλε το χέρι στο στήθος και πάρε μερικές αργές ανάσες, με την εκπνοή λίγο πιο μεγάλη από την εισπνοή.
- Πες μέσα σου μια φράση που θα έλεγες σε έναν καλό φίλο σε αυτή τη θέση.
- Μόνο όταν το σώμα ηρεμήσει λίγο, αποφάσισε αν θα στείλεις μήνυμα.
Φράση: «Είναι δύσκολο αυτό που νιώθω. Μπορώ να το κρατήσω για λίγο χωρίς να κάνω κάτι.»
Γιατί βοηθά: η έρευνα δείχνει ότι η ανασφάλεια στον δεσμό συνδέεται με συγκεκριμένους τρόπους ρύθμισης του συναισθήματος, οπότε η εξάσκηση σε μια πιο ήρεμη ρύθμιση είναι ουσιαστική δουλειά.[3] Αν δεν ηρεμήσεις αμέσως, δεν απέτυχες· το σώμα μαθαίνει με επανάληψη.
Ο δικός σου κήπος
- Γράψε τρία πράγματα που σου έδιναν χαρά πριν από τη σχέση: φίλοι, χόμπι, κίνηση, κάτι που μαθαίνεις.
- Βάλε ένα από αυτά στο πρόγραμμα της εβδομάδας, με ημέρα και ώρα.
- Κράτα το ακόμη κι αν ο άλλος είναι διαθέσιμος εκείνη την ώρα.
Φράση: «Η σχέση μου είναι ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής μου, όχι ολόκληρη η ζωή μου.»
Γιατί βοηθά: όσο περισσότερα στηρίγματα έχεις στη ζωή σου, τόσο λιγότερο βάρος σηκώνει μία σχέση και τόσο λιγότερο τρομάζει κάθε μικρή απόσταση. Αν στην αρχή νιώθεις ότι «κλέβεις» χρόνο από τη σχέση, είναι αναμενόμενο.
Κάθε σχέση έχει εποχές. Μια πιο ήσυχη περίοδος, ένα πιο αραιό μήνυμα, μια κουρασμένη εβδομάδα του άλλου δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι ο κήπος ξεραίνεται. Το να αντέχεις λίγη αβεβαιότητα είναι κι αυτό ένας τρόπος να τον φροντίζεις.
Μιλώντας για την ανασφάλεια ως ζευγάρι
Η ανασφάλεια δεν χρειάζεται να μένει μυστικό που κουβαλάς μόνο εσύ. Όταν τη μοιραστείς ήρεμα, ως κάτι που προσπαθείς να καταλάβεις και όχι ως κατηγορία, ο άλλος μπορεί να γίνει σύμμαχος. Ένα απλό εργαλείο είναι ένα εβδομαδιαίο «δελτίο καιρού» για τη σχέση: πέντε λεπτά, μία φορά την εβδομάδα, όπου ρωτάτε ο ένας τον άλλον πόσο κοντά νιώσατε, από το 1 ως το 10, και τι μικρό θα βοηθούσε την επόμενη εβδομάδα.
Αν οι συζητήσεις καταλήγουν σε καβγά ή σε σιωπή, μπορεί να βοηθήσει ένας τρίτος χώρος. Στη θεραπεία ζευγαριών δουλεύουμε με τον «χορό» όπου ο ένας πλησιάζει από φόβο και ο άλλος απομακρύνεται από πίεση, ώστε να τον δείτε μαζί αντί να κατηγορείτε ο ένας τον άλλον. Η κοινή συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά για το ζευγάρι, online ή στην Πάτρα· δες και τη συμβουλευτική ζεύγους.
Πώς βοηθάμε με την ανασφάλεια στη σχέση στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε με την ανασφάλεια στις σχέσεις σε ατομικές συνεδρίες και σε συνεδρίες ζευγαριού. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. Μαζί βλέπουμε από πού έρχεται ο φόβος, ποια είναι τα «παλιά χώματα» που φέρνεις στη σχέση, και πώς να ζητάς αυτό που χρειάζεσαι χωρίς να χάνεις τον εαυτό σου. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως τον έλεγχο των σκέψεων του τύπου «αν δεν απαντήσει, δεν με θέλει» και τη σταδιακή μείωση των ελέγχων.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με τη σκέψη, το συναίσθημα, το σώμα και τις σχέσεις, και με τις ρίζες του φόβου εγκατάλειψης, όχι μόνο με τα συμπτώματά του. Η κλινική ύπνωση είναι εργαλείο μέσα στη μέθοδο. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη στήριξη με πρακτικά εργαλεία για την επικοινωνία, τα όρια και τις αποφάσεις στη σχέση. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, ατομικά ή ως ζευγάρι, ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Αν η ανασφάλεια έχει μετατραπεί σε μια σκέψη που δεν σε αφήνει, για κάποιον που δεν είναι διαθέσιμος ή για μια σχέση που τελείωσε, δες και τι είναι η εμμονή με κάποιον. Η πορεία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί νιώθω ανασφάλεια στη σχέση μου ενώ όλα πάνε καλά;
Συχνά η ανασφάλεια δεν απαντά σε κάτι που συμβαίνει τώρα, αλλά σε έναν παλιό φόβο εγκατάλειψης. Η θεωρία του δεσμού εξηγεί ότι ο τρόπος που συνδεόμαστε επηρεάζεται εν μέρει από παλαιότερες σχέσεις.[1]
Τι είναι ο αγχώδης δεσμός;
Είναι ένας τρόπος σύνδεσης όπου ο φόβος της απόρριψης ή της εγκατάλειψης είναι έντονος και η αυτόματη κίνηση είναι να πλησιάσεις και να ζητήσεις επιβεβαίωση. Οι ερευνητές τον μελετούν ως μία από τις δύο διαστάσεις ανασφάλειας στον δεσμό, μαζί με την αποφυγή.[3]
Είναι κακό να ζητάω επιβεβαίωση από τον σύντροφό μου;
Όχι. Όλοι χρειαζόμαστε επιβεβαίωση. Όταν όμως γίνεται επίμονη και καμία απάντηση δεν αρκεί, η έρευνα τη συνδέει με περισσότερη θλίψη και ένταση στη σχέση.[4] Ο στόχος είναι να ζητάς καθαρά αυτό που χρειάζεσαι και να μαθαίνεις να αντέχεις λίγη αβεβαιότητα.
Πώς ξέρω αν η ανασφάλεια είναι δική μου ή φταίει η σχέση;
Αν η ανασφάλεια ανεβαίνει όταν ο άλλος είναι ασυνεπής, λέει ψέματα ή σε ελέγχει, ακούει κάτι αληθινό για τη σχέση. Αν υπάρχει σχεδόν πάντα, όποιος κι αν είναι απέναντι, συχνά έχει ρίζες σε σένα. Πολλές φορές ισχύει λίγο και από τα δύο.
Μπορούμε να έρθουμε ως ζευγάρι;
Ναι. Η συνεδρία ζευγαριού κοστίζει 45 € για 45 λεπτά για το ζευγάρι μαζί, online ή στην Πάτρα.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγεις διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνεις online. Κάθε συνεδρία διαρκεί 45 λεπτά και κοστίζει 45 €· δες όλες τις τιμές.
Χρειάζεσαι άμεση βοήθεια;
Αν εσύ ή κάποιος δικός σου βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, κάλεσε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχεις σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Ας φροντίσουμε μαζί τις ρίζες
Ένας κήπος δεν δυναμώνει με περισσότερο πότισμα, αλλά με πιο γερές ρίζες, και οι ρίζες της ασφάλειας μπορούν να μεγαλώσουν σε κάθε ηλικία. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας, ατομικά ή ως ζευγάρι, online ή στην Πάτρα.
Κλείσε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- Hazan C, Shaver P. Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 1987;52(3):511-524. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Mikulincer M, Shaver PR. An attachment perspective on psychopathology. World Psychiatry, 2012;11(1):11-15. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Mikulincer M, Shaver PR. Attachment orientations and emotion regulation. Current Opinion in Psychology, 2019;25:6-10. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Starr LR, Davila J. Excessive reassurance seeking, depression, and interpersonal rejection: a meta-analytic review. Journal of Abnormal Psychology, 2008;117(4):762-775. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Shaver PR, Schachner DA, Mikulincer M. Attachment style, excessive reassurance seeking, relationship processes, and depression. Personality and Social Psychology Bulletin, 2005;31(3):343-359. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Overall NC, Girme YU, Lemay EP Jr, Hammond MD. Attachment anxiety and reactions to relationship threat: the benefits and costs of inducing guilt in romantic partners. Journal of Personality and Social Psychology, 2014;106(2):235-256. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- NHS. Domestic violence and abuse. NHS, UK. nhs.uk
