Λέτε «ναι» σε μια χάρη πριν καν σκεφτείτε αν έχετε χρόνο. Μένετε ως αργά στη δουλειά για να καλύψετε κάποιον άλλον. Ζητάτε συγγνώμη για πράγματα που δεν φταίτε. Αν σας ρωτήσουν τι θέλετε, η πρώτη σας σκέψη είναι τι θέλουν οι άλλοι. Και όταν τελικά μένετε μόνοι, νιώθετε κουρασμένοι, ίσως και λίγο θυμωμένοι, χωρίς να ξέρετε ακριβώς με ποιον. Πολλοί άνθρωποι αναγνωρίζουν τον εαυτό τους σε αυτή την εικόνα και τη λένε με μια αγγλική έκφραση: people pleasing.
Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι σημαίνει το people pleasing και τι δεν σημαίνει, ποια είναι τα σημάδια του, από πού μπορεί να προέρχεται η ανάγκη να ευχαριστούμε τους άλλους, τι κοστίζει στην ψυχική υγεία και στις σχέσεις, πώς συνδέεται με την αυτοεκτίμηση και ποια βήματα βοηθούν να λέτε «όχι» πιο εύκολα. Η καλοσύνη σας δεν είναι το πρόβλημα. Το ζητούμενο είναι να χωράτε κι εσείς μέσα σε αυτήν.
Βασικά Σημεία
- Το people pleasing είναι μια δημοφιλής έκφραση, όχι διάγνωση· περιγράφει την τάση να βάζετε σταθερά τις ανάγκες των άλλων πάνω από τις δικές σας.
- Η έρευνα ξεχωρίζει τη φροντίδα για τους άλλους, που είναι υγιής, από την υπερβολική εστίαση στους άλλους με παραμέληση του εαυτού, που συνδέεται με ψυχική δυσφορία.
- Συχνά πίσω από το «δεν μπορώ να πω όχι» βρίσκονται ο φόβος της σύγκρουσης ή της απόρριψης και μια αυτοεκτίμηση που εξαρτάται από την επιδοκιμασία των άλλων.
- Η διεκδικητικότητα μαθαίνεται: μικρά βήματα, όπως μια παύση πριν το «ναι» και σύντομες φράσεις άρνησης, κάνουν διαφορά με την εξάσκηση.
- Στο Art of Mind δουλεύουμε με αυτό το μοτίβο σε ατομικές συνεδρίες, online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, ή στην Πάτρα.
Τι είναι το people pleasing και τι δεν είναι
Το people pleasing δεν είναι ψυχιατρική διάγνωση. Είναι μια καθημερινή έκφραση για ένα μοτίβο που πολλοί αναγνωρίζουν: την ανάγκη να ευχαριστείτε τους άλλους, να τους κρατάτε ικανοποιημένους και να αποφεύγετε κάθε δυσαρέσκεια, ακόμη κι όταν αυτό σας κοστίζει. Οι ερευνητές το ερευνούν με διαφορετικούς όρους. Ένας από αυτούς είναι η «ανεξέλεγκτη κοινωνικότητα» (unmitigated communion), που ορίζεται ως η εστίαση και η εμπλοκή με τους άλλους σε βαθμό που αποκλείει τον εαυτό.[3]
Η διάκριση που κάνει η έρευνα είναι σημαντική. Σε τέσσερις μελέτες, η υγιής φροντίδα για τους άλλους (communion) και η ανεξέλεγκτη εκδοχή της σχετίζονταν μεταξύ τους, αλλά μόνο η δεύτερη συνδεόταν με αρνητική εικόνα για τον εαυτό, με την ανάγκη να αντλείτε την αξία σας από την κρίση των άλλων και με ψυχική δυσφορία.[2] Με άλλα λόγια, το να νοιάζεστε, να βοηθάτε και να είστε γενναιόδωροι δεν είναι πρόβλημα. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η φροντίδα για τους άλλους γίνεται ο μόνος τρόπος να νιώθετε ότι αξίζετε, και όταν δεν αφήνει καθόλου χώρο για εσάς.
Το μοτίβο έχει και διαβαθμίσεις. Σε μια μελέτη με 2.203 φοιτητές, οι ερευνητές βρήκαν τέσσερα διαφορετικά προφίλ, από ήπιο έως έντονο people pleasing, και οι πιο έντονες τάσεις συνδέονταν με χαμηλότερη ψυχική ευεξία.[5] Δεν είναι λοιπόν θέμα «το έχω ή δεν το έχω». Οι περισσότεροι άνθρωποι το κάνουν πότε πότε· αξίζει να το προσέξετε όταν γίνεται ο κανόνας.
Δεν μπορώ να πω όχι: σημάδια ότι το μοτίβο σας βαραίνει
Τα σημάδια του people pleasing είναι συχνά τόσο οικεία που δεν τα προσέχουμε. Το NHS σημειώνει ότι οι άνθρωποι με χαμηλή αυτοεκτίμηση συχνά νιώθουν ότι πρέπει να λένε «ναι» στους άλλους, ακόμη κι όταν πραγματικά δεν το θέλουν.[1] Κάποια συνηθισμένα μοτίβα είναι:
- λέτε «ναι» αυτόματα και μετανιώνετε αμέσως μετά·
- ζητάτε συγγνώμη συχνά, ακόμη και όταν δεν φταίτε·
- δυσκολεύεστε να εκφράσετε διαφωνία, ακόμη και για μικρά πράγματα, όπως πού θα φάτε·
- αναλύετε για ώρες αν κάποιος είναι δυσαρεστημένος μαζί σας·
- νιώθετε ενοχή όταν ξεκουράζεστε ή όταν κάνετε κάτι μόνο για εσάς·
- προσαρμόζετε τη γνώμη σας ανάλογα με το ποιος είναι απέναντι·
- σας είναι πιο εύκολο να βοηθήσετε παρά να ζητήσετε βοήθεια.
Το ίδιο μοτίβο φαίνεται και σε πιο «επίσημες» καταστάσεις. Σε μια σειρά μελετών με διαπραγματεύσεις, όσοι είχαν υψηλή ανεξέλεγκτη κοινωνικότητα έκαναν περισσότερες υποχωρήσεις για να μην επιβαρυνθεί η σχέση με τον άλλον. Είχαν ήδη πριν από τη διαπραγμάτευση μεγαλύτερο άγχος για το πώς θα επηρεαστεί η σχέση, και όταν το κέρδος του ενός ήταν απώλεια του άλλου, κατέληγαν με χαμηλότερο αποτέλεσμα για τους ίδιους.[4] Αν αναγνωρίζετε κάτι τέτοιο σε μια αύξηση μισθού που δεν ζητήσατε ποτέ, δεν είστε οι μόνοι.
Από πού έρχεται η ανάγκη να ευχαριστώ τους άλλους
Δεν υπάρχει μία αιτία. Συνήθως πρόκειται για έναν τρόπο που κάποτε βοήθησε: σας κράτησε κοντά σε ανθρώπους που χρειαζόσασταν, σας προστάτεψε από συγκρούσεις ή σας έδωσε μια θέση. Το NHS σημειώνει ότι η χαμηλή αυτοεκτίμηση συχνά ξεκινά από την παιδική ηλικία, μέσα από τα θετικά και αρνητικά μηνύματα που δεχόμαστε από δασκάλους, φίλους, αδέλφια, γονείς, ακόμη και από τα μέσα ενημέρωσης.[1] Κάποιες διαδρομές που περιγράφουν συχνά οι άνθρωποι:
Η αξία μέσα από την επιδοκιμασία
Όταν μαθαίνουμε ότι αξίζουμε μόνο όταν είμαστε «καλοί», χρήσιμοι ή εύκολοι, η επιδοκιμασία των άλλων γίνεται το μέτρο της αξίας μας.
Ο φόβος της σύγκρουσης
Αν οι διαφωνίες στο περιβάλλον σας έφερναν ένταση ή φωνές, μπορεί να μάθατε ότι το πιο ασφαλές είναι να υποχωρείτε πρώτοι.
Ο φόβος της απόρριψης
Το «όχι» μοιάζει να βάζει σε κίνδυνο τη σχέση. Για τη σύνδεση με τον φόβο της απόρριψης έχουμε ξεχωριστό οδηγό.
Ρόλοι που αναλάβαμε νωρίς
Το παιδί που φρόντιζε τα μικρότερα αδέλφια ή που «δεν δημιουργούσε προβλήματα» μπορεί να συνεχίζει τον ίδιο ρόλο ως ενήλικας.
Η κατανόηση της προέλευσης δεν χρειάζεται να γίνει αναζήτηση ενόχων. Οι περισσότεροι γονείς έκαναν ό,τι μπορούσαν με όσα είχαν· κάποιες οικογένειες όμως ήταν πράγματι πιο δύσκολες, και αν αυτό ισχύει για εσάς, μπορεί να σας βοηθήσει ο οδηγός για τους τοξικούς γονείς. Σε κάθε περίπτωση, ο στόχος δεν είναι να κατηγορήσετε το παρελθόν, αλλά να καταλάβετε γιατί ένα «όχι» σας φαίνεται σήμερα τόσο επικίνδυνο, ώστε να μπορέσετε να επιλέξετε διαφορετικά.
Το κόστος του people pleasing: θυμός, εξάντληση, απώλεια εαυτού
Το NHS περιγράφει με σαφήνεια τι συμβαίνει όταν λέτε συνέχεια «ναι» ενώ δεν το θέλετε: ο κίνδυνος είναι να φορτωθείτε υπερβολικά και να νιώσετε πικρία, θυμό και κατάθλιψη.[1] Η έρευνα για την ανεξέλεγκτη κοινωνικότητα δείχνει έναν πιθανό μηχανισμό: η εξάρτηση της αυτοεκτίμησης από τους άλλους οδηγεί σε υπερβολική εμπλοκή μαζί τους και σε παραμέληση του εαυτού, και αυτά εξηγούν τη σύνδεση με την ψυχική δυσφορία.[2] Η ανεξέλεγκτη κοινωνικότητα έχει συνδεθεί και με καταθλιπτικά συμπτώματα.[3]
| Πεδίο | Πώς μπορεί να φαίνεται το κόστος |
|---|---|
| Συναισθήματα | Πικρία που δεν λέγεται, θυμός που ξεσπά σε λάθος στιγμή, ενοχή όταν ξεκουράζεστε |
| Ενέργεια | Χρόνια κούραση, αίσθηση ότι δεν σας μένει χρόνος για εσάς |
| Δουλειά | Υπερφόρτωση, δυσκολία να αρνηθείτε επιπλέον εργασίες, κίνδυνος επαγγελματικής εξουθένωσης |
| Σχέσεις | Σχέσεις όπου δίνετε πολύ περισσότερα απ' όσα παίρνετε· οι άλλοι δεν ξέρουν τι πραγματικά θέλετε |
| Ταυτότητα | Η αίσθηση ότι δεν ξέρετε πια τι σας αρέσει ή τι πιστεύετε, όταν δεν υπάρχει κάποιος να ευχαριστήσετε |
Στις στενές σχέσεις, το people pleasing μπορεί να μοιάζει με αφοσίωση, αλλά συχνά κρατά τον άλλον μακριά από τον πραγματικό σας εαυτό. Αν νιώθετε ότι η διάθεσή σας εξαρτάται ολοκληρωτικά από το πώς είναι ο σύντροφός σας, δείτε και τον οδηγό για τη συναισθηματική εξάρτηση στις σχέσεις.
People pleasing και αυτοεκτίμηση
Το people pleasing και η χαμηλή αυτοεκτίμηση συχνά τροφοδοτούν το ένα το άλλο. Όταν η αξία σας εξαρτάται από το αν οι άλλοι είναι ικανοποιημένοι, κάθε «όχι» μοιάζει να την απειλεί. Και κάθε φορά που υποχωρείτε για να αποφύγετε τη δυσαρέσκεια, η πεποίθηση «οι ανάγκες μου μετράνε λιγότερο» ενισχύεται λίγο ακόμη. Το NHS σημειώνει ότι η χαμηλή αυτοεκτίμηση μπορεί να βλάψει την ψυχική υγεία και να οδηγήσει σε προβλήματα όπως η κατάθλιψη και το άγχος.[1]
Γι' αυτό η αλλαγή δεν είναι μόνο θέμα «τεχνικής άρνησης». Είναι και δουλειά με το πώς βλέπετε τον εαυτό σας. Αν θέλετε να δουλέψετε σε αυτό το επίπεδο, ο οδηγός για το πώς να χτίσετε αυτοεκτίμηση και η σελίδα για την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθηση είναι καλά σημεία εκκίνησης. Συχνά βοηθά και η αυτοσυμπόνια: να μιλάτε στον εαυτό σας όπως θα μιλούσατε σε έναν φίλο που δυσκολεύεται.
Πώς να πω όχι: διεκδικητικότητα και όρια στην πράξη
Η διεκδικητικότητα, κατά το NHS, σημαίνει να σέβεστε τις απόψεις και τις ανάγκες των άλλων και να περιμένετε το ίδιο από αυτούς.[1] Δεν είναι επιθετικότητα ούτε εγωισμός. Το NHS σημειώνει επίσης ότι, τις περισσότερες φορές, το «όχι» δεν χαλάει τις σχέσεις, και ότι μπορεί να βοηθήσει να επαναλαμβάνετε το «όχι» με διαφορετικούς τρόπους μέχρι να γίνει κατανοητό.[1]
Η εκπαίδευση στη διεκδικητικότητα είναι μια παλιά και καλά μελετημένη προσέγγιση. Μια ανασκόπηση τη χαρακτηρίζει πολύτιμη παρέμβαση που αφορά πολλά διαφορετικά κλινικά προβλήματα, και σημειώνει ότι, παρά τα στοιχεία, η έρευνα γύρω της έχει περιοριστεί τα τελευταία χρόνια.[6] Σε μια τυχαιοποιημένη μελέτη με 100 φοιτητές, ένα πρόγραμμα οκτώ ομαδικών συναντήσεων που περιλάμβανε διεκδικητικότητα, ενσυνειδητότητα και επίλυση προβλημάτων αύξησε τη διεκδικητικότητα και μείωσε το στρες, το άγχος και την καταθλιπτική διάθεση σε σχέση με την ομάδα ελέγχου, με μικρές έως μέτριες επιδράσεις.[7] Πρόκειται για μία μελέτη, όχι για απόδειξη ότι αρκεί για όλους· δείχνει όμως ότι η δεξιότητα μαθαίνεται.
Μικρά βήματα για να ξεκινήσετε
| Βήμα | Πώς μπορεί να ακούγεται |
|---|---|
| Παύση πριν το «ναι» | «Άσε με να το δω και σου απαντάω αύριο.» |
| Σύντομο, ευγενικό «όχι» | «Ευχαριστώ που με σκέφτηκες, αυτή τη φορά δεν μπορώ.» |
| Μερικό «ναι» | «Μπορώ να βοηθήσω μία ώρα, όχι όλο το απόγευμα.» |
| Επανάληψη χωρίς δικαιολογίες | «Καταλαβαίνω, αλλά η απάντησή μου είναι όχι.» |
| Έκφραση μιας προτίμησης | «Θα προτιμούσα να πάμε κάπου πιο ήσυχα.» |
Ξεκινήστε από χαμηλού ρίσκου καταστάσεις, για παράδειγμα με έναν συνάδελφο ή σε μια επιλογή εστιατορίου, πριν περάσετε σε πιο φορτισμένες σχέσεις. Το NHS προτείνει και να παρατηρείτε ανθρώπους που φέρονται διεκδικητικά και να δοκιμάζετε όσα κάνουν, χωρίς να προσποιείστε κάποιον άλλον.[1] Για περισσότερα πρακτικά εργαλεία, δείτε τον οδηγό για το πώς να βάλετε όρια στις σχέσεις και για τις δεξιότητες επικοινωνίας.
Να αντέχετε την ενοχή
Τις πρώτες φορές, το «όχι» θα φέρει πιθανότατα ενοχή ή άγχος. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάνατε κάτι λάθος· σημαίνει ότι κάνατε κάτι καινούργιο. Η ενοχή συχνά υποχωρεί όταν βλέπετε, ξανά και ξανά, ότι η σχέση άντεξε. Αν η ένταση σε κοινωνικές καταστάσεις είναι πολύ μεγάλη, ίσως αξίζει να διαβάσετε και για το κοινωνικό άγχος.
Πότε αξίζει να ζητήσετε βοήθεια
Πολλοί άνθρωποι αλλάζουν αυτό το μοτίβο σταδιακά μόνοι τους. Αξίζει όμως να μιλήσετε με έναν ειδικό όταν:
- νιώθετε συχνά εξαντλημένοι, πικραμένοι ή θυμωμένοι με τους ανθρώπους που αγαπάτε·
- η ενοχή ή το άγχος μετά από κάθε «όχι» είναι τόσο έντονα που επιστρέφετε πάντα στο «ναι»·
- η διάθεσή σας είναι πεσμένη για εβδομάδες ή έχετε χάσει το ενδιαφέρον για όσα σας ευχαριστούσαν· δείτε τη σελίδα για την κατάθλιψη·
- βρίσκεστε ξανά και ξανά σε σχέσεις όπου οι ανάγκες σας δεν μετράνε·
- δεν ξέρετε πια τι θέλετε εσείς.
Η ψυχοθεραπεία είναι ένας χώρος όπου μπορείτε να εξασκηθείτε στο να λέτε τι χρειάζεστε, χωρίς τον φόβο ότι θα χάσετε τη σχέση.
Πώς βοηθάμε με το people pleasing στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε με το people pleasing σε ατομικές συνεδρίες, online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού ή δια ζώσης στην Πάτρα. Η πρώτη συνεδρία είναι κλινική: παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας. Μαζί εξερευνούμε πού και με ποιους σας είναι πιο δύσκολο να πείτε «όχι», τι φοβάστε ότι θα συμβεί αν το πείτε και ποιες παλιές εμπειρίες έχουν διαμορφώσει αυτόν τον φόβο.
Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως η εκπαίδευση στη διεκδικητικότητα με πρόβες συγκεκριμένων συζητήσεων και ο γνωσιακός αναπροσδιορισμός των σκέψεων «αν πω όχι, θα με απορρίψουν». Το NIMH περιγράφει αυτή τη δουλειά ως επίγνωση των αυτόματων, ανακριβών σκέψεων, όπως μια χαμηλή εκτίμηση για τις ικανότητές μας, αμφισβήτησή τους και αλλαγή των μοτίβων συμπεριφοράς που μας υπονομεύουν.[8]
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με τη σκέψη, το συναίσθημα, το σώμα και τις σχέσεις. Η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, βοηθά να φτάσουμε στις συναισθηματικές ρίζες της ανάγκης για επιδοκιμασία, όχι μόνο στη συμπεριφορά. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη υποστήριξη με εφαρμόσιμα εργαλεία: φράσεις άρνησης που ταιριάζουν σε εσάς, προετοιμασία για δύσκολες συζητήσεις στη δουλειά ή στην οικογένεια, όρια που μπορείτε να κρατήσετε. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, από τον χώρο σας, ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο· επανεξετάζουμε τακτικά μαζί σας την πορεία.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι το people pleasing διαταραχή;
Όχι. Είναι μια καθημερινή έκφραση για ένα μοτίβο συμπεριφοράς, όχι διάγνωση. Η έρευνα το εξετάζει με όρους όπως η ανεξέλεγκτη κοινωνικότητα, δηλαδή η εστίαση στους άλλους σε βαθμό που αποκλείει τον εαυτό.[3] Μπορεί όμως να συνυπάρχει με άγχος ή χαμηλή διάθεση, και τότε αξίζει να το δουλέψετε.
Δηλαδή είναι κακό να είμαι καλός με τους άλλους;
Καθόλου. Η έρευνα δείχνει ότι η υγιής φροντίδα για τους άλλους δεν συνδέεται με ψυχική δυσφορία· αυτό που συνδέεται είναι η φροντίδα που αποκλείει τον εαυτό και εξαρτά την αυτοεκτίμηση από την κρίση των άλλων.[2]
Γιατί νιώθω ενοχή όταν λέω όχι;
Επειδή για χρόνια το «ναι» σας προστάτευε από τη σύγκρουση ή την απόρριψη, και το «όχι» μοιάζει με κίνδυνο. Η ενοχή είναι συχνή στην αρχή και συνήθως υποχωρεί καθώς βλέπετε ότι οι σχέσεις αντέχουν· το NHS σημειώνει ότι τις περισσότερες φορές το «όχι» δεν χαλάει τις σχέσεις.[1]
Μπορώ να μάθω να είμαι πιο διεκδικητικός ή διεκδικητική;
Ναι. Η διεκδικητικότητα είναι δεξιότητα που μαθαίνεται με εξάσκηση. Η εκπαίδευση στη διεκδικητικότητα έχει μακρά ερευνητική ιστορία ως παρέμβαση για πολλά διαφορετικά προβλήματα.[6][7]
Πόσο διαρκεί η ψυχοθεραπεία για το people pleasing;
Εξαρτάται από το πόσο βαθιά είναι ριζωμένο το μοτίβο και από το τι άλλο συμβαίνει στη ζωή σας. Το συζητάμε στην πρώτη συνεδρία, όταν σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας, και επανεξετάζουμε τακτικά την πορεία.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγετε διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνετε online. Η πρώτη συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δείτε όλες τις τιμές.
Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;
Αν εσείς ή κάποιος δικός σας βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης). Για ιατρική βοήθεια: ΕΚΑΒ 166. Αν έχετε σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Ένα «όχι» στους άλλους μπορεί να είναι ένα «ναι» στον εαυτό σας
Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. 45 λεπτά, online από όπου κι αν βρίσκεστε ή στην Πάτρα.
Κλείστε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- NHS. Raising low self-esteem. NHS (UK), page last reviewed 11 April 2023. nhs.uk
- Fritz HL, Helgeson VS. Distinctions of unmitigated communion from communion: self-neglect and overinvolvement with others. Journal of Personality and Social Psychology, 1998;75(1):121-140. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Helgeson VS, Fritz HL. A theory of unmitigated communion. Personality and Social Psychology Review, 1998;2(3):173-183. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Amanatullah ET, Morris MW, Curhan JR. Negotiators who give too much: unmitigated communion, relational anxieties, and economic costs in distributive and integrative bargaining. Journal of Personality and Social Psychology, 2008;95(3):723-738. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Kuang X, Li H, Luo W, Zhu J, Ren F. The Mental Health Implications of People-Pleasing: Psychometric Properties and Latent Profiles of the Chinese People-Pleasing Questionnaire. PsyCh Journal, 2025;14(4):500-512. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Speed BC, Goldstein BL, Goldfried MR. Assertiveness training: A forgotten evidence-based treatment. Clinical Psychology: Science and Practice, 2018;25(1):e12216. doi.org
- ElBarazi AS, Mohamed F, Mabrok M, et al. Efficiency of assertiveness training on the stress, anxiety, and depression levels of college students (Randomized control trial). Journal of Education and Health Promotion, 2024;13:203. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- National Institute of Mental Health. Psychotherapies. NIMH, last reviewed February 2024. nimh.nih.gov
