Η αγγελία για τη θέση που θέλεις είναι ανοιχτή στον υπολογιστή εδώ και μια εβδομάδα. Το βιογραφικό είναι σχεδόν έτοιμο, η ιδέα για τη δική σου δουλειά υπάρχει στο τετράδιο από πέρσι, το μάθημα που ήθελες να ξεκινήσεις έχει ήδη αρχίσει χωρίς εσένα. Κάθε φορά που πλησιάζεις, κάτι μέσα σου λέει «όχι ακόμη», «κι αν δεν τα καταφέρω;», «καλύτερα να μην το ρισκάρω». Αυτό που σε κρατά πίσω έχει ένα όνομα: φόβος αποτυχίας. Και πριν από οτιδήποτε άλλο, αξίζει να ακούσεις ότι δεν φταις εσύ που νιώθεις έτσι, ούτε σημαίνει ότι σου λείπει θέληση· ο φόβος αυτός έχει μια λογική, και μπορείς να μάθεις να τον καταλαβαίνεις.
Μια εικόνα που βοηθά είναι αυτή του σωματοφύλακα. Ο φόβος της αποτυχίας μοιάζει με έναν υπερπροστατευτικό σωματοφύλακα που κάποτε έμαθε ότι η αποτυχία φέρνει ντροπή, απογοήτευση ή απόρριψη, και από τότε κάνει τη δουλειά του με υπερβάλλοντα ζήλο: σε κρατά μακριά από κάθε πόρτα που ίσως δεν ανοίξει. Δεν θέλει το κακό σου· θέλει να σε προστατέψει. Μόνο που, προστατεύοντάς σε από την αποτυχία, σε κρατά μακριά και από τις ευκαιρίες. Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι λέει η ψυχολογία για τον φόβο αποτυχίας, πώς φαίνεται στην καθημερινότητα, από πού μπορεί να προέρχεται και πώς τον εκπαιδεύουμε, αντί να τον πολεμάμε.
Βασικά Σημεία
- Ο φόβος αποτυχίας δεν είναι ξεχωριστή διάγνωση· είναι ένα κίνητρο αποφυγής: προσπαθούμε περισσότερο να μην αποτύχουμε παρά να πετύχουμε κάτι που θέλουμε.
- Η έρευνα τον συνδέει στενά με τη ντροπή: αυτό που φοβόμαστε συχνά δεν είναι η ίδια η αποτυχία, αλλά το τι θα σημαίνει για την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας.
- Φαίνεται κυρίως στην αποφυγή: να μην ξεκινάς, να μην κάνεις αίτηση, να μην ολοκληρώνεις, ή να βρίσκεις από πριν μια δικαιολογία για την περίπτωση που δεν πάει καλά.
- Η σκληρή εσωτερική φωνή μετά από ένα λάθος τον τροφοδοτεί, ενώ η αυτοσυμπόνια μετά από μια αποτυχία φάνηκε σε πειράματα να αυξάνει το κίνητρο για βελτίωση.
- Ο φόβος δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί για να προχωρήσεις· χρειάζεται να μάθει ότι μπορείς να αντέξεις και μια αποτυχία.
Τι είναι ο φόβος αποτυχίας
Όλοι θέλουμε να πετυχαίνουμε σε ό,τι μας ενδιαφέρει, και μια μικρή ανησυχία πριν από μια εξέταση ή μια συνέντευξη είναι φυσιολογική και συχνά χρήσιμη. Ο φόβος αποτυχίας όμως, όπως τον περιγράφει η ψυχολογία των κινήτρων, είναι κάτι διαφορετικό: μια τάση να κινείσαι κυρίως για να αποφύγεις την αποτυχία, και όχι για να κερδίσεις αυτό που θέλεις. Στη μελέτη του φαινομένου, ο φόβος αποτυχίας των γονιών βρέθηκε να προβλέπει τον φόβο αποτυχίας των παιδιών τους, και αυτός με τη σειρά του συνδεόταν με στόχους αποφυγής, δηλαδή με την προσπάθεια να αποφύγει κανείς την εικόνα της ανεπάρκειας μπροστά στους άλλους.[2] Κάποιες φορές θα τον συναντήσεις και με τον όρο «ατυχιφοβία»· δεν είναι όμως ξεχωριστή επίσημη διάγνωση, αλλά ένα μοτίβο σκέψης και συμπεριφοράς που μπορεί να είναι από ήπιο έως πολύ περιοριστικό.
Είναι χρήσιμο να ξεχωρίσουμε τον φόβο αποτυχίας από συγγενικές δυσκολίες. Η τελειομανία αφορά κυρίως τα υπερβολικά υψηλά στάνταρ με τα οποία κρίνεις ό,τι κάνεις. Η αναβλητικότητα αφορά την αναβολή των εργασιών. Το σύνδρομο του απατεώνα αφορά την αίσθηση ότι δεν αξίζεις τις επιτυχίες που ήδη έχεις. Ο φόβος αποτυχίας μπορεί να συνυπάρχει με όλα αυτά, αλλά ο πυρήνας του είναι πιο απλός και πιο βαρύς: σε εμποδίζει να προσπαθήσεις.
Φόβος αποτυχίας και ντροπή: τι φοβόμαστε πραγματικά
Όταν κοιτάμε πιο προσεκτικά, σπάνια φοβόμαστε την αποτυχία καθαυτή. Φοβόμαστε τις συνέπειές της. Σε δύο μελέτες, οι άνθρωποι με έντονο φόβο αποτυχίας ένιωθαν περισσότερη ντροπή μετά από μια αποτυχία, γενίκευαν περισσότερο ένα συγκεκριμένο λάθος σε ολόκληρο τον εαυτό τους και ήταν λιγότερο πρόθυμοι να μιλήσουν στους γονείς τους για μια αποτυχία, ενώ μιλούσαν πρόθυμα για τις επιτυχίες τους.[1] Με άλλα λόγια, μια αποτυχημένη συνέντευξη γίνεται «δεν αξίζω», και ένα λάθος γίνεται «εγώ είμαι το λάθος».
Σε συνεντεύξεις με νέους αθλητές υψηλού επιπέδου, οι φοβούμενες συνέπειες περιλάμβαναν μια μειωμένη εικόνα για τον εαυτό, την απώλεια της αίσθησης επίτευξης και το συναισθηματικό κόστος της αποτυχίας,[7] ενώ σε ένα μεγαλύτερο δείγμα αθλητών, η ανησυχία για τα λάθη συνδεόταν με τον φόβο της ντροπής και της αμηχανίας, και αυτός ο φόβος εξηγούσε το πόσο άσχημα ένιωθαν μετά από μια αποτυχία.[4] Τα δείγματα αυτά είναι συγκεκριμένα και δεν μπορούν να γενικευτούν σε όλους, αλλά δείχνουν κάτι που αναγνωρίζουν πολλοί άνθρωποι: ο σωματοφύλακας δεν μας προστατεύει τόσο από την αποτυχία, όσο από τη ντροπή που περιμένουμε ότι θα φέρει. Αν η σύγκριση με τους άλλους μεγαλώνει αυτή τη ντροπή, δες και τον οδηγό για τη σύγκριση με τους άλλους.
Πώς φαίνεται ο φόβος αποτυχίας στην καθημερινότητα
Το «φοβάμαι να αποτύχω» δεν ακούγεται πάντα ως φόβος. Συχνά μοιάζει με λογική, με τελειομανία, με «δεν έχω χρόνο» ή με αδιαφορία. Ο πίνακας είναι ενδεικτικός και δεν κάνει διάγνωση.
| Μοτίβο | Πώς μπορεί να φαίνεται |
|---|---|
| Αποφυγή της προσπάθειας | Δεν κάνεις την αίτηση, δεν ξεκινάς το σχέδιο, δεν δηλώνεις συμμετοχή |
| Αυτοϋπονόμευση | Δεν προετοιμάζεσαι αρκετά ή αφήνεις τα πράγματα για την τελευταία στιγμή, ώστε μια αποτυχία να «οφείλεται στον χρόνο» και όχι σε σένα |
| Ατελείωτη προετοιμασία | Ακόμη ένα σεμινάριο, ακόμη μία διόρθωση, πριν νιώσεις ότι ήρθε η «σωστή» στιγμή |
| Χαμηλοί στόχοι | Διαλέγεις μόνο ό,τι ξέρεις ότι θα πετύχει, ακόμη κι αν δεν σε ενδιαφέρει |
| Εγκατάλειψη στη μέση | Σταματάς όταν κάτι δυσκολεύει, πριν φανεί το αποτέλεσμα |
| Σιωπή | Δεν μοιράζεσαι ιδέες ή απόψεις, για να μην ακουστούν «λάθος» |
| Σώμα | Ένταση, ταχυπαλμία ή κόμπος στο στομάχι πριν από αξιολογήσεις και αποφάσεις |
Η αυτοϋπονόμευση αξίζει ιδιαίτερη προσοχή, γιατί η έρευνα την περιγράφει ως μηχανισμό αυτοπροστασίας[6] που λειτουργεί σαν ασπίδα για την αυτοεκτίμηση: αν δεν προσπάθησες πραγματικά, μια αποτυχία δεν «μετράει». Το τίμημα όμως είναι ότι δεν μαθαίνεις ποτέ τι θα μπορούσες να κάνεις. Αν ο φόβος σε παγώνει κυρίως πριν από εξετάσεις, δες τον οδηγό για το άγχος εξετάσεων, και αν σε δυσκολεύει να διαλέξεις ανάμεσα σε επιλογές, τον οδηγό για τη λήψη αποφάσεων.
Από πού έρχεται ο φόβος αποτυχίας
Ο σωματοφύλακας δεν εμφανίστηκε από το πουθενά. Σε μια μελέτη με νέους και εφήβους, ο έντονος φόβος αποτυχίας συνδεόταν ισχυρά με μια εχθρική εσωτερική εικόνα του εαυτού τη στιγμή της αποτυχίας, δηλαδή με έναν σκληρό εσωτερικό κριτή, ενώ οι ίδιοι άνθρωποι ανέφεραν ότι και σημαντικά πρόσωπα της ζωής τους, γονείς και δάσκαλοι, αντιδρούσαν με παρόμοια αυστηρότητα όταν αποτύγχαναν.[3] Άλλη έρευνα βρήκε ότι ο φόβος αποτυχίας συχνά «περνά» από γενιά σε γενιά, και ότι αντιδράσεις όπως η απόσυρση της στοργής μετά από μια αποτυχία εξηγούσαν μέρος αυτής της σύνδεσης.[2]
Αυτό δεν σημαίνει ότι φταίνε οι γονείς σου. Οι περισσότεροι γονείς κάνουν ό,τι μπορούν με όσα έμαθαν οι ίδιοι, και συχνά ο δικός τους φόβος μεταφέρεται χωρίς να το καταλάβουν. Σημαίνει όμως ότι ο σκληρός τόνος που ακούς μέσα σου μετά από ένα λάθος είναι κάτι που έμαθες, και ό,τι μαθαίνεται μπορεί να ξαναμαθευτεί διαφορετικά. Η δουλειά με την αυτοεκτίμηση είναι συχνά κεντρική εδώ, και ο οδηγός για το πώς χτίζεται η αυτοεκτίμηση δίνει ένα καλό πρώτο βήμα.
Πώς να ξεπεράσω τον φόβο αποτυχίας: πρακτικές τεχνικές
Ο στόχος δεν είναι να διώξεις τον σωματοφύλακα, αλλά να τον εκπαιδεύσεις: να του δείξεις, με μικρά και ελεγχόμενα βήματα, ότι μπορείς να αντέξεις και μια αποτυχία. Διάλεξε μία ή δύο τεχνικές και δοκίμασέ τες για δύο εβδομάδες.
Το πείραμα της μικρής αποτυχίας
- Διάλεξε κάτι μικρό με πραγματική πιθανότητα να μην πετύχει: να ζητήσεις μια χάρη, να στείλεις μια ιδέα, να δοκιμάσεις κάτι καινούργιο.
- Γράψε από πριν τι φοβάσαι ότι θα συμβεί αν δεν πάει καλά, και πόσο πιθανό σου φαίνεται από το 0 έως το 100.
- Κάν' το και μετά σημείωσε τι συνέβη στην πραγματικότητα και πώς το διαχειρίστηκες.
Φράση: «Δεν ελέγχω το αποτέλεσμα. Ελέγχω το ότι το δοκίμασα.»
Γιατί βοηθά: ο σωματοφύλακας μαθαίνει από την εμπειρία και όχι από τα επιχειρήματα· κάθε μικρή αποτυχία που άντεξες του δίνει νέα πληροφορία. Αν δεν τολμήσεις αυτή τη φορά, δεν πειράζει· διάλεξε κάτι ακόμη μικρότερο.
Χειρότερο, καλύτερο, πιθανότερο
- Γράψε το χειρότερο που θα μπορούσε να συμβεί αν προσπαθήσεις και αποτύχεις.
- Γράψε το καλύτερο που θα μπορούσε να συμβεί.
- Γράψε το πιθανότερο, και δίπλα του τι θα έκανες αν συνέβαινε το χειρότερο.
Φράση: «Ακόμη κι αν δεν πάει καλά, ξέρω ποιο θα είναι το επόμενο βήμα μου.»
Γιατί βοηθά: ο φόβος συνήθως σταματά τη σκέψη στο χειρότερο σενάριο· όταν τη συνεχίζεις μέχρι το «και μετά τι;», το χειρότερο γίνεται κάτι που μπορεί να αντιμετωπιστεί. Αν το χειρότερο σενάριο σε αγχώνει πολύ, γράψε μόνο το πιθανότερο.
Στόχοι προσπάθειας, όχι αποτελέσματος
- Αντί για «να πάρω τη δουλειά», γράψε «να στείλω τρεις αιτήσεις αυτή την εβδομάδα».
- Αντί για «να γράψω ένα τέλειο κείμενο», γράψε «να γράψω για 30 λεπτά».
- Στο τέλος της εβδομάδας, μέτρα την προσπάθεια που έκανες και όχι μόνο το αποτέλεσμα.
Φράση: «Σήμερα πέτυχα, γιατί έκανα αυτό που είχα ορίσει.»
Γιατί βοηθά: η προσπάθεια είναι κάτι που ελέγχεις, ενώ το αποτέλεσμα εξαρτάται και από άλλους. Σε μια μελέτη, μια σύντομη παρέμβαση που ενίσχυε την ιδέα ότι οι ικανότητες αναπτύσσονται μείωσε την αυτοϋπονόμευση σε φοιτητές που αρχικά πίστευαν ότι οι ικανότητες είναι σταθερές.[6] Αν μια εβδομάδα δεν πετύχεις τον στόχο, μίκρυνέ τον.
Τι θα έλεγα σε έναν φίλο
- Μετά από ένα λάθος ή μια αποτυχία, πρόσεξε τι λες στον εαυτό σου και γράψ' το.
- Φαντάσου ότι ένας καλός φίλος σού λέει ότι πέρασε ακριβώς το ίδιο.
- Γράψε τι θα του έλεγες εσύ, και διάβασέ το στον εαυτό σου.
Φράση: «Δοκίμασα κάτι δύσκολο και δεν πήγε όπως ήθελα. Αυτό συμβαίνει σε όλους, και μπορώ να μάθω από αυτό.»
Γιατί βοηθά: σε μια σειρά πειραμάτων, οι άνθρωποι που αντιμετώπισαν μια αποτυχία με αυτοσυμπόνια είχαν περισσότερο κίνητρο να βελτιωθούν και αφιέρωσαν περισσότερο χρόνο στη μελέτη για ένα δύσκολο τεστ.[5] Αν τα ευγενικά λόγια ακούγονται στην αρχή ψεύτικα, είναι φυσιολογικό· γίνονται πιο φυσικά με την επανάληψη.
Οι αξίες σου πριν από τα αποτελέσματα
Ρώτα τον εαυτό σου: αν δεν φοβόμουν να αποτύχω, τι θα δοκίμαζα; Η απάντηση συνήθως δείχνει τι έχει αξία για σένα, όπως η δημιουργικότητα, η μάθηση, η σύνδεση με άλλους ή η ανεξαρτησία. Όταν μια προσπάθεια υπηρετεί μια αξία, έχει νόημα ακόμη κι αν το αποτέλεσμα δεν είναι αυτό που ήθελες. Περισσότερα για την ευγενική στάση απέναντι στον εαυτό θα βρεις στον οδηγό για τη σημασία της αυτοσυμπόνιας.
Πότε ο φόβος αποτυχίας χρειάζεται περισσότερη στήριξη
Ο φόβος αποτυχίας είναι μια πολύ ανθρώπινη εμπειρία και δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει διαταραχή. Αξίζει όμως να ζητήσεις στήριξη όταν σε κρατά πίσω για μεγάλο διάστημα σε σημαντικούς τομείς, όπως η δουλειά, οι σπουδές ή οι σχέσεις, όταν το άγχος πριν από κάθε αξιολόγηση είναι έντονο και σωματικό, όταν αποφεύγεις κοινωνικές καταστάσεις επειδή φοβάσαι την κριτική, κάτι που μπορεί να σχετίζεται με το κοινωνικό άγχος, ή όταν η διάθεσή σου πέφτει επίμονα και νιώθεις ότι τίποτα δεν αξίζει την προσπάθεια. Αν ο φόβος αποτυχίας μεγάλωσε μετά από μια απόλυση ή μια μακρά αναζήτηση εργασίας, δες και τον οδηγό για την ανεργία και την ψυχική υγεία.
Όταν θέλεις να δουλέψεις πάνω σε συγκεκριμένους στόχους. Αν ο φόβος σε εμποδίζει κυρίως να κάνεις ένα συγκεκριμένο βήμα, όπως μια αλλαγή καριέρας ή ένα προσωπικό σχέδιο, το NLP Coaching για στόχους είναι μία επιλογή για να ξεκαθαρίσεις τι θέλεις και να αλλάξεις τις πεποιθήσεις που σε περιορίζουν.
Πώς βοηθάμε με τον φόβο αποτυχίας στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε με ενήλικες και νέους που νιώθουν ότι ο φόβος αποτυχίας τους κρατά πίσω στη δουλειά, στις σπουδές ή στη ζωή τους. Ο χώρος είναι χωρίς φόβο κρίσης και κριτικής, κάτι που μετράει ιδιαίτερα όταν η κριτική είναι αυτό που φοβάσαι. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως τα σταδιακά πειράματα συμπεριφοράς, τον έλεγχο των καταστροφικών σκέψεων και τη δουλειά με τον εσωτερικό κριτή.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που βλέπει τον άνθρωπο ως σύνολο σώματος, συναισθήματος, σκέψης και σχέσεων. Μας βοηθά να φτάσουμε στις ρίζες του φόβου, όπως παλιές εμπειρίες ντροπής και ο σκληρός εσωτερικός κριτής· η κλινική ύπνωση χρησιμοποιείται ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, όπου ταιριάζει. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη στήριξη με συγκεκριμένα εργαλεία για την καθημερινότητα: μικρά βήματα έκθεσης, στόχοι προσπάθειας, αποφάσεις με βάση τις αξίες σου. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, από έναν χώρο όπου μπορείς να μιλήσεις ελεύθερα, ή δια ζώσης στο γραφείο μας στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι ο φόβος αποτυχίας διαταραχή;
Όχι απαραίτητα. Είναι ένα συνηθισμένο μοτίβο κινήτρου που μπορεί να είναι από ήπιο έως πολύ περιοριστικό. Όταν συνοδεύεται από έντονο άγχος ή πεσμένη διάθεση για μεγάλο διάστημα, αξίζει αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας.
Ποια είναι η διαφορά από την τελειομανία;
Η τελειομανία αφορά κυρίως τα υπερβολικά υψηλά στάνταρ. Ο φόβος αποτυχίας αφορά κυρίως την αποφυγή της προσπάθειας. Συχνά συνυπάρχουν, και η ανησυχία για τα λάθη συνδέεται με τον φόβο της ντροπής.[4]
Γιατί αναβάλλω πράγματα που θέλω πραγματικά να κάνω;
Μερικές φορές η αναβολή προστατεύει την αυτοεκτίμηση: αν δεν προσπαθήσεις πραγματικά, μια αποτυχία δεν «μετράει». Η αναγνώριση αυτού του μοτίβου είναι το πρώτο βήμα για να το αλλάξεις.
Μπορεί ο φόβος αποτυχίας να φύγει εντελώς;
Ο στόχος δεν είναι να μη νιώθεις ποτέ φόβο, αλλά να μη σε σταματά. Με μικρά βήματα, ο φόβος συχνά μικραίνει, και η πορεία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Κάνετε συνεδρίες online;
Ναι, online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγεις διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνεις online. Κάθε συνεδρία διαρκεί 45 λεπτά και κοστίζει 45 €· δες όλες τις τιμές.
Χρειάζεσαι άμεση βοήθεια;
Αν εσύ ή κάποιος δικός σου βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, κάλεσε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχεις σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Ο σωματοφύλακάς σου μπορεί να μάθει
Δεν χρειάζεται να τον πολεμήσεις· χρειάζεται έναν ήρεμο δάσκαλο που θα του δείξει, βήμα βήμα, ότι μπορείς να αντέξεις και μια αποτυχία. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας, online από όπου κι αν βρίσκεσαι ή στην Πάτρα.
Κλείσε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- McGregor HA, Elliot AJ. The shame of failure: examining the link between fear of failure and shame. Personality and Social Psychology Bulletin, 2005;31(2):218-231. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Elliot AJ, Thrash TM. The intergenerational transmission of fear of failure. Personality and Social Psychology Bulletin, 2004;30(8):957-971. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Conroy DE. Representational models associated with fear of failure in adolescents and young adults. Journal of Personality, 2003;71(5):757-783. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Sagar SS, Stoeber J. Perfectionism, fear of failure, and affective responses to success and failure: the central role of fear of experiencing shame and embarrassment. Journal of Sport & Exercise Psychology, 2009;31(5):602-627. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Breines JG, Chen S. Self-compassion increases self-improvement motivation. Personality and Social Psychology Bulletin, 2012;38(9):1133-1143. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Török L, Szabó ZP, Orosz G. Promoting a growth mindset decreases behavioral self-handicapping among students who are on the fixed side of the mindset continuum. Scientific Reports, 2022;12(1):7454. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Sagar SS, Lavallee D, Spray CM. Why young elite athletes fear failure: consequences of failure. Journal of Sports Sciences, 2007;25(11):1171-1184. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
