Είναι τρεις τα ξημερώματα και ο ύπνος δεν έρχεται. Στο μυαλό σου γυρίζουν οι ίδιοι αριθμοί: το ενοίκιο, η δόση, ο λογαριασμός του ρεύματος που ήρθε μεγαλύτερος, και πάνω στο τραπέζι της κουζίνας περιμένουν δύο φάκελοι που δεν έχεις ανοίξει ακόμη. Το πρωί κάνεις πως όλα είναι εντάξει, όμως μέσα σου υπάρχει ένας μόνιμος κόμπος. Αυτό έχει όνομα, οικονομικό άγχος, και είναι μια πολύ ανθρώπινη αντίδραση σε μια πραγματική πίεση. Δεν σημαίνει ότι δεν μπορείς να τα βγάλεις πέρα ούτε ότι φταις για όλα· σημαίνει ότι το σώμα και το μυαλό σου αντιδρούν σε κάτι που μετράει.
Μια εικόνα που βοηθά: το οικονομικό άγχος μοιάζει με την προειδοποιητική λυχνία του κινητήρα στο ταμπλό του αυτοκινήτου. Η λυχνία δεν είναι το πρόβλημα· είναι ο αγγελιοφόρος που λέει «κάτι χρειάζεται την προσοχή σου». Αν βάλουμε ένα αυτοκόλλητο από πάνω για να μην τη βλέπουμε, ησυχάζουμε για λίγο, αλλά η ανησυχία μεγαλώνει από κάτω. Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε πώς φαίνεται το άγχος για τα χρήματα, τι λέει η έρευνα, γιατί η αποφυγή το φουσκώνει και ποια μικρά εργαλεία σε βοηθούν να κοιτάξεις τη λυχνία με λιγότερο φόβο. Εδώ εστιάζουμε στο πώς φροντίζεις τον εαυτό σου μέσα στη δυσκολία, όχι στα ίδια τα οικονομικά.
Βασικά Σημεία
- Το οικονομικό άγχος είναι συχνό και φαίνεται στον ύπνο, στη διάθεση, στη σκέψη, στις σχέσεις και στο πώς χειριζόμαστε τους λογαριασμούς.
- Η έρευνα δείχνει ότι το χρέος και η οικονομική πίεση συνδέονται με περισσότερα ψυχικά προβλήματα, ιδιαίτερα κατάθλιψη· η σχέση είναι αμφίδρομη και η αιτιότητα δύσκολα αποδεικνύεται.
- Η αποφυγή, όπως οι φάκελοι που μένουν κλειστοί, ανακουφίζει για λίγο αλλά συνήθως κρατά το άγχος ζωντανό.
- Μικρά, σταθερά βήματα, όπως ένα εβδομαδιαίο «ραντεβού» με τα οικονομικά και ένας ορισμένος χρόνος ανησυχίας, βοηθούν να πάρει το άγχος πιο διαχειρίσιμες διαστάσεις.
- Αν η πίεση φέρνει απελπισία ή σκέψεις ότι δεν αξίζει να ζεις, μίλησε τώρα: 1018 ή 112.
Πώς φαίνεται το οικονομικό άγχος
Το άγχος για τα χρήματα δεν μένει μόνο στο πορτοφόλι. Η υπηρεσία υγείας της Αγγλίας (NHS) περιγράφει ότι τα οικονομικά προβλήματα μπορεί να φέρουν στρες, ανησυχία ή άγχος επειδή δεν έχουμε αρκετά χρήματα, πεσμένη διάθεση, προβλήματα ύπνου και αποφυγή των οικονομικών θεμάτων, για παράδειγμα λογαριασμούς που μένουν κλειστοί.[4] Ο πίνακας που ακολουθεί είναι ενδεικτικός και δεν αντικαθιστά την εκτίμηση από ειδικό.
| Περιοχή | Πώς μπορεί να το ζεις |
|---|---|
| Ύπνος | Δυσκολία να κοιμηθείς, ξύπνημα τα ξημερώματα με τους αριθμούς στο μυαλό[4] |
| Σώμα | Σφίξιμο στο στήθος, ταχυπαλμία, πονοκέφαλοι, στομάχι «δεμένο» |
| Σκέψη | Επαναλαμβανόμενα σενάρια του χειρότερου, δυσκολία συγκέντρωσης, σκέψεις «δεν θα τα καταφέρω ποτέ» |
| Συμπεριφορά | Αναβολή στο να ανοίξεις φακέλους ή εφαρμογές τραπέζης, ή αντίθετα συνεχής, αγχώδης έλεγχος του λογαριασμού[4] |
| Διάθεση | Ευερεθιστότητα, ντροπή, πεσμένη διάθεση, απόσυρση από φίλους[4] |
| Σχέσεις | Εντάσεις στο ζευγάρι ή στην οικογένεια για τα έξοδα, μυστικά για τα χρήματα |
Αν το σώμα σου «μιλάει» έντονα, ο οδηγός για τα σωματικά συμπτώματα του άγχους εξηγεί τι συμβαίνει· αν ξυπνάς κάθε πρωί με σφίξιμο, δες το άρθρο «ξυπνάω με άγχος». Ένα πρώτο βήμα αυτοπαρατήρησης είναι το τεστ στρες· δεν κάνει διάγνωση, σου δίνει όμως μια εικόνα.
Οικονομικές δυσκολίες και ψυχική υγεία: τι λέει η έρευνα
Η σχέση ανάμεσα στα χρήματα και στην ψυχική υγεία έχει μελετηθεί αρκετά. Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 65 μελετών βρήκε ότι το προσωπικό χρέος συνδέεται με περισσότερες ψυχικές διαταραχές και ιδιαίτερα με την κατάθλιψη, και ότι στις περισσότερες μελέτες το βαρύτερο χρέος συνδεόταν με χειρότερη υγεία. Οι ίδιοι οι ερευνητές σημειώνουν όμως ότι η αιτιότητα είναι δύσκολο να αποδειχθεί.[1] Μια νεότερη συστηματική ανασκόπηση 40 μελετών κατέληξε επίσης ότι η οικονομική πίεση συνδέεται θετικά με την κατάθλιψη σε ενήλικες, και ότι η σχέση μπορεί να λειτουργεί αμφίδρομα: η οικονομική πίεση επιβαρύνει τη διάθεση, και μια πεσμένη διάθεση μπορεί να δυσκολέψει τη διαχείριση των οικονομικών.[2]
Το NHS περιγράφει την ίδια αμφίδρομη σχέση με απλά λόγια: τα δύο συχνά συνδέονται, και όπως το άγχος για τα χρήματα επηρεάζει την ψυχική υγεία, έτσι και μια δύσκολη ψυχική περίοδος μπορεί να φέρει οικονομικά προβλήματα, για παράδειγμα όταν αποφεύγουμε τους λογαριασμούς ή ξοδεύουμε για να ανεβάσουμε τη διάθεσή μας.[4] Αν αναγνωρίζεις στον εαυτό σου αγορές που γίνονται για να αλλάξει η διάθεση, δες τον οδηγό για την αγοραστική μανία.
Η έρευνα καταγράφει και κάτι πιο σοβαρό. Σε μια μεγάλη εθνική έρευνα στην Αγγλία με 7.461 ενήλικες, όσοι είχαν χρέη είχαν περίπου διπλάσια πιθανότητα να έχουν σκεφτεί την αυτοκτονία μέσα στον τελευταίο χρόνο, ακόμη και όταν λήφθηκαν υπόψη άλλοι παράγοντες, και η απελπισία εξηγούσε εν μέρει αυτή τη σχέση.[3] Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος με χρέη κινδυνεύει, σημαίνει όμως ότι η απελπισία που μπορεί να φέρει η οικονομική πίεση αξίζει να ειπωθεί. Αν έχεις σκέψεις να βλάψεις τον εαυτό σου, κάλεσε τώρα 1018 ή 112. Περισσότερα θα βρεις στη σελίδα για τις σκέψεις αυτοκτονίας.
Ο κύκλος της αποφυγής: οι φάκελοι που δεν ανοίγουν
Ένα από τα πιο συνηθισμένα μοτίβα του οικονομικού άγχους είναι η αποφυγή. Ο φάκελος μένει κλειστός, η εφαρμογή της τράπεζας δεν ανοίγει, το τηλέφωνο από έναν άγνωστο αριθμό δεν απαντιέται. Τη στιγμή που αποφεύγεις, νιώθεις ανακούφιση· αυτή η ανακούφιση όμως είναι το αυτοκόλλητο πάνω στη λυχνία. Η αβεβαιότητα μεγαλώνει, η φαντασία γεμίζει τα κενά με το χειρότερο σενάριο, και την επόμενη φορά ο φάκελος μοιάζει ακόμη πιο βαρύς.
Το NHS αναφέρει την αποφυγή ή την αγνόηση των οικονομικών, όπως τους λογαριασμούς που μένουν κλειστοί, ως έναν από τους τρόπους που το οικονομικό άγχος επηρεάζει την ψυχική υγεία, και προτείνει να ορίσεις έναν σταθερό χρόνο για να κοιτάς τα έξοδά σου, ώστε να νιώθεις περισσότερο έλεγχο.[4] Δεν χρειάζεται να λύσεις όλα τα θέματα μονομιάς· χρειάζεται να σταματήσεις να κρύβεις τη λυχνία. Αν το μυαλό σου γυρίζει ξανά και ξανά στα ίδια σενάρια, ο οδηγός για την υπερανάλυση των σκέψεων έχει εργαλεία για αυτόν τον φαύλο κύκλο.
Ντροπή, μυστικότητα και άγχος για τα χρήματα
Τα χρήματα είναι από τα θέματα για τα οποία μιλάμε λιγότερο, ακόμη και με ανθρώπους που αγαπάμε. Πολλοί άνθρωποι με οικονομικές δυσκολίες περιγράφουν ντροπή, την αίσθηση ότι «απέτυχαν» ή ότι οι άλλοι θα τους κρίνουν, και γι' αυτό κρατούν το βάρος κρυφό. Όμως η μυστικότητα απομονώνει, και η απομόνωση κάνει το άγχος πιο βαρύ. Το NHS προτείνει να μιλήσεις για τις οικονομικές σου ανησυχίες με κάποιον που εμπιστεύεσαι, όπως έναν φίλο ή ένα μέλος της οικογένειας.[4]
Ένα οικονομικό πρόβλημα είναι μια κατάσταση, όχι η αξία σου ως ανθρώπου. Το να το ονομάσεις, πρώτα στον εαυτό σου και μετά σε κάποιον άλλον, δεν είναι αδυναμία· είναι το πρώτο βήμα για να το διαχειριστείς. Για τα καθαρά οικονομικά θέματα μίλα με έναν λογιστή ή δικηγόρο· για το βάρος που κουβαλάς, είμαστε εδώ.
Χρέη, άγχος και ζευγάρι
Τα χρήματα είναι συχνή αιτία έντασης στο ζευγάρι, ιδίως όταν οι δύο σύντροφοι έχουν διαφορετικό τρόπο να αγχώνονται: ο ένας θέλει να τα συζητά όλα αμέσως, ο άλλος τα αποφεύγει. Η έρευνα στο πεδίο του ζευγαριού σημειώνει ότι η οικονομική πίεση μπορεί να επιβαρύνει τη σχέση, και μελετά πώς τα ζευγάρια αντιμετωπίζουν μαζί αυτό το στρες.[6] Όταν η πίεση γίνεται «εμείς απέναντι στο πρόβλημα» και όχι «εγώ απέναντι σε σένα», το ζευγάρι αντέχει περισσότερο.
Μια ειλικρινής κουβέντα μπορεί να ξεκινήσει απλά, σε μια ήρεμη στιγμή και όχι πάνω στον καβγά:
«Θέλω να μιλήσουμε για τα οικονομικά, όχι για να βρούμε ποιος φταίει, αλλά γιατί με αγχώνουν και δεν θέλω να το κουβαλάω κρυφά. Μπορούμε να καθίσουμε την Κυριακή για μισή ώρα και να δούμε μαζί πού βρισκόμαστε;»
Για περισσότερα εργαλεία, δες τον οδηγό για την επικοινωνία στο ζευγάρι. Αν θέλετε να έρθετε μαζί, η κοινή συνεδρία ζευγαριού κοστίζει 45 € για 45 λεπτά, για το ζευγάρι μαζί.
Μικρά εργαλεία για το οικονομικό άγχος
Τα εργαλεία που ακολουθούν αφορούν το άγχος και όχι τα ίδια τα οικονομικά· είναι τρόποι να φροντίσεις τον εαυτό σου, ώστε να μπορείς να σκέφτεσαι πιο καθαρά. Διάλεξε ένα και δοκίμασέ το για δύο εβδομάδες.
Το εβδομαδιαίο ραντεβού με τα οικονομικά
- Όρισε μία συγκεκριμένη ώρα την εβδομάδα, για παράδειγμα Κυριακή στις έξι, για είκοσι λεπτά.
- Άνοιξε τους φακέλους και τα μηνύματα της εβδομάδας, με ένα ποτήρι νερό ή τσάι δίπλα σου.
- Σημείωσε απλώς τι υπάρχει, χωρίς να προσπαθήσεις να λύσεις τα πάντα.
- Κλείσε το ραντεβού στην ώρα του.
Φράση: «Δεν χρειάζεται να τα λύσω όλα σήμερα. Χρειάζεται μόνο να κοιτάξω.»
Γιατί βοηθά: το NHS προτείνει έναν σταθερό χρόνο για να κοιτάς τα έξοδά σου, ώστε να νιώθεις περισσότερο έλεγχο.[4] Αν την πρώτη φορά ανοίξεις μόνο έναν φάκελο, μετράει.
Ένα επόμενο βήμα
- Στο τέλος του ραντεβού, διάλεξε ένα μόνο θέμα από όσα σημείωσες.
- Γράψε ένα μικρό, συγκεκριμένο επόμενο βήμα: ένα τηλεφώνημα, ένα email, μια ερώτηση σε κάποιον που ξέρει.
- Βάλε του ημερομηνία μέσα στην εβδομάδα.
Φράση: «Το μόνο που χρειάζεται αυτή την εβδομάδα είναι αυτό το ένα βήμα.»
Γιατί βοηθά: πρακτικά, ένα μεγάλο, θολό πρόβλημα παραλύει, ενώ ένα μικρό, συγκεκριμένο βήμα δίνει στο μυαλό κάτι που μπορεί να κάνει. Αν δεν το κάνεις, δεν πειράζει· μετέφερέ το στο επόμενο ραντεβού.
Γεγονότα ή καταστροφολογία;
- Γράψε τη σκέψη που σε τρομάζει, για παράδειγμα «θα τα χάσουμε όλα».
- Δίπλα γράψε μόνο ό,τι ξέρεις με βεβαιότητα: ποσά, ημερομηνίες, γεγονότα.
- Ρώτα: ποιο είναι το χειρότερο, το καλύτερο και το πιθανότερο σενάριο;
Φράση: «Η σκέψη μου λέει "θα καταστραφούμε". Τα γεγονότα λένε "έχω ένα δύσκολο ποσό να πληρώσω τον Μάρτιο".»
Γιατί βοηθά: πρακτικά, ξεχωρίζει το πραγματικό πρόβλημα από τις εικόνες που προσθέτει το άγχος, και το πραγματικό πρόβλημα είναι συνήθως πιο διαχειρίσιμο. Αν η σκέψη επιστρέφει, είναι αναμενόμενο· ξαναγύρνα στη στήλη των γεγονότων.
Ο χρόνος ανησυχίας
- Όρισε μισή ώρα τη μέρα, την ίδια ώρα και στο ίδιο σημείο, όχι αργά το βράδυ.
- Όταν σε πιάσει η ανησυχία για τα χρήματα άλλη ώρα, γράψ' τη σε ένα χαρτί και πες «θα το σκεφτώ στις έξι».
- Στον χρόνο ανησυχίας, διάβασε τη λίστα και σκέψου ελεύθερα· όταν τελειώσει, σταμάτα.
Φράση: «Σε ακούω, ανησυχία. Θα σε δω στις έξι.»
Γιατί βοηθά: σε μια μικρή μελέτη με 53 ανθρώπους με έντονη ανησυχία, δύο εβδομάδες με έναν καθημερινό, περιορισμένο σε χρόνο και τόπο χρόνο ανησυχίας μείωσαν την ανησυχία, το άγχος και την αϋπνία σε σύγκριση με την ομάδα σύγκρισης.[7] Αν τις πρώτες μέρες δεν καταφέρεις να την αναβάλεις, δεν πειράζει· είναι δεξιότητα που χτίζεται.
Ο ύπνος όταν τα χρήματα σε κρατούν ξύπνιο
Κράτα σταθερή ώρα ύπνου και ξυπνήματος, άφησε τα οικονομικά έξω από το κρεβάτι και, αν ξυπνήσεις τη νύχτα με σκέψεις, γράψε τες σε ένα χαρτί για το επόμενο ραντεβού. Το NHS σημειώνει ότι μια σταθερή ρουτίνα, ξεκινώντας από σταθερές ώρες ξυπνήματος και ύπνου, μπορεί να δώσει αίσθηση σκοπού και να βοηθήσει τη διάθεση.[4] Για περισσότερα, δες το άρθρο για την αϋπνία και το άγχος.
Η λυχνία δεν είναι ο εχθρός. Το οικονομικό άγχος σού λέει ότι κάτι χρειάζεται φροντίδα. Δεν χρειάζεται να το σβήσεις με τη βία ούτε να το κρύψεις· χρειάζεται να το κοιτάξεις τακτικά, σε μικρές δόσεις, και να μη μείνεις χωρίς στήριξη.
Πότε το άγχος για τα χρήματα χρειάζεται στήριξη από ειδικό
Το άγχος και η πεσμένη διάθεση μέσα σε μια οικονομική δυσκολία είναι κατανοητά. Το NHS προτείνει να μιλήσεις με γιατρό αν εξακολουθείς να νιώθεις ανησυχία, άγχος ή πεσμένη διάθεση μετά από μερικές εβδομάδες, και επισημαίνει ότι σε κάποιους ανθρώπους με οικονομικές ανησυχίες το αλκοόλ μπορεί να γίνει πρόβλημα.[5] Αξίζει να μιλήσεις με έναν ειδικό ψυχικής υγείας όταν το άγχος δεν σε αφήνει να κοιμηθείς ή να λειτουργήσεις, όταν τίποτα δεν σε ευχαριστεί πια ή όταν νιώθεις απελπισία. Περισσότερα για το πώς εκδηλώνεται και πώς αντιμετωπίζεται το άγχος θα βρεις στη σελίδα για το άγχος και το στρες.
Αν η οικονομική πίεση ήρθε μετά από απώλεια δουλειάς, δες και τον οδηγό για την ανεργία και την ψυχική υγεία. Και αν νιώθεις ότι δεν αντέχεις άλλο ή έχεις σκέψεις να βλάψεις τον εαυτό σου, μη περιμένεις: κάλεσε τώρα 1018 ή 112.
Πώς βοηθάμε με το οικονομικό άγχος στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε με ανθρώπους που ζουν με άγχος για τα χρήματα, ατομικά ή ως ζευγάρι. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. Μαζί δουλεύουμε την αποφυγή, την ντροπή και τις σκέψεις καταστροφής, ώστε να μπορείς να κοιτάξεις τη λυχνία χωρίς να σε κυριεύει ο φόβος. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως τον έλεγχο των σκέψεων καταστροφής και τον χρόνο ανησυχίας.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με τη σκέψη, το συναίσθημα, το σώμα και τις σχέσεις. Η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, βοηθά πολλούς ανθρώπους να βρουν ξανά μια αίσθηση ηρεμίας στο σώμα μέσα σε περιόδους πίεσης. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Δομημένη, εξατομικευμένη στήριξη με συγκεκριμένα εργαλεία για το άγχος της καθημερινότητας, τις δύσκολες κουβέντες στο ζευγάρι και τις αποφάσεις που βαραίνουν. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, χωρίς έξοδα μετακίνησης, ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Για φοιτητές και ανέργους υπάρχει μειωμένη τιμή, 36 € ανά συνεδρία, μετά από επιβεβαίωση πριν από την κράτηση. Αν αναρωτιέσαι πώς διαμορφώνεται το κόστος, δες τον οδηγό πόσο κοστίζει η ψυχοθεραπεία, και για τις δημόσιες, δωρεάν δομές στήριξης τον οδηγό για τη δωρεάν ψυχολογική υποστήριξη. Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο· επανεξετάζουμε τακτικά μαζί σου την πορεία.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι το οικονομικό άγχος;
Είναι το άγχος, η ανησυχία και η πεσμένη διάθεση που μπορεί να φέρει η οικονομική πίεση, και φαίνεται συχνά στον ύπνο, στη διάθεση και στην αποφυγή των οικονομικών θεμάτων.[4]
Μπορούν τα χρέη να επηρεάσουν την ψυχική υγεία;
Η έρευνα δείχνει ότι το χρέος και η οικονομική πίεση συνδέονται με περισσότερα ψυχικά προβλήματα, ιδιαίτερα κατάθλιψη, αν και η αιτιότητα είναι δύσκολο να αποδειχθεί.[1][2]
Γιατί αποφεύγω να ανοίξω τους λογαριασμούς;
Η αποφυγή φέρνει στιγμιαία ανακούφιση, γι' αυτό είναι τόσο συχνή· με τον καιρό όμως συνήθως κρατά το άγχος ζωντανό. Ένας σταθερός, σύντομος χρόνος την εβδομάδα για να κοιτάς τα οικονομικά σου βοηθά να νιώθεις περισσότερο έλεγχο.[4]
Μπορούμε να έρθουμε ως ζευγάρι για τις εντάσεις γύρω από τα χρήματα;
Ναι. Η κοινή συνεδρία ζευγαριού κοστίζει 45 € για 45 λεπτά, για το ζευγάρι μαζί, και μπορεί να γίνει online ή στην Πάτρα.
Υπάρχει μειωμένη τιμή για ανέργους και φοιτητές;
Ναι, 36 € ανά συνεδρία, μετά από επιβεβαίωση πριν από την κράτηση. Δες όλες τις τιμές.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγεις διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνεις online. Κάθε συνεδρία διαρκεί 45 λεπτά και κοστίζει 45 €.
Χρειάζεσαι άμεση βοήθεια;
Αν εσύ ή κάποιος δικός σου βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, κάλεσε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχεις σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Ας κοιτάξουμε μαζί τη λυχνία
Η λυχνία στο ταμπλό δεν σβήνει με ένα αυτοκόλλητο, αλλά ούτε χρειάζεται να την κοιτάς χωρίς στήριξη. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας, online από όπου κι αν βρίσκεσαι ή στην Πάτρα.
Κλείσε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- Richardson T, Elliott P, Roberts R. The relationship between personal unsecured debt and mental and physical health: a systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology Review, 2013;33(8):1148-1162. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Guan N, Guariglia A, Moore P, Xu F, Al-Janabi H. Financial stress and depression in adults: A systematic review. PLoS One, 2022;17(2):e0264041. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Meltzer H, Bebbington P, Brugha T, Jenkins R, McManus S, Dennis MS. Personal debt and suicidal ideation. Psychological Medicine, 2011;41(4):771-778. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- NHS. Money worries and mental health. Every Mind Matters, NHS. nhs.uk
- NHS. Coping with financial worries. NHS, 2023. nhs.uk
- Falconier MK, Rusu PP, Bodenmann G. Initial validation of the dyadic coping inventory for financial stress. Stress and Health, 2019;35(4):367-381. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- McGowan SK, Behar E. A preliminary investigation of stimulus control training for worry: effects on anxiety and insomnia. Behavior Modification, 2013;37(1):90-112. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
