Είναι Κυριακή απόγευμα και, ενώ οι άλλοι ξεκουράζονται, εσύ ετοιμάζεις τα φάρμακα της εβδομάδας, απαντάς στο ίδιο ερώτημα για τρίτη φορά μέσα σε μία ώρα και σκέφτεσαι ποιος θα μείνει με τη μητέρα σου την Τρίτη που έχεις ραντεβού στον γιατρό. Αγαπάς τον άνθρωπο που φροντίζεις, κι όμως κάποιες νύχτες σε πιάνει ένας θυμός που δεν τον περίμενες, και αμέσως μετά έρχονται οι ενοχές. Αυτό που ζεις έχει όνομα, εξουθένωση φροντιστή, και το πρώτο που αξίζει να ακούσεις είναι ότι δεν φταις εσύ ούτε σημαίνει ότι αγαπάς λιγότερο· σημαίνει ότι κουβαλάς για πολύ καιρό ένα φορτίο που κανείς δεν μπορεί να σηκώνει χωρίς ανάσα.
Μια εικόνα που βοηθά: η φροντίδα ενός ανθρώπου με χρόνια ασθένεια μοιάζει με ένα μακρύ ταξίδι με πλοίο. Σε ένα τόσο μακρύ ταξίδι κανένας καπετάνιος δεν μένει στη γέφυρα είκοσι τέσσερις ώρες την ημέρα· υπάρχουν βάρδιες, πλήρωμα και λιμάνια για ανεφοδιασμό. Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι είναι η εξουθένωση φροντιστή και ποια μικρά εργαλεία σε βοηθούν να συνεχίσεις το ταξίδι χωρίς να βουλιάξεις εσύ. Αν ψάχνεις στήριξη για τον ίδιο τον άνθρωπο που νοσεί, δες τη σελίδα για την ψυχολογική υποστήριξη στη χρόνια ασθένεια.
Βασικά Σημεία
- Η εξουθένωση φροντιστή προκύπτει από τη μακρόχρονη φροντίδα ενός ανθρώπου με χρόνια ασθένεια, άνοια ή αναπηρία και συχνά περνά απαρατήρητη, ακόμη και από τους επαγγελματίες υγείας.
- Σε σύγκριση με όσους δεν φροντίζουν, οι φροντιστές έχουν κατά μέσο όρο περισσότερο στρες και περισσότερα καταθλιπτικά συμπτώματα, ιδιαίτερα όσοι φροντίζουν άνθρωπο με άνοια.
- Ο θυμός, οι ενοχές και το πένθος πριν από την απώλεια είναι συχνά και κατανοητά συναισθήματα· δεν σε κάνουν κακό παιδί, σύντροφο ή αδερφό.
- Τα διαλείμματα και η βοήθεια από άλλους είναι μέρος της καλής φροντίδας, όχι εγκατάλειψη· οι διεθνείς οδηγίες για φροντιστές τα συστήνουν ρητά.
- Η ψυχολογική στήριξη φροντιστών έχει μελετηθεί και φαίνεται να βοηθά στο φορτίο και στη διάθεση· η πορεία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Τι είναι η εξουθένωση φροντιστή
Με τον όρο «φορτίο φροντιστή» (caregiver burden) η έρευνα περιγράφει την πίεση που μπορεί να προκύψει όταν φροντίζεις έναν άνθρωπο με χρόνια ασθένεια. Μια κλινική ανασκόπηση στο JAMA σημειώνει ότι αυτό το φορτίο συχνά περνά απαρατήρητο από τους γιατρούς, και ότι συνδέεται με παράγοντες όπως η συγκατοίκηση με τον άνθρωπο που φροντίζεις, οι πολλές ώρες φροντίδας, η κοινωνική απομόνωση, η οικονομική πίεση και το ότι συχνά δεν είχες πραγματική επιλογή να αναλάβεις αυτόν τον ρόλο.[1] Όταν το φορτίο κρατά μήνες ή χρόνια χωρίς ανάσα, φτάνει κανείς σε αυτό που στην καθημερινή γλώσσα λέμε εξουθένωση φροντιστή.
Δεν πρόκειται για αδυναμία χαρακτήρα. Μια μετα-ανάλυση 84 μελετών βρήκε ότι οι φροντιστές ηλικιωμένων ανθρώπων είχαν κατά μέσο όρο περισσότερο στρες και περισσότερη κατάθλιψη από όσους δεν φρόντιζαν κάποιον, και ότι οι διαφορές ήταν μεγαλύτερες για όσους φρόντιζαν άνθρωπο με άνοια.[2] Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει επίσης ότι η φροντίδα ενός ανθρώπου με άνοια μπορεί να είναι απαιτητική και να επηρεάζει την υγεία και την ευεξία του ίδιου του φροντιστή.[7] Μπορεί να εμφανιστεί είτε φροντίζεις γονιό με άνοια είτε σύντροφο μετά από εγκεφαλικό ή καρκίνο.
Συγγενεύει με την ψυχική κούραση, έχει όμως μια ιδιαιτερότητα: συχνά δεν έχει ορατό τέλος.
Τα σημάδια της εξουθένωσης φροντιστή
Η εξουθένωση χτίζεται μέρα με τη μέρα. Ο πίνακας που ακολουθεί είναι ενδεικτικός και δεν αντικαθιστά την εκτίμηση από ειδικό.
| Περιοχή | Τι μπορεί να παρατηρήσεις |
|---|---|
| Ενέργεια και σώμα | Κούραση που δεν φεύγει με τον ύπνο, πονοκέφαλοι, συχνές ιώσεις, ύπνος που διακόπτεται από το άγχος ή από τις ανάγκες του άλλου |
| Διάθεση | Ευερεθιστότητα, κλάματα «από το πουθενά», μια αίσθηση ότι η ζωή σου έχει μπει σε παρένθεση, πεσμένη διάθεση[2] |
| Ενοχές | Ενοχές όταν κάνεις κάτι για σένα, όταν θυμώνεις ή όταν νιώθεις ότι δεν τα καταφέρνεις όσο καλά θα ήθελες[4] |
| Σχέσεις | Λιγότερη επαφή με φίλους, εντάσεις με αδέρφια ή σύντροφο για το ποιος κάνει τι, αίσθηση ότι κανείς δεν καταλαβαίνει |
| Η δική σου υγεία | Αναβάλλεις τα δικά σου ραντεβού, τρως στο πόδι, σταματάς ό,τι σε γέμιζε |
Αν αναγνωρίζεις πολλά από αυτά και κρατούν εβδομάδες, αξίζει να το πάρεις στα σοβαρά. Ένα πρώτο, απλό βήμα αυτοπαρατήρησης είναι το τεστ για το burnout· δεν κάνει διάγνωση, σου δίνει όμως μια εικόνα για το πού βρίσκεσαι. Αν η εξάντληση έρχεται κυρίως από τη δουλειά, η σελίδα για το επαγγελματικό άγχος και το burnout θα σου φανεί πιο κοντά σε αυτό που ζεις.
Ενοχές φροντιστή, θυμός και πένθος πριν από την απώλεια
Ένα από τα πιο βαριά κομμάτια της φροντίδας είναι τα συναισθήματα που «δεν θα έπρεπε» να νιώθεις. Μια ερευνητική ομάδα που μελέτησε τις ενοχές φροντιστών ανθρώπων με άνοια περιγράφει πέντε μορφές: ενοχές ότι κάνεις κάτι λάθος για τον άνθρωπο που φροντίζεις, ότι δεν είσαι στο ύψος των περιστάσεων, ότι φροντίζεις τον εαυτό σου, ότι παραμελείς άλλα μέλη της οικογένειας και ότι νιώθεις αρνητικά συναισθήματα. Όσο πιο έντονες ήταν οι ενοχές, τόσο περισσότερο άγχος και κατάθλιψη ανέφεραν οι φροντιστές.[4]
Η ίδια ομάδα βρήκε ότι τα ανάμεικτα συναισθήματα, η αγάπη μαζί με την κούραση ή τον θυμό, συνδέονται με τα καταθλιπτικά συμπτώματα κυρίως μέσα από τις ενοχές που γεννούν.[5] Με απλά λόγια, δεν σε βαραίνει τόσο ο θυμός όσο η κατηγορία που απευθύνεις στον εαυτό σου επειδή θύμωσες.
Το πένθος πριν από την απώλεια
Όταν ο γονιός σου δεν σε αναγνωρίζει πάντα ή ο σύντροφός σου δεν είναι πια ο άνθρωπος που ήξερες, μπορεί να πενθείς κάποιον που είναι ακόμη ζωντανός. Η έρευνα το ονομάζει πένθος πριν από τον θάνατο ή προκαταβολικό πένθος: σύμφωνα με μια ανάλυση 49 μελετών, το να βλέπεις τις αλλαγές και τις απώλειες ενός αγαπημένου ανθρώπου με άνοια μπορεί να οδηγήσει σε αυτό το πένθος, το οποίο συνδέεται με κατάθλιψη και μεγαλύτερο φορτίο.[3] Είναι μια αναμενόμενη αντίδραση σε πραγματικές απώλειες. Για το πένθος γενικότερα, δες τη σελίδα για το πένθος και την απώλεια και το άρθρο για τα στάδια του πένθους.
Η κούραση δεν σε κάνει κακό άνθρωπο. Η αγάπη και η εξάντληση μπορούν να συνυπάρχουν στην ίδια καρδιά, την ίδια μέρα. Το ότι νιώθεις και τα δύο δείχνει πόσο πολύ δίνεις, όχι πόσο λίγο νοιάζεσαι.
Όταν ο γονιός γίνεται ο άνθρωπος που φροντίζεις
Η φροντίδα ηλικιωμένου γονιού φέρνει μια ιδιαίτερη αλλαγή ρόλων. Ο άνθρωπος που σε φρόντιζε τώρα χρειάζεται εσένα για το μπάνιο, τα φάρμακα ή τα χρήματα, και αυτό μπορεί να ξυπνήσει θλίψη, αμηχανία ή παλιές εντάσεις ανάμεσα σε γονιό και παιδί. Στη μελέτη για τις ενοχές φροντιστών, η φροντίδα γονιού συνδεόταν με εντονότερες ενοχές.[4] Αν φροντίζεις γονιό με άνοια, είναι φυσικό να πενθείς τη σχέση που είχατε, την ώρα που εξακολουθείς να τον αγαπάς.
Η αλλαγή ρόλων αφορά και το ζευγάρι, όταν ο ένας σύντροφος γίνεται φροντιστής του άλλου και η οικειότητα και τα κοινά σχέδια αλλάζουν. Για τον ίδιο τον άνθρωπο που νοσεί υπάρχει ξεχωριστή σελίδα για την ψυχολογική υποστήριξη στην τρίτη ηλικία. Εδώ μένουμε σε σένα, στον άνθρωπο που κρατά το τιμόνι.
Αδέρφια και μοίρασμα της φροντίδας
Συχνά η φροντίδα ενός γονιού πέφτει κυρίως σε ένα παιδί: σε αυτό που μένει πιο κοντά, που δεν έχει δικά του παιδιά ή που «πάντα τα έκανε όλα». Η σιωπηλή αδικία φθείρει τη σχέση και αυξάνει την εξουθένωση· η έρευνα μάλιστα καταγράφει και τις ενοχές του φροντιστή ότι παραμελεί τη δική του οικογένεια.[4]
Μια ειλικρινής κουβέντα δεν λύνει τα πάντα, μπορεί όμως να αλλάξει τη μοιρασιά. Διάλεξε μια ήρεμη στιγμή, όχι την ώρα μιας κρίσης, και μίλα για συγκεκριμένα πράγματα:
«Θέλω να μιλήσουμε για τη μαμά. Τους τελευταίους μήνες κάνω σχεδόν όλη τη φροντίδα και νιώθω ότι φτάνω στο όριό μου. Δεν θέλω να μαλώσουμε για το ποιος φταίει. Θέλω να δούμε μαζί τι μπορεί να αναλάβει ο καθένας: εσύ θα μπορούσες να έρχεσαι κάθε δεύτερο Σάββατο ή να αναλάβεις τα ραντεβού με τους γιατρούς;»
Η βοήθεια μπορεί να είναι και οργανωτική ή απλώς ένα τηλέφωνο κάθε εβδομάδα που ρωτά «εσύ πώς είσαι;». Αν δυσκολεύεσαι να ζητήσεις, το άρθρο για το people pleasing εξηγεί γιατί το «θα τα κάνω όλα εγώ» μοιάζει πιο ασφαλές από το να ζητήσεις κάτι.
Το διάλειμμα είναι μέρος της φροντίδας
Στο ταξίδι μας, η αλλαγή βάρδιας δεν είναι εγκατάλειψη του πλοίου· είναι ο τρόπος να φτάσει το πλοίο στον προορισμό. Η υπηρεσία υγείας της Αγγλίας (NHS) το λέει καθαρά: οι ανάγκες σου ως φροντιστή είναι εξίσου σημαντικές με τις ανάγκες του ανθρώπου που φροντίζεις, και τα τακτικά διαλείμματα σε βοηθούν να φροντίσεις τον εαυτό σου και να στηρίξεις καλύτερα τον άλλον. Η οικογένεια και οι φίλοι μπορούν να βοηθήσουν δίνοντάς σου ένα διάλειμμα, έστω και για μία ώρα, και αν νιώθεις ότι δεν τα βγάζεις πέρα, δεν χρειάζεται να νιώθεις ενοχές.[8] Αντίστοιχα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προτείνει στους φροντιστές να ζητούν βοήθεια από οικογένεια, φίλους και επαγγελματίες, να κάνουν τακτικά διαλείμματα και να δοκιμάζουν τεχνικές διαχείρισης του στρες.[7]
Τα όρια εδώ δεν είναι σκληρότητα. Το να πεις «αυτό δεν μπορώ να το αναλάβω» σε μια ακόμη υποχρέωση προστατεύει και εσένα και τον άνθρωπο που φροντίζεις· δες πώς να βάζεις όρια στις σχέσεις χωρίς να σε πνίγουν οι ενοχές.
Μικρά εργαλεία για τον φροντιστή
Δεν χρειάζεται να τα δοκιμάσεις όλα. Διάλεξε ένα, το πιο εύκολο για αυτή την περίοδο, και δοκίμασέ το για δύο εβδομάδες.
Η εβδομαδιαία «ώρα για μένα»
- Κλείσε στο ημερολόγιο μία ώρα την εβδομάδα, την ίδια μέρα και ώρα, σαν ραντεβού με γιατρό.
- Βρες ποιος θα σε αντικαταστήσει: ένα αδέρφι, ένας φίλος, ένας γείτονας ή μια επαγγελματική υπηρεσία φροντίδας.
- Κάνε κάτι που σε γεμίζει και όχι εκκρεμότητες: περπάτημα, καφέ με φίλο, μουσική.
Φράση: «Αυτή η ώρα δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ο ανεφοδιασμός μου για να συνεχίσω.»
Γιατί βοηθά: οι οδηγίες για φροντιστές συστήνουν τα τακτικά διαλείμματα ως τρόπο να φροντίζεις τον εαυτό σου και να στηρίζεις καλύτερα τον άλλον.[8] Αν την πρώτη εβδομάδα η ώρα γίνει μισή, δεν πειράζει· μετράει ότι ξεκίνησε.
Ένα «όχι» την εβδομάδα
- Γράψε όλες τις εργασίες που κάνεις για τον άνθρωπο που φροντίζεις και για την υπόλοιπη οικογένεια.
- Σημείωσε μία που θα μπορούσε να την κάνει κάποιος άλλος ή να γίνει πιο απλά.
- Πες ένα ευγενικό, σταθερό «όχι» σε αυτήν ή ανάθεσέ την.
Φράση: «Αυτή την εβδομάδα δεν μπορώ να το αναλάβω. Μπορείς εσύ;»
Γιατί βοηθά: οι πολλές ώρες φροντίδας είναι από τους παράγοντες που συνδέονται με μεγαλύτερο φορτίο.[1] Αν σε πιάσουν ενοχές μετά το «όχι», είναι αναμενόμενο· μια παλιά συνήθεια διαμαρτύρεται.
Η λίστα «τι μπορώ / τι δεν μπορώ να ελέγξω»
- Χώρισε ένα χαρτί στα δύο.
- Αριστερά γράψε ό,τι εξαρτάται από σένα: το πρόγραμμα, το πώς μιλάς, το αν ζητάς βοήθεια.
- Δεξιά γράψε ό,τι δεν εξαρτάται: την πορεία της ασθένειας, τη διάθεση του άλλου, τις αποφάσεις των αδερφών σου.
- Αφιέρωσε την ενέργειά σου στην αριστερή στήλη.
Φράση: «Δεν μπορώ να σταματήσω την ασθένεια. Μπορώ να διαλέξω πώς θα περάσουμε το σημερινό απόγευμα.»
Γιατί βοηθά: πρακτικά, ξεχωρίζει την ευθύνη σου από ό,τι δεν είναι στο χέρι σου. Αν η δεξιά στήλη σε θλίβει, είναι φυσικό· κι αυτό είναι μέρος του πένθους.
Ο κύκλος στήριξης, το «πλήρωμά» σου
- Γράψε τρεις έως πέντε ανθρώπους ή υπηρεσίες που θα μπορούσαν να βοηθήσουν, ακόμη και λίγο.
- Δίπλα σε καθένα γράψε ένα συγκεκριμένο πράγμα: ψώνια, μια βραδιά, ένα τηλεφώνημα.
- Στείλε ένα μήνυμα αυτή την εβδομάδα σε έναν από αυτούς.
Φράση: «Περνάω μια φορτωμένη περίοδο με τη φροντίδα του μπαμπά. Θα μπορούσες να μείνεις μαζί του την Πέμπτη το απόγευμα;»
Γιατί βοηθά: η κοινωνική απομόνωση είναι από τους παράγοντες που συνδέονται με μεγαλύτερο φορτίο φροντιστή, ενώ ο ΠΟΥ συστήνει να ζητάς βοήθεια από ανθρώπους γύρω σου.[1][7] Αν σου πουν «όχι», δεν έκανες λάθος που ρώτησες.
Μια φράση αυτοσυμπόνιας για τις δύσκολες νύχτες
Όταν ακούσεις μέσα σου «δεν κάνω αρκετά» ή «δεν έπρεπε να θυμώσω», βάλε το χέρι στο στήθος και πες: «Αυτή είναι μια πολύ δύσκολη στιγμή. Κάνω ό,τι μπορώ με όσα έχω. Αξίζω κι εγώ λίγη καλοσύνη.» Η αυτοσυμπόνια δεν είναι εγωισμός· είναι το λιμάνι όπου το πλοίο ξαναπαίρνει δυνάμεις. Αν μια βραδιά δεν σε βοηθήσει, δεν πειράζει· δοκίμασε ξανά αύριο.
Πότε η εξουθένωση φροντιστή χρειάζεται στήριξη από ειδικό
Αξίζει να μιλήσεις με έναν ειδικό ψυχικής υγείας όταν η πεσμένη διάθεση ή η απώλεια ενδιαφέροντος κρατά εβδομάδες, όταν το άγχος δεν σε αφήνει να κοιμηθείς, όταν οι εκρήξεις θυμού πληθαίνουν ή όταν νιώθεις ότι δεν αντέχεις άλλο. Μπορεί πίσω από την εξουθένωση να έχει αναπτυχθεί κατάθλιψη ή ένα επίμονο άγχος, και αν ο ύπνος έχει γίνει πρόβλημα, δες το άρθρο για την αϋπνία και το άγχος. Αν έχεις σκέψεις ότι η ζωή δεν αξίζει ή φοβάσαι ότι μπορεί να βλάψεις τον εαυτό σου ή τον άνθρωπο που φροντίζεις, μη περιμένεις: μίλησε σήμερα, με τα τηλέφωνα που θα βρεις στο τέλος της σελίδας.
Η στήριξη φροντιστών έχει μελετηθεί αρκετά. Μια μετα-ανάλυση 78 μελετών βρήκε ότι οι παρεμβάσεις για φροντιστές ηλικιωμένων βελτίωναν κατά μέσο όρο το φορτίο, την κατάθλιψη και την ευεξία, και ότι οι ψυχοεκπαιδευτικές και οι ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις είχαν τα πιο σταθερά βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα.[6] Τα οφέλη είναι συνήθως μέτρια, αλλά συχνά βελτιώνονται η διάθεση και η αντοχή, ακόμη κι όταν το ίδιο το φορτίο μένει μεγάλο.[1]
Πώς στηρίζουμε φροντιστές στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε με ανθρώπους που φροντίζουν γονιό, σύντροφο ή άλλο αγαπημένο πρόσωπο με χρόνια ασθένεια, άνοια ή αναπηρία. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. Μαζί δουλεύουμε τις ενοχές και το πένθος και βρίσκουμε πρακτικούς τρόπους να μοιραστεί το φορτίο. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως την επαναξιολόγηση των σκέψεων «πρέπει να τα κάνω όλα εγώ» και τον σχεδιασμό μικρών, εφικτών διαλειμμάτων.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με τη σκέψη, το συναίσθημα, το σώμα και τις σχέσεις. Η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, βοηθά πολλούς ανθρώπους να ξαναβρούν μια αίσθηση ηρεμίας στο σώμα μετά από μακρά περίοδο πίεσης. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Δομημένη, εξατομικευμένη στήριξη με συγκεκριμένα εργαλεία για την καθημερινότητα της φροντίδας: όρια, μοίρασμα ευθυνών, δύσκολες κουβέντες με την οικογένεια και αποφάσεις που βαραίνουν. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, από το σπίτι σου, ακόμη κι όταν δεν μπορείς να αφήσεις τον άνθρωπο που φροντίζεις, ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο· επανεξετάζουμε τακτικά μαζί σου την πορεία.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι η εξουθένωση φροντιστή;
Είναι η σωματική και ψυχική εξάντληση που μπορεί να προκύψει από τη μακρόχρονη φροντίδα ενός ανθρώπου με χρόνια ασθένεια, άνοια ή αναπηρία. Η έρευνα μιλά για «φορτίο φροντιστή», που συχνά περνά απαρατήρητο.[1]
Είναι φυσιολογικό να θυμώνω με τον γονιό που φροντίζω;
Ναι, ο θυμός και τα ανάμεικτα συναισθήματα είναι συχνά στους φροντιστές. Αυτό που συχνά βαραίνει περισσότερο είναι οι ενοχές για αυτά τα συναισθήματα.[5] Το να τα αναγνωρίσεις χωρίς να τα κάνεις πράξεις που πληγώνουν είναι ένα σημαντικό βήμα.
Γιατί πενθώ κάποιον που είναι ακόμη ζωντανός;
Όταν ένας αγαπημένος άνθρωπος αλλάζει λόγω άνοιας ή σοβαρής ασθένειας, οι απώλειες είναι πραγματικές. Η έρευνα περιγράφει αυτό το πένθος πριν από τον θάνατο και το συνδέει με μεγαλύτερο φορτίο, γι' αυτό αξίζει να του δώσεις χώρο.[3]
Αν ζητήσω βοήθεια ή κάνω διάλειμμα, εγκαταλείπω τον άνθρωπό μου;
Όχι. Οι οδηγίες για φροντιστές συστήνουν τα τακτικά διαλείμματα, γιατί σε βοηθούν να φροντίζεις τον εαυτό σου και να στηρίζεις καλύτερα τον άλλον.[8]
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγεις διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνεις online. Κάθε συνεδρία διαρκεί 45 λεπτά και κοστίζει 45 €· δες όλες τις τιμές.
Χρειάζεσαι άμεση βοήθεια;
Αν εσύ ή κάποιος δικός σου βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, κάλεσε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχεις σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Και ο καπετάνιος χρειάζεται αλλαγή βάρδιας
Το ταξίδι της φροντίδας μπορεί να είναι μακρύ, και δεν χρειάζεται να το κάνεις χωρίς πλήρωμα. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας, online από όπου κι αν βρίσκεσαι ή στην Πάτρα.
Κλείσε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- Adelman RD, Tmanova LL, Delgado D, Dion S, Lachs MS. Caregiver burden: a clinical review. JAMA, 2014;311(10):1052-1060. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Pinquart M, Sörensen S. Differences between caregivers and noncaregivers in psychological health and physical health: a meta-analysis. Psychology and Aging, 2003;18(2):250-267. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Lindauer A, Harvath TA. Pre-death grief in the context of dementia caregiving: a concept analysis. Journal of Advanced Nursing, 2014;70(10):2196-2207. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Losada A, Márquez-González M, Peñacoba C, Romero-Moreno R. Development and validation of the Caregiver Guilt Questionnaire. International Psychogeriatrics, 2010;22(4):650-660. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Losada A, Márquez-González M, Vara-García C, Gallego-Alberto L, Romero-Moreno R, Pillemer K. Ambivalence and guilt feelings: Two relevant variables for understanding caregivers' depressive symptomatology. Clinical Psychology & Psychotherapy, 2018;25(1):59-64. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Sörensen S, Pinquart M, Duberstein P. How effective are interventions with caregivers? An updated meta-analysis. The Gerontologist, 2002;42(3):356-372. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- World Health Organization. Dementia. Fact sheet, WHO, 2026. who.int
- NHS. Looking after someone with dementia. NHS, 2025. nhs.uk
