Πιάνεις το τηλέφωνο για να της πεις κάτι και θυμάσαι ότι δεν θα απαντήσει. Περνάς έξω από το σπίτι του και η καρδιά σου σφίγγεται. Ή κάθεσαι σε ένα γραφείο με χαρτιά και υπογραφές, ενώ μέσα σου δεν έχεις καταλάβει ακόμη τι έγινε. Η απώλεια γονιού, ο θάνατος της μητέρας ή του πατέρα, είναι μία από τις πιο βαθιές εμπειρίες της ζωής, όποια ηλικία κι αν έχεις, και ό,τι νιώθεις τώρα, είτε είναι θλίψη, είτε θυμός, ενοχή, μούδιασμα ή και ανακούφιση, δεν υπάρχει σωστός ή λάθος τρόπος να το νιώθεις.[1]
Μια εικόνα που βοηθά είναι τα κύματα. Το πένθος δεν προχωρά σε ευθεία γραμμή· έρχεται σαν κύματα, άλλοτε ήπια και άλλοτε τόσο δυνατά που σε παρασύρουν, κάποτε χωρίς προειδοποίηση. Δεν μαθαίνουμε να σταματάμε τα κύματα· μαθαίνουμε, σιγά σιγά, να επιπλέουμε. Το πένθος είναι η αγάπη που μένει, όταν ο άνθρωπος που αγαπήσαμε δεν είναι πια εδώ όπως πριν.
Βασικά Σημεία
- Δεν υπάρχει σωστός ή λάθος τρόπος να πενθείς τον γονιό σου· θλίψη, θυμός, ενοχή, μούδιασμα και ανακούφιση μπορεί να συνυπάρχουν.
- Το πένθος δεν ακολουθεί σταθερά στάδια ούτε ευθεία γραμμή· πολλοί άνθρωποι πηγαίνουν πέρα δώθε ανάμεσα στον πόνο της απώλειας και στις απαιτήσεις της καθημερινότητας.
- Το πένθος αγγίζει και το σώμα: κούραση, ύπνος και όρεξη αλλάζουν συχνά, και αξίζει να μιλήσεις με τον γιατρό σου αν σε ανησυχούν.
- Αν, όσο περνούν οι μήνες, ο πόνος δεν απαλύνει καθόλου και σε εμποδίζει να ζήσεις την καθημερινότητά σου, μίλα με γιατρό ή ειδικό ψυχικής υγείας.
- Στο Art of Mind στεκόμαστε δίπλα σου στο πένθος για τη μαμά ή τον μπαμπά σου, με τον δικό σου ρυθμό, online ή στην Πάτρα.
Οι πρώτες εβδομάδες μετά τον θάνατο της μητέρας ή του πατέρα
Η πρώτη αντίδραση μετά από μια απώλεια είναι συχνά το σοκ και το μούδιασμα: μπορεί να νιώθεις θολούρα, σαν να βλέπεις τη ζωή σου από απόσταση, ή να μην μπορείς ακόμη να κλάψεις.[1] Άλλοτε έρχεται μια συντριπτική θλίψη με πολύ κλάμα, άλλοτε θυμός, για τον γονιό σου, για τους γιατρούς ή για τον τρόπο που έγιναν τα πράγματα, και άλλοτε ενοχή, ακόμη και για το ότι θύμωσες.[1] Αν τα δάκρυα έρχονται ξαφνικά, σε στιγμές που δεν το περιμένεις, ο οδηγός «γιατί κλαίω χωρίς λόγο» μπορεί να σε βοηθήσει να το καταλάβεις.
Οι πρώτες εβδομάδες έχουν συχνά και ένα μεγάλο πρακτικό φορτίο: τελετή, χαρτιά, τηλεφωνήματα, το σπίτι, τα πράγματα του γονιού. Συχνά το πένθος έρχεται πιο δυνατό αργότερα, όταν όλα ησυχάσουν. Δεν χρειάζεται να τα κάνεις όλα ταυτόχρονα· η NHS προτείνει να βάζεις μικρούς στόχους που μπορείς να πετύχεις, χωρίς να επιχειρείς να κάνεις τα πάντα μονομιάς.[1]
Απώλεια γονιού και σώμα: πότε να μιλήσεις με τον γιατρό σου
Το πένθος δεν είναι αρρώστια, και οι περισσότεροι άνθρωποι προσαρμόζονται σε μια απώλεια χωρίς επαγγελματική ψυχολογική παρέμβαση. Η έρευνα δείχνει όμως ότι η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου συνδέεται με επιβάρυνση της σωματικής υγείας, με περισσότερα σωματικά συμπτώματα και περισσότερες επισκέψεις σε γιατρούς.[2] Ειδικά για την απώλεια γονιού στην ενήλικη ζωή, μια μεγάλη προοπτική μελέτη κατέληξε ότι η επίδρασή της στην ψυχική και τη σωματική ευεξία των ενηλίκων δεν πρέπει να υποτιμάται.[7]
Η κούραση και η εξάντληση είναι πολύ συχνές στο πένθος.[1] Ο ύπνος μπορεί να χαλάσει, η όρεξη να χαθεί, και το σώμα να κουβαλά ένταση στο στήθος, στους ώμους ή στο στομάχι. Η τακτική κίνηση μπορεί να βοηθήσει τη διάθεση και τον ύπνο, τα τακτικά γεύματα κρατούν πιο σταθερή την ενέργεια, και αξίζει να αποφεύγεις το αλκοόλ, το κάπνισμα ή άλλες ουσίες ως τρόπο να ανακουφίσεις τον πόνο.[1]
Μίλα με τον γιατρό σου αν ο ύπνος ή η όρεξη έχουν αλλάξει πολύ και δεν βελτιώνονται, αν έχεις σωματικά συμπτώματα που σε ανησυχούν, αν η πεσμένη διάθεση κρατά περισσότερο από δύο εβδομάδες ή αν δυσκολεύεσαι να αντέξεις το άγχος και τη θλίψη.[1] Αν ένα σύμπτωμα είναι έντονο ή ξαφνικό, όπως πόνος στο στήθος ή δύσπνοια, κάλεσε 112 ή ΕΚΑΒ 166.
Γιατί η απώλεια γονιού αλλάζει και την ταυτότητά σου
Όταν πεθαίνει ένας γονιός, δεν χάνεις μόνο έναν άνθρωπο. Χάνεις ένα σημείο αναφοράς: τον άνθρωπο που θυμόταν την παιδική σου ηλικία και ήταν, ακόμη και με τις δυσκολίες του, μέρος του ποιος είσαι. Πολλοί άνθρωποι περιγράφουν την αίσθηση ότι «τώρα είμαι η μεγαλύτερη γενιά» ή ότι κανείς πια δεν τους βλέπει ως «παιδί».
Αλλάζουν και οι ρόλοι στην οικογένεια: κάποιος αναλαμβάνει τη φροντίδα του γονιού που έμεινε, κάποιος τα πρακτικά. Η απώλεια μπορεί επίσης να ξυπνήσει σκέψεις για τη δική σου θνητότητα· αν αυτές οι σκέψεις σε κατακλύζουν, δες τον οδηγό για τον φόβο του θανάτου. Και αν νιώθεις ένα κενό που δεν ξέρεις πώς να το ονομάσεις, ο οδηγός «νιώθω κενό» μπορεί να σε βοηθήσει να το εξερευνήσεις.
Θάνατος μητέρας ή πατέρα: κάθε απώλεια είναι διαφορετική
Η έρευνα δείχνει ότι οι συνθήκες του θανάτου, τα προσωπικά χαρακτηριστικά, οι σχέσεις και οι τρόποι αντιμετώπισης επηρεάζουν το πώς θα περάσει κανείς μια απώλεια.[2]
Όταν ο θάνατος ήταν ξαφνικός
Όταν δεν υπήρξε χρόνος για αποχαιρετισμό, μένουν συχνά κουβέντες που δεν ειπώθηκαν και εικόνες που επανέρχονται. Οι απώλειες που είναι ξαφνικές και απρόσμενες ή συμβαίνουν σε τραυματικές συνθήκες αυξάνουν τον κίνδυνο για πιο δύσκολη και παρατεταμένη πορεία πένθους,[1][9] γι' αυτό αξίζει να ζητήσεις στήριξη νωρίς, χωρίς να περιμένεις να «περάσει».
Μετά από μια μακρά ασθένεια
Αν φρόντιζες τον γονιό σου για μήνες ή χρόνια, μπορεί να έχεις ήδη ζήσει πολλές μικρές απώλειες πριν από τον θάνατο. Μετά, μαζί με τη θλίψη, μπορεί να έρθει ανακούφιση που τελείωσε ο πόνος του και η δική σου εξάντληση, και αμέσως μετά ενοχή για αυτή την ανακούφιση. Η ανακούφιση δεν σημαίνει ότι αγαπούσες λιγότερο· σημαίνει ότι κουβαλούσες πολλά για πολύ καιρό. Αν η κούραση της φροντίδας σε έχει εξαντλήσει, δες τον οδηγό για την εξάντληση των φροντιστών.
Όταν η σχέση ήταν δύσκολη
Δεν ήταν όλες οι σχέσεις με τους γονείς ζεστές. Αν η σχέση σου με τον γονιό σου είχε απόσταση, συγκρούσεις ή πληγές, το πένθος μπορεί να είναι μπερδεμένο: θλίψη για όσα έγιναν, θλίψη για όσα δεν έγιναν ποτέ, θυμός, ανακούφιση. Όλα αυτά μπορεί να συνυπάρχουν, και κανένα δεν σε κάνει «κακό παιδί». Μπορείς να πενθείς και τη σχέση που θα ήθελες να είχατε. Αν σε αφορά, ο οδηγός για τους τοξικούς γονείς δίνει περισσότερο πλαίσιο.
Αν έχασες τον γονιό σου σε μικρή ηλικία
Κάποιοι άνθρωποι διαβάζουν αυτό το άρθρο ως ενήλικες, ενώ η απώλεια έγινε όταν ήταν παιδιά ή έφηβοι. Το πένθος τότε δεν «κλείνει» μια φορά· συχνά επιστρέφει σε σημαντικές στιγμές, όπως μια αποφοίτηση, ένας γάμος, η γέννηση ενός παιδιού ή όταν φτάνεις στην ηλικία που είχε ο γονιός σου. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάτι πήγε στραβά· σημαίνει ότι, μεγαλώνοντας, καταλαβαίνεις την απώλεια με καινούργιο τρόπο.
Αδέλφια, κληρονομικά και το σπίτι
Η απώλεια ενός γονιού συχνά φέρνει τα αδέλφια πιο κοντά, αλλά μπορεί και να ξυπνήσει παλιές εντάσεις: ποιος φρόντισε περισσότερο, ποιος αποφασίζει για το σπίτι, τι θα γίνει με τα πράγματα. Πίσω από τις διαφωνίες για τα κληρονομικά κρύβεται συχνά πένθος και ανάγκη για αναγνώριση. Βοηθά, εσύ και τα αδέλφια σου, να χωρίζετε τις πρακτικές αποφάσεις από τα συναισθήματα, να μην πιέζεστε να αποφασίσετε για όλα αμέσως και να μιλάτε για τον γονιό σας και όχι μόνο για τα πράγματά του.
Για τα νομικά και οικονομικά θέματα μετά τον θάνατο, όπως την κληρονομιά, τις συντάξεις ή τις εκκρεμότητες, μίλα με δικηγόρο, συμβολαιογράφο ή λογιστή. Εμείς στεκόμαστε δίπλα σου στο συναισθηματικό κομμάτι αυτών των αποφάσεων.
Αν υπάρχουν παιδιά στην οικογένεια
Αν είσαι γονιός και τα παιδιά σου έχασαν τον παππού ή τη γιαγιά τους, μπορεί να αναρωτιέσαι τι να τους πεις ενώ πενθείς κι εσύ. Ο οδηγός για το πώς μιλάμε στο παιδί για τον θάνατο δίνει πρακτικές ιδέες ανάλογα με την ηλικία.
Το πένθος δεν ακολουθεί στάδια: κύματα, απώλεια και καθημερινότητα
Πολλοί έχουν ακούσει για τα «πέντε στάδια του πένθους». Η NHS σημειώνει ότι μπορεί να μη ζήσεις όλα αυτά τα συναισθήματα και ότι δεν έρχονται με συγκεκριμένη σειρά,[1] και ερευνητές του πένθους προειδοποιούν ότι η προσδοκία πως οι πενθούντες περνούν, ή «πρέπει» να περνούν, από στάδια δεν στηρίζεται σε επαρκή στοιχεία και μπορεί να βλάψει όσους δεν τα ζουν έτσι.[4] Αν θέλεις να δεις πώς περιγράφονται τα στάδια και γιατί είναι χάρτης και όχι κανόνας, διάβασε τον οδηγό για τα στάδια του πένθους.
Ένα πιο χρήσιμο μοντέλο είναι το μοντέλο της διπλής διαδικασίας των Stroebe και Schut. Περιγράφει δύο είδη φορτίου: όσα αφορούν την ίδια την απώλεια, όπως τη θλίψη, τις αναμνήσεις και τον αποχαιρετισμό, και όσα αφορούν την ανασυγκρότηση της ζωής, όπως τα πρακτικά, τους νέους ρόλους και τις καινούργιες συνήθειες.[3] Σύμφωνα με το μοντέλο, οι άνθρωποι πηγαίνουν πέρα δώθε ανάμεσα στα δύο, άλλοτε έρχονται κοντά στον πόνο και άλλοτε απομακρύνονται από αυτόν, και τα διαλείμματα από το πένθος είναι κι αυτά μέρος μιας υγιούς προσαρμογής.[3] Αν μια μέρα γέλασες, δεν πρόδωσες τον γονιό σου.
Επέτειοι, γιορτές και «πρώτες φορές»
Τα πρώτα γενέθλια χωρίς τον γονιό σου, η Γιορτή της Μητέρας ή του Πατέρα, τα Χριστούγεννα και το Πάσχα, η επέτειος του θανάτου: αυτές οι μέρες φέρνουν συχνά μεγαλύτερα κύματα. Βοηθά να τις σχεδιάσεις λίγο από πριν: με ποιους θα είσαι και πώς θα τιμήσεις τη μνήμη του. Περισσότερες ιδέες θα βρεις στους οδηγούς για τη μοναξιά και το πένθος στις γιορτές και για το πένθος το Πάσχα.
Πένθος για τον πατέρα ή τη μητέρα: πότε χρειάζεται περισσότερη στήριξη
Για τους περισσότερους ανθρώπους, η πολύ έντονη θλίψη των πρώτων καιρών σιγά σιγά απαλύνει, ακόμη κι αν η απώλεια δεν ξεχνιέται ποτέ.[6] Σε κάποιους ανθρώπους όμως ο πόνος μένει τόσο έντονος και επίμονος, που δυσκολεύει την επιστροφή στη ζωή. Για αυτή την κατάσταση, τα διεθνή διαγνωστικά συστήματα ICD-11 και DSM-5-TR περιγράφουν τη διαταραχή παρατεταμένου πένθους: έντονο συναισθηματικό πόνο για την απώλεια, δυσκολία να ξαναμπείς στη ζωή και αίσθηση ότι η ζωή δεν έχει νόημα χωρίς τον άνθρωπο που χάθηκε, σχεδόν κάθε μέρα και για μεγάλο διάστημα.[5][6] Δεν είναι το συνηθισμένο πένθος, και τη διάγνωση την κάνει ειδικός.
Ο πίνακας είναι ενδεικτικός και δεν κάνει διάγνωση· σε βοηθά να δεις πότε αξίζει να μιλήσεις με γιατρό ή ειδικό ψυχικής υγείας.
| Τι παρατηρείς | Συχνό στο πένθος | Αξίζει να ζητήσεις περισσότερη στήριξη |
|---|---|---|
| Θλίψη και κλάμα | Έρχονται σαν κύματα, με μέρες πιο ελαφριές ανάμεσα | Η θλίψη ή η ενοχή δεν απαλύνουν καθόλου όσο περνούν οι μήνες[1] |
| Καθημερινότητα | Κάποιες υποχρεώσεις μένουν πίσω για λίγο | Δεν μπορείς να επιστρέψεις στις καθημερινές σου δραστηριότητες[1] |
| Διάθεση | Μέρες με πεσμένη διάθεση | Πεσμένη διάθεση για περισσότερο από δύο εβδομάδες, που μοιάζει με κατάθλιψη[1] |
| Σύνδεση με τους άλλους | Θέλεις λίγο χρόνο χωρίς κόσμο | Απομονώνεσαι εντελώς και νιώθεις ότι κανείς δεν μπορεί να σε καταλάβει |
| Σώμα και ύπνος | Κούραση, πιο ελαφρύς ύπνος | Ύπνος, όρεξη ή σωματικά συμπτώματα που χειροτερεύουν, οπότε πρώτα ο γιατρός σου |
Η NHS αναφέρει τις σκέψεις αυτοκτονίας ανάμεσα στα σημάδια ότι χρειάζεσαι βοήθεια μετά από μια απώλεια.[1] Αν έχεις σκέψεις να βλάψεις τον εαυτό σου, κάλεσε τώρα 1018 ή 112. Περισσότερα θα βρεις στον οδηγό για τις σκέψεις αυτοκτονίας.
Πώς διαχειρίζεσαι την απώλεια γονιού: τεχνικές για τα κύματα
Οι τεχνικές που ακολουθούν δεν σβήνουν τη θλίψη· σε βοηθούν να επιπλέεις όταν τα κύματα δυναμώνουν. Διάλεξε όποια σου ταιριάζει.
Ένας χώρος για το πένθος
- Διάλεξε μια σύντομη στιγμή μέσα στη μέρα, για παράδειγμα 15 λεπτά το απόγευμα, μόνο για το πένθος σου.
- Σε αυτό το διάστημα κοίτα φωτογραφίες, κλάψε, γράψε ή απλώς κάθισε με τη θλίψη.
- Κλείσε με κάτι απλό και φροντιστικό, όπως ένα ζεστό ρόφημα ή μια βόλτα.
Φράση: «Αυτή η ώρα είναι για σένα, μαμά.» ή «Αυτή η ώρα είναι για σένα, μπαμπά.»
Γιατί βοηθά: το μοντέλο της διπλής διαδικασίας περιγράφει ότι η εναλλαγή ανάμεσα στον πόνο της απώλειας και στα διαλείμματα από αυτόν είναι μέρος της προσαρμογής.[3] Αν τα κύματα έρθουν και σε άλλη ώρα, δεν πειράζει· ο χώρος αυτός δεν είναι κανόνας.
Γράμμα στον γονιό σου
- Γράψε στον γονιό σου όσα θα ήθελες να του πεις: ευχαριστώ, συγγνώμη, θυμό, αναμνήσεις.
- Γράψε χωρίς να διορθώνεις και χωρίς να σκέφτεσαι αν είναι «σωστό».
- Αποφάσισε εσύ τι θα κάνεις με το γράμμα: να το κρατήσεις, να το διαβάσεις φωναχτά σε ένα ήσυχο μέρος ή να το φυλάξεις.
Φράση: «Υπάρχουν πράγματα που δεν πρόλαβα να σου πω. Σου τα λέω τώρα.»
Γιατί βοηθά: όταν δίνεις λέξεις σε όσα έμειναν ανείπωτα, κάτι που κουβαλάς μέσα σου αποκτά μορφή και χώρο. Αν σήμερα δεν βγαίνουν λέξεις, δεν πειράζει· μια πρόταση αρκεί.
Η άγκυρα του σώματος
- Όταν έρθει ένα δυνατό κύμα, βάλε το χέρι στην καρδιά και νιώσε την επαφή.
- Πάρε μια αργή ανάσα από τη μύτη και άφησέ τη να βγει αργά από το στόμα, με έναν αναστεναγμό.
- Επανάλαβε μερικές φορές και κράτα κάθε μέρα κάτι μικρό και σταθερό: ένα γεύμα την ίδια ώρα, μια σύντομη βόλτα.
Φράση: «Πονάω πολύ αυτή τη στιγμή. Αξίζω φροντίδα.»
Γιατί βοηθά: όταν ο εσωτερικός κόσμος είναι χάος, μικρές σταθερές ρουτίνες δίνουν στο σώμα ένα σημείο να πατήσει, και η NHS σημειώνει ότι η κίνηση και τα τακτικά γεύματα στηρίζουν τη διάθεση, την ενέργεια και τον ύπνο στο πένθος.[1] Αν μια μέρα δεν τα καταφέρεις, ξεκίνα πάλι την επόμενη.
Ζήτα συγκεκριμένη βοήθεια
- Γράψε τις πρακτικές εκκρεμότητες που σε βαραίνουν: τηλεφωνήματα, ψώνια, χαρτιά, το σπίτι.
- Δίπλα σε καθεμιά σημείωσε έναν άνθρωπο που θα μπορούσε να βοηθήσει.
- Ζήτα κάτι συγκεκριμένο, αντί για ένα γενικό «αν χρειαστείς κάτι».
Φράση: «Θα με βοηθούσε πολύ αν ερχόσουν μαζί μου την Πέμπτη να τακτοποιήσουμε τα χαρτιά.»
Γιατί βοηθά: οι άνθρωποι γύρω σου συχνά θέλουν να βοηθήσουν αλλά δεν ξέρουν πώς, και ένα συγκεκριμένο αίτημα μοιράζει το φορτίο. Αν σε δυσκολεύει να ζητάς, ξεκίνα από κάτι μικρό.
Νέα τελετουργικά για να κρατάς τη σύνδεση
Πολλοί άνθρωποι βρίσκουν τρόπους να κρατούν μια εσωτερική σχέση με τον γονιό που έχασαν: μαγειρεύουν τη συνταγή του, λένε ιστορίες του στα εγγόνια, κρατούν ένα αντικείμενο, ρωτούν τον εαυτό τους «τι θα μου έλεγε τώρα;». Η έρευνα για αυτούς τους «συνεχιζόμενους δεσμούς» δείχνει ότι για κάποιους φέρνουν παρηγοριά και για άλλους μπορεί να φέρουν και δυσφορία, και δεν έχει ακόμη ξεκαθαρίσει πότε βοηθούν περισσότερο.[8] Δοκίμασε ό,τι σου ταιριάζει και κράτα ό,τι σου φέρνει ζεστασιά· αν κάτι σε πονάει περισσότερο, μπορείς να το αφήσεις.
Πώς βοηθάμε στο πένθος για τον γονιό σου στο Art of Mind
Στο Art of Mind δεν βιαζόμαστε να «κλείσει» το πένθος σου. Δουλεύουμε με τον δικό σου ρυθμό, ώστε να βρεις χώρο για τη θλίψη και σιγά σιγά και για τη ζωή που συνεχίζεται. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση, που περιλαμβάνει και τον ύπνο και τη σωματική σου υγεία, και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως τη δουλειά με τις σκέψεις ενοχής και τη σταδιακή επιστροφή σε δραστηριότητες που έχεις αφήσει· στοιχεία αυτής της προσέγγισης έχουν βρεθεί αποτελεσματικά και στο παρατεταμένο πένθος.[5] Περισσότερα για τη δουλειά μας με το πένθος θα βρεις στη σελίδα για το πένθος και την απώλεια και για την online θεραπεία πένθους.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που βλέπει τον άνθρωπο ως σύνολο σώματος, συναισθήματος, σκέψης και σχέσεων. Μας βοηθά να δώσουμε χώρο σε όσα κουβαλά το σώμα στο πένθος και σε όσα έμειναν ανείπωτα· η κλινική ύπνωση χρησιμοποιείται ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, όπου ταιριάζει. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη στήριξη για τις πρακτικές και τις οικογενειακές πλευρές της απώλειας: νέους ρόλους, σχέσεις με τα αδέλφια, αποφάσεις για το σπίτι, επετείους και γιορτές. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, κάτι που βοηθά όταν ο γονιός σου ζούσε σε άλλη πόλη ή χώρα, ή δια ζώσης στο γραφείο μας στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο κρατά το πένθος για έναν γονιό;
Δεν υπάρχει συγκεκριμένη διάρκεια ούτε σωστός τρόπος να πενθείς.[1] Για τους περισσότερους ανθρώπους η πολύ έντονη θλίψη απαλύνει σιγά σιγά,[6] ενώ η αγάπη και η ανάμνηση μένουν. Αν ο πόνος δεν απαλύνει καθόλου όσο περνούν οι μήνες, μίλα με γιατρό ή ειδικό ψυχικής υγείας.
Πώς ξεπερνάς τον θάνατο της μητέρας ή του πατέρα σου;
Πολλοί άνθρωποι το ρωτούν έτσι, αλλά το πένθος για έναν γονιό συνήθως δεν «σβήνει». Αυτό που αλλάζει είναι ότι μαθαίνεις να το κουβαλάς, με μέρες πιο βαριές και μέρες πιο ελαφριές, και ότι βρίσκεις χώρο ξανά και για τη ζωή σου.[3]
Είναι φυσιολογικό να νιώθω ανακούφιση ή θυμό;
Ναι. Ο θυμός και η ενοχή είναι συνηθισμένα συναισθήματα στο πένθος,[1] και η ανακούφιση είναι συχνή μετά από μια μακρά ασθένεια ή μια δύσκολη σχέση. Δεν σημαίνει ότι αγαπούσες λιγότερο.
Δεν μπορώ να κλάψω. Είναι κακό σημάδι;
Όχι απαραίτητα. Το σοκ και το μούδιασμα είναι συχνά η πρώτη αντίδραση μετά από μια απώλεια,[1] και ο καθένας πενθεί με διαφορετικό τρόπο. Αν όμως νιώθεις για πολύ καιρό ότι δεν νιώθεις τίποτα, αξίζει να το συζητήσεις με έναν ειδικό.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: διαλέγεις διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνεις online. Κάθε συνεδρία διαρκεί 45 λεπτά και κοστίζει 45 €· δες όλες τις τιμές.
Χρειάζεσαι άμεση βοήθεια;
Αν εσύ ή κάποιος δικός σου βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, κάλεσε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχεις σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Δεν χρειάζεται να επιπλέεις χωρίς στήριξη
Τα κύματα του πένθους για τη μαμά ή τον μπαμπά σου θα έρχονται, άλλοτε ήπια και άλλοτε δυνατά, και μαζί μπορούμε να βρούμε τρόπους να επιπλέεις χωρίς να πνίγεσαι. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας, online ή στην Πάτρα.
Κλείσε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- NHS. Get help with grief after bereavement or loss. National Health Service (UK), 2026. nhs.uk
- Stroebe M, Schut H, Stroebe W. Health outcomes of bereavement. The Lancet, 2007;370(9603):1960-1973. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Stroebe M, Schut H. The dual process model of coping with bereavement: rationale and description. Death Studies, 1999;23(3):197-224. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Stroebe M, Schut H, Boerner K. Cautioning Health-Care Professionals. Omega (Westport), 2017;74(4):455-473. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- American Psychiatric Association. Prolonged Grief Disorder. Psychiatry.org, 2025. psychiatry.org
- Szuhany KL, Malgaroli M, Miron CD, Simon NM. Prolonged Grief Disorder: Course, Diagnosis, Assessment, and Treatment. Focus (American Psychiatric Publishing), 2021;19(2):161-172. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Marks NF, Jun H, Song J. Death of Parents and Adult Psychological and Physical Well-Being: A Prospective U.S. National Study. Journal of Family Issues, 2007;28(12):1611-1638. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Hewson H, Galbraith N, Jones C, Heath G. The impact of continuing bonds following bereavement: A systematic review. Death Studies, 2024;48(10):1001-1014. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Rubin SS, Malkinson R, Witztum E. Traumatic Bereavements: Rebalancing the Relationship to the Deceased and the Death Story Using the Two-Track Model of Bereavement. Frontiers in Psychiatry, 2020;11:537596. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
