Μετράτε τα ποτήρια χωρίς να το θέλετε. Ακούτε το κλειδί στην πόρτα και προσπαθείτε να καταλάβετε από τη φωνή «σε τι κατάσταση» θα είναι απόψε. Δικαιολογείτε απουσίες, κρύβετε μπουκάλια, υπόσχεστε στον εαυτό σας ότι αυτή ήταν η τελευταία φορά. Πολλοί σύντροφοι, γονείς και ενήλικα παιδιά ανθρώπων που πίνουν περιγράφουν ακριβώς αυτή την εικόνα: μια ζωή που, σιγά σιγά, οργανώνεται γύρω από το ποτό κάποιου άλλου.
Αυτός ο οδηγός γράφτηκε για την οικογένεια αλκοολικού ή, πιο απλά, για όσους αγαπούν κάποιον που πίνει περισσότερο απ' όσο αντέχει η σχέση. Εξηγούμε πότε το ποτό γίνεται πρόβλημα, πώς επηρεάζει όσους ζουν δίπλα του, τι βοηθά και τι συνήθως γυρίζει ανάποδα, πώς να βάλετε όρια, πότε υπάρχει θέμα ασφάλειας και πώς να φροντίσετε τον εαυτό σας. Δεν φταίτε εσείς για το ποτό του άλλου, και δεν χρειάζεται να το «λύσετε» μόνοι.
Βασικά Σημεία
- Το να πίνει κάποιος περισσότερο απ' όσο σκόπευε, να μη μπορεί να μειώσει και να συνεχίζει παρά τα προβλήματα είναι σημάδια διαταραχής χρήσης αλκοόλ· τη διάγνωση τη θέτει ειδικός.
- Οι αντιπαραθέσεις και οι απειλές σπάνια βοηθούν. Η ήρεμη κουβέντα σε στιγμή νηφαλιότητας και οι οικογενειακές προσεγγίσεις όπως το CRAFT έχουν καλύτερη τεκμηρίωση.
- Η απότομη διακοπή του ποτού σε άνθρωπο με εξάρτηση μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνη: χρειάζεται γιατρός.
- Αν υπάρχει βία ή απειλή, η ασφάλεια προηγείται: 100 ή 112 σε έκτακτη ανάγκη, και 15900 για τη βία κατά των γυναικών.
- Η οικογένεια χρειάζεται και δική της στήριξη, ανεξάρτητα από το αν ο άνθρωπος που πίνει ζητήσει βοήθεια.
Πότε το ποτό ενός αγαπημένου γίνεται πρόβλημα
Το NHS περιγράφει τη διαταραχή χρήσης αλκοόλ ως κατανάλωση αλκοόλ με τρόπο που βλάπτει, και αναφέρει ανάμεσα στα σημάδια: όταν κάποιος πίνει τακτικά περισσότερο απ' όσο σκόπευε, δυσκολεύεται να σταματήσει ή να μειώσει ακόμη κι αν το θέλει, νιώθει ενοχές μετά το ποτό, οι γύρω του ανησυχούν, συνεχίζει να πίνει παρότι δημιουργούνται προβλήματα στην υγεία, στη δουλειά ή στις σχέσεις, χρειάζεται ποτό μόλις ξυπνήσει ή όλο και μεγαλύτερες ποσότητες για το ίδιο αποτέλεσμα.[1]
Ένα διεθνές εργαλείο αναφοράς είναι το AUDIT του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, που αναπτύχθηκε ως απλή μέθοδος ανίχνευσης της υπερβολικής κατανάλωσης και για να εντοπίζει επικίνδυνα και βλαπτικά μοτίβα χρήσης αλκοόλ.[3] Πρόκειται για εργαλείο ανίχνευσης και όχι για διάγνωση. Ως μέλος της οικογένειας μπορείτε να το χρησιμοποιήσετε ως αναφορά για να καταλάβετε ποια ερωτήματα έχουν σημασία, όχι για να «βγάλετε διάγνωση» στον άλλον· αυτό συνήθως ανεβάζει την ένταση αντί να ανοίγει την κουβέντα.
Ο όρος «αλκοολικός» χρησιμοποιείται πολύ στην καθημερινή γλώσσα, αλλά οι ειδικοί μιλούν για ένα φάσμα, από την επικίνδυνη κατανάλωση μέχρι την εξάρτηση. Περισσότερα για την ίδια την κατάσταση και την αντιμετώπισή της στη σελίδα για τον αλκοολισμό και, για τις εξαρτήσεις γενικότερα, στη σελίδα για τις εξαρτήσεις.
Οικογένεια αλκοολικού: πώς επηρεάζονται όσοι ζουν δίπλα
Η κατευθυντήρια οδηγία του NICE για τις διαταραχές χρήσης αλκοόλ ζητά από τους επαγγελματίες να συζητούν με τις οικογένειες και τους φροντιστές τις ανησυχίες τους για την επίδραση του ποτού στους ίδιους και στα άλλα μέλη της οικογένειας, και να τους προσφέρουν πληροφόρηση και στήριξη.[4] Με άλλα λόγια, αναγνωρίζεται ότι η οικογένεια δεν είναι απλός θεατής.
Διαρκής επιφυλακή
Άγχος για το πότε και πώς θα γυρίσει, για το τιμόνι, για τα λεφτά, για το τι θα πει μπροστά στους άλλους. Το νευρικό σύστημα δεν ξεκουράζεται ποτέ.
Ενοχές και ντροπή
Σκέψεις «αν ήμουν διαφορετικός, δεν θα έπινε», ντροπή απέναντι σε συγγενείς και φίλους, απόκρυψη της κατάστασης για να «προστατεύσετε» την οικογένεια.
Θυμός και εξάντληση
Υποσχέσεις που αθετούνται, ρόλοι που φορτώνονται σε εσάς, καβγάδες που επαναλαμβάνονται. Ο θυμός είναι κατανοητός και δεν σας κάνει «κακό» άνθρωπο.
Απομόνωση
Λιγότερες επισκέψεις, ακυρωμένες εξόδους, φίλοι που απομακρύνονται. Συχνά η οικογένεια μένει μόνη με ένα μυστικό.
Και η «συνεξάρτηση»;
Ίσως έχετε διαβάσει τον όρο «συνεξάρτηση». Είναι λέξη της καθημερινής και της αυτοβοήθειας, όχι ιατρική διάγνωση, και χρησιμοποιείται με πολύ διαφορετικούς τρόπους. Μπορεί να βοηθήσει να αναγνωρίσετε ένα μοτίβο, για παράδειγμα ότι η δική σας διάθεση εξαρτάται πλήρως από το αν ο άλλος ήπιε ή όχι. Δεν σημαίνει όμως ότι η οικογένεια «φταίει» ή ότι «συντηρεί» το πρόβλημα. Τα μοτίβα αυτά είναι συχνά τρόποι επιβίωσης σε μια δύσκολη κατάσταση. Για το πώς οι σχέσεις μπορεί να γίνουν εξαρτητικές γενικότερα, δείτε το άρθρο για την εξάρτηση στις σχέσεις.
Σύντροφος που πίνει: τι βοηθά και τι συνήθως γυρίζει ανάποδα
Οι πιο συνηθισμένες αντιδράσεις, όπως οι φωνές, οι απειλές ή το κρύψιμο των μπουκαλιών, είναι ανθρώπινες αλλά συνήθως δεν φέρνουν αλλαγή. Η έρευνα για τις οικογενειακές προσεγγίσεις δείχνει μια διαφορετική κατεύθυνση. Σε τυχαιοποιημένη μελέτη των Miller, Meyers και Tonigan, 130 μέλη οικογενειών ανθρώπων με πρόβλημα αλκοόλ που δεν ήθελαν βοήθεια συμμετείχαν σε μία από τρεις προσεγγίσεις. Η προσέγγιση CRAFT (Community Reinforcement and Family Training), που μαθαίνει στην οικογένεια δεξιότητες αλλαγής συμπεριφοράς για το σπίτι, οδήγησε στη θεραπεία το 64% των ανθρώπων που έπιναν, έναντι 30% για μια προετοιμασμένη οικογενειακή αντιπαράθεση και 13% για μια προσέγγιση ενθάρρυνσης συμμετοχής σε ομάδες αλληλοβοήθειας. Η λειτουργικότητα των μελών της οικογένειας βελτιώθηκε και με τις τρεις προσεγγίσεις.[5]
Συστηματική ανασκόπηση τεσσάρων τυχαιοποιημένων μελετών βρήκε ότι το CRAFT βοήθησε περίπου δύο στους τρεις ανθρώπους που αρνούνταν θεραπεία να ξεκινήσουν, συνήθως μετά από τέσσερις έως έξι συνεδρίες με το μέλος της οικογένειας.[6] Μια νεότερη ανασκόπηση 14 μελετών βρήκε το CRAFT περίπου δύο φορές πιο αποτελεσματικό από τις ομάδες σύγκρισης, αλλά με μεγάλες διαφορές ανάμεσα στις μελέτες, ανάλογα με τον τρόπο εφαρμογής και τον τύπο της εξάρτησης.[7] Η τεκμηρίωση είναι ενθαρρυντική, όχι υπόσχεση αποτελέσματος· δείχνει όμως ότι η στάση της οικογένειας μπορεί να κάνει διαφορά.
| Συνήθως γυρίζει ανάποδα | Συνήθως βοηθά περισσότερο |
|---|---|
| Συζήτηση την ώρα που έχει πιει | Ήρεμη κουβέντα σε στιγμή νηφαλιότητας, χωρίς κοινό |
| Απειλές που δεν πρόκειται να τηρηθούν | Λίγα, σαφή όρια που μπορείτε πράγματι να κρατήσετε |
| Ταμπέλες («είσαι αλκοολικός») | Περιγραφή του τι βλέπετε και πώς σας επηρεάζει («όταν πίνεις, φοβάμαι») |
| Κάλυψη των συνεπειών (δικαιολογίες στη δουλειά, πληρωμή χρεών) | Αφήνετε τις συνέπειες στον ίδιο, όπου αυτό είναι ασφαλές |
| Αδιάφορη ή ψυχρή στάση όταν δεν πίνει | Χρόνος και ζεστασιά στις νηφάλιες στιγμές, ώστε η ζωή χωρίς ποτό να έχει θέση |
| Πίεση για «κόψιμο από αύριο» | Ενθάρρυνση να μιλήσει με γιατρό ή ειδικό για ασφαλή διακοπή ή μείωση |
Όρια με έναν σύζυγο αλκοολικό ή έναν γονιό που πίνει
Τα όρια δεν είναι τιμωρία ούτε τρόπος να «αναγκάσετε» τον άλλον να σταματήσει. Είναι ο τρόπος να προστατεύσετε τον εαυτό σας και, αν υπάρχουν, τα παιδιά. Ένα καλό όριο μιλά για το τι θα κάνετε εσείς, όχι για το τι θα κάνει εκείνος: «Δεν θα μπω στο αυτοκίνητο όταν οδηγείς έχοντας πιει», «Όταν πίνεις, θα πηγαίνω με τα παιδιά στη μητέρα μου για το βράδυ», «Δεν θα δανείσω άλλα χρήματα».
- Λίγα και σαφή. Ξεκινήστε από ένα ή δύο όρια που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία, ειδικά για την ασφάλεια.
- Ειπωμένα ήρεμα. Σε νηφάλια στιγμή, χωρίς να γίνονται μέρος ενός καβγά.
- Τηρούμενα. Ένα όριο που δεν κρατιέται χάνει την αξία του· καλύτερα λιγότερα αλλά σταθερά.
- Χωρίς ενοχές. Το να προστατεύετε τον εαυτό σας δεν είναι εγκατάλειψη.
Πρακτικά βήματα για τη διατύπωση ορίων θα βρείτε στον οδηγό για το πώς να βάλετε όρια στις σχέσεις. Αν η σχέση περιλαμβάνει έλεγχο, υποτίμηση ή φόβο και πέρα από το ποτό, διαβάστε για τα σημάδια μιας τοξικής σχέσης.
Ασφάλεια πρώτα: στερητικό σύνδρομο, βία και παιδιά
Η απότομη διακοπή του ποτού θέλει γιατρό
Όταν κάποιος αποφασίζει επιτέλους να σταματήσει, η οικογένεια θέλει συχνά να γίνει «εδώ και τώρα». Το NHS προειδοποιεί όμως ότι η απότομη διακοπή του ποτού μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνη για όποιον έχει εξάρτηση από το αλκοόλ, και ότι αν εμφανιστούν στερητικά συμπτώματα χρειάζεται ιατρική βοήθεια πριν από τη διακοπή. Τα συμπτώματα ξεκινούν συνήθως 6 έως 12 ώρες μετά το τελευταίο ποτό και μπορεί να περιλαμβάνουν άγχος, αϋπνία, τρέμουλο, ψευδαισθήσεις, σύγχυση και σπασμούς.[1] Το MedlinePlus σημειώνει ότι το στερητικό σύνδρομο από το αλκοόλ είναι σοβαρή κατάσταση που μπορεί γρήγορα να γίνει απειλητική για τη ζωή, και ότι σπασμοί, πυρετός, έντονη σύγχυση, ψευδαισθήσεις ή ακανόνιστος καρδιακός ρυθμός χρειάζονται επείγουσα βοήθεια.[2] Σε αυτή την περίπτωση καλέστε το ΕΚΑΒ 166 ή το 112.
Όταν υπάρχει βία ή απειλή
Η ασφάλεια η δική σας και των παιδιών έρχεται πριν από οτιδήποτε άλλο. Αν κινδυνεύετε άμεσα, καλέστε την Αστυνομία στο 100 ή το 112. Για στήριξη σε περιπτώσεις βίας κατά των γυναικών υπάρχει η γραμμή 15900. Το ποτό μπορεί να εξηγεί κάποιες συμπεριφορές, αλλά δεν δικαιολογεί καμία μορφή βίας.
Όταν υπάρχουν παιδιά στο σπίτι
Τα παιδιά καταλαβαίνουν περισσότερα απ' όσα νομίζουμε. Βοηθά να τους εξηγήσετε, με λόγια που ταιριάζουν στην ηλικία τους, ότι ο γονιός έχει ένα πρόβλημα με το ποτό, ότι δεν φταίνε αυτά και ότι μπορούν να μιλούν για όσα νιώθουν. Στο Art of Mind στηρίζουμε τον γονέα μέσα από τη συμβουλευτική γονέων, ώστε να βρει πώς να μιλήσει στα παιδιά και να τα προστατεύσει. Για έφηβους που επηρεάζονται, το πρώτο βήμα είναι να επικοινωνήσετε μαζί μας.
Φροντίδα για εσάς και πού μπορείτε να απευθυνθείτε
Η οικογένεια συχνά ζητά βοήθεια μόνο «για τον άλλον». Όμως η στήριξη για εσάς έχει αξία από μόνη της. Το NICE προβλέπει για τις οικογένειες και τους φροντιστές καθοδηγούμενη αυτοβοήθεια, πληροφόρηση για ομάδες στήριξης και, αν δεν αρκούν, οικογενειακές συναντήσεις.[4] Στη μελέτη του CRAFT, άλλωστε, τα μέλη της οικογένειας βελτιώθηκαν ανεξάρτητα από το αν ο άνθρωπος που έπινε ξεκίνησε θεραπεία.[5]
Στην Ελλάδα, ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) παρέχει δημόσιες υπηρεσίες και εξατομικευμένη βοήθεια για ανθρώπους με εξαρτήσεις και για τα σημαντικά τους πρόσωπα.[9]
Η «Τηλεφωνική Γραμμή υποστήριξης SOS 1031» του ΕΟΠΑΕ (πρώην ΟΚΑΝΑ) απευθύνεται και στην οικογένεια, στους συζύγους και στο συγγενικό ή φιλικό περιβάλλον όσων κάνουν χρήση ουσιών, μεταξύ των οποίων και το αλκοόλ. Λειτουργεί Δευτέρα έως Παρασκευή, 08:00–16:00, εκτός αργιών, με αστική χρέωση.[8]
Για άλλες επιλογές χαμηλού κόστους δείτε τον οδηγό για τη δωρεάν ψυχολογική υποστήριξη. Και στην καθημερινότητα: κρατήστε επαφή με τους δικούς σας ανθρώπους, κάποιες δικές σας ώρες και δραστηριότητες, και μην περιμένετε να «φτιάξει» πρώτα ο άλλος για να φροντίσετε εσείς τον εαυτό σας.
Πώς βοηθάμε την οικογένεια και τον άνθρωπο που πίνει στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε με όλη την εικόνα. Η πρώτη συνεδρία είναι κλινική: παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση του πώς σας επηρεάζει η κατάσταση και της ασφάλειας στο σπίτι, και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας. Μπορείτε να ξεκινήσετε εσείς ατομικά, ακόμη κι αν ο άνθρωπός σας δεν είναι έτοιμος. Όταν είναι έτοιμος, αντιμετωπίζουμε και τον ίδιο τον αλκοολισμό με ψυχοθεραπεία, σε συνεργασία με τον γιατρό ή τον ψυχίατρό του για την αποτοξίνωση και όποια φαρμακευτική αγωγή χρειαστεί. Οι συνεδρίες ζεύγους κοστίζουν 45 € και για τους δύο μαζί. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως η εξάσκηση σε ήρεμη, συγκεκριμένη επικοινωνία και η αναγνώριση των καταστάσεων που πυροδοτούν το ποτό.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με τη σκέψη, το συναίσθημα, το σώμα και τις σχέσεις. Για την οικογένεια βοηθά να μειωθεί η μόνιμη επιφυλακή και να δουλευτούν οι ενοχές και ο θυμός· για τον άνθρωπο που πίνει, να φτάσουμε στις ρίζες της ανάγκης για το ποτό. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Δομημένη, πρακτική στήριξη: πώς να μιλήσετε σε νηφάλια στιγμή, ποια όρια να βάλετε και πώς να τα κρατήσετε, πώς να μιλήσετε στα παιδιά, πώς να οργανώσετε τη δική σας ζωή. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι online συνεδρίες σας επιτρέπουν να μιλήσετε από έναν ασφαλή για εσάς χώρο, σε όλη την Ελλάδα ή από το εξωτερικό. Δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288. Για κοινές συνεδρίες δείτε τη συμβουλευτική ζεύγους.
Τα αποτελέσματα διαφέρουν από οικογένεια σε οικογένεια. Στόχος δεν είναι να «ελέγξετε» το ποτό του άλλου, αλλά να πάρετε πίσω τη δική σας ζωή και να δημιουργήσετε τις καλύτερες δυνατές συνθήκες για να ζητήσει κι εκείνος βοήθεια.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς καταλαβαίνω αν ο σύντροφός μου έχει πρόβλημα με το αλκοόλ;
Σημάδια είναι, για παράδειγμα, να πίνει περισσότερο απ' όσο σκόπευε, να μη μπορεί να μειώσει, να συνεχίζει παρά τα προβλήματα στη δουλειά ή στις σχέσεις και να χρειάζεται ποτό από το πρωί.[1] Τη διάγνωση τη θέτει ειδικός· εσείς μπορείτε να μιλήσετε για όσα βλέπετε.
Φταίω εγώ που πίνει;
Όχι. Η εξάρτηση από το αλκοόλ έχει πολλούς παράγοντες, και καμία οικογένεια δεν «προκαλεί» το ποτό κάποιου άλλου. Η στάση σας όμως μπορεί να βοηθήσει να δημιουργηθούν καλύτερες συνθήκες για αλλαγή.[6]
Πρέπει να τον πιέσω να σταματήσει αμέσως;
Όχι μόνος του. Αν υπάρχει εξάρτηση, η απότομη διακοπή μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνη και χρειάζεται ιατρική βοήθεια.[1] Ενθαρρύνετέ τον να μιλήσει με γιατρό.
Μπορώ να έρθω σε συνεδρία χωρίς αυτόν;
Ναι. Πολλές οικογένειες ξεκινούν έτσι, και η έρευνα δείχνει ότι τα μέλη της οικογένειας μπορούν να βελτιωθούν ανεξάρτητα από το αν ο άνθρωπος που πίνει ξεκινήσει θεραπεία.[5]
Πού μπορώ να τηλεφωνήσω για συμβουλή;
Στη γραμμή SOS 1031 του ΕΟΠΑΕ, Δευτέρα έως Παρασκευή, 08:00–16:00, εκτός αργιών, με αστική χρέωση.[8] Σε κίνδυνο: 100 ή 112.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγετε διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνετε online. Η πρώτη συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δείτε όλες τις τιμές.
Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;
Αν εσείς ή κάποιος δικός σας βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166· για άμεσο κίνδυνο από βία, και την Αστυνομία στο 100. Αν έχετε σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Σταθείτε δίπλα του χωρίς να χαθείτε
Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. 45 λεπτά, online ή στην Πάτρα, ατομικά ή ως ζευγάρι.
Κλείστε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- NHS. Alcohol-use disorder. National Health Service (UK), 2026. nhs.uk
- MedlinePlus. Alcohol withdrawal. U.S. National Library of Medicine, 2025. medlineplus.gov
- World Health Organization. AUDIT: The Alcohol Use Disorders Identification Test. Guidelines for use in primary health care (2nd ed.). WHO, 2001. who.int
- NICE. Alcohol-use disorders: diagnosis, assessment and management of harmful drinking (high-risk drinking) and alcohol dependence (CG115). National Institute for Health and Care Excellence, 2011, updated 2014. nice.org.uk
- Miller WR, Meyers RJ, Tonigan JS. Engaging the unmotivated in treatment for alcohol problems: a comparison of three strategies for intervention through family members. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 1999;67(5):688-697. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Roozen HG, de Waart R, van der Kroft P. Community reinforcement and family training: an effective option to engage treatment-resistant substance-abusing individuals in treatment. Addiction, 2010;105(10):1729-1738. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Archer M, Harwood H, Stevelink S, Rafferty L, Greenberg N. Community reinforcement and family training and rates of treatment entry: a systematic review. Addiction, 2020;115(6):1024-1037. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- ΟΚΑΝΑ / ΕΟΠΑΕ. Τηλεφωνική Γραμμή SOS 1031. okana.gr
- Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ). Αρχική σελίδα. eopae.gr
