Εξάρτηση στις σχέσεις: τα είδη, τα σημάδια και πώς αντιμετωπίζεται

Όλοι θέλουμε να αγαπάμε και να μας αγαπούν — αυτό είναι υγιές. Υπάρχει όμως μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στο να αγαπάς κάποιον βαθιά και στο να μην μπορείς να λειτουργήσεις χωρίς αυτόν. Όταν η σχέση μετατρέπεται από πηγή χαράς σε ανάγκη που σας κρατά αιχμάλωτο, που σας κάνει να παραμελείτε φίλους, ενδιαφέροντα, ακόμη και την ίδια σας την υγεία, τότε ίσως μιλάμε για εξάρτηση στις σχέσεις.

Η σύγχρονη ψυχολογική βιβλιογραφία περιγράφει αυτό το φαινόμενο ως ένα μοτίβο συμπεριφοράς με υπερβολικό, διάχυτο και δυσπροσαρμοστικό ενδιαφέρον για έναν ή περισσότερους ερωτικούς συντρόφους, που οδηγεί σε απώλεια ελέγχου, εγκατάλειψη άλλων δραστηριοτήτων και αρνητικές συνέπειες.[1] Σημαντικό: η «εξάρτηση από τον έρωτα» δεν αποτελεί επίσημη διάγνωση στο DSM-5-TR ή στο ICD-11· είναι μια ερευνητική και κλινική περιγραφή ενός πραγματικού πόνου, όχι μια ετικέτα που πρέπει να φοβάστε.[1]

Γιατί μια σχέση μπορεί να γίνει «εξάρτηση»

Ο εγκέφαλος όταν ερωτευόμαστε ενεργοποιεί τα ίδια κυκλώματα ανταμοιβής που σχετίζονται και με άλλες ευχάριστες εμπειρίες. Αυτό από μόνο του είναι φυσιολογικό. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η επαφή με τον σύντροφο γίνεται ο μοναδικός ρυθμιστής της συναισθηματικής μας κατάστασης — όταν δηλαδή «λειτουργούμε» μόνο όταν έχουμε επιβεβαίωση και «καταρρέουμε» στην απουσία της.

Η έρευνα δείχνει ότι αυτό το μοτίβο συνδέεται στενά με τον τρόπο που μάθαμε να δενόμαστε από νωρίς στη ζωή μας. Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 27 μελετών διαπίστωσε σημαντική θετική σχέση ανάμεσα στην εξάρτηση στις σχέσεις και τον αγχώδη τύπο προσκόλλησης (anxious attachment) — δηλαδή την έντονη ανάγκη για εγγύτητα μαζί με τον φόβο της εγκατάλειψης.[2] Με άλλα λόγια, η εξάρτηση σπάνια αφορά «τον άλλον»· πιο συχνά αφορά μια παλιά, ανικανοποίητη ανάγκη για ασφάλεια.

Τα είδη της εξάρτησης στις σχέσεις

Η εξάρτηση δεν έχει ένα μόνο πρόσωπο. Παρακάτω περιγράφονται τα μοτίβα που συναντώ συχνότερα στην πράξη. Δεν είναι αυστηρές «κατηγορίες» αλλά τάσεις — και συχνά συνυπάρχουν.

Κοινός παρονομαστής όλων: η απώλεια ελέγχου και η συνέχιση του μοτίβου παρά τις αρνητικές συνέπειες.[1]

Σημάδια που αξίζει να προσέξετε

Κανένα μεμονωμένο σημάδι δεν «βγάζει διάγνωση». Αν όμως αναγνωρίζετε αρκετά από τα παρακάτω και επιμένουν για εβδομάδες, ίσως αξίζει μια πιο προσεκτική ματιά:

Η εξάρτηση στις σχέσεις συσχετίζεται συχνά με άγχος, κατάθλιψη και χρόνιο στρες· γι' αυτό αξίζει να αντιμετωπιστεί έγκαιρα και με σεβασμό.[1]

Δρόμοι προς την αλλαγή — τι βοηθάει πραγματικά

Η καλή είδηση είναι ότι αυτά τα μοτίβα μαθαίνονται — και επομένως μπορούν να ξεμαθευτούν. Δεν υπάρχει μαγική «θεραπεία», αλλά υπάρχουν ρεαλιστικά, σταδιακά βήματα που κάνουν διαφορά.

1. Πρώτα κατανόηση, μετά αλλαγή

Η αλλαγή ξεκινά όταν καταλάβουμε τι ανάγκη προσπαθεί να καλύψει η εξάρτηση. Στη ατομική ψυχοθεραπεία δουλεύουμε ακριβώς αυτό: όχι να «κόψουμε» τον έρωτα, αλλά να χτίσουμε εσωτερική ασφάλεια ώστε η αγάπη να γίνει επιλογή αντί για ανάγκη επιβίωσης.

2. Δουλειά στην προσκόλληση

Επειδή η εξάρτηση συνδέεται με τον αγχώδη τύπο προσκόλλησης,[2] ένα μεγάλο μέρος της θεραπείας αφορά τη σχέση μας με την οικειότητα: να αντέχουμε την εγγύτητα χωρίς να χανόμαστε και την απόσταση χωρίς να καταρρέουμε.

3. Πρακτικά εργαλεία

Τεχνικές του NLP βοηθούν στην αποδυνάμωση αυτόματων αγχωτικών αντιδράσεων και στην αλλαγή επαναλαμβανόμενων μοτίβων σκέψης. Στο πλαίσιο της Βιοθυμικής Ψυχοθεραπείας αξιοποιείται επίσης, όπου χρειάζεται, η κλινική ύπνωση ως εργαλείο βαθύτερης χαλάρωσης. Παράλληλα, χτίζουμε δεξιότητες ορίων, αυτο-καθησύχασης και αναγνώρισης των δικών μας αναγκών.

4. Όταν εμπλέκεται ο/η σύντροφος

Αν το μοτίβο εκφράζεται μέσα σε μια συγκεκριμένη σχέση, η συμβουλευτική ζευγαριού μπορεί να βοηθήσει και τους δύο να επικοινωνήσουν πιο υγιεινά. Η δουλειά γίνεται πάντα με ρυθμό που σέβεται την ασφάλειά σας.

Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άτομο σε άτομο και η πρόοδος δεν είναι γραμμική. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.

Online ή δια ζώσης; Παίζει ρόλο;

Πολλοί άνθρωποι διστάζουν να ζητήσουν βοήθεια για ζητήματα σχέσεων — και ακόμη περισσότερο να το κάνουν online. Η έρευνα είναι καθησυχαστική: συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις τυχαιοποιημένων μελετών δεν βρίσκουν στατιστικά σημαντική διαφορά στην αποτελεσματικότητα ανάμεσα στη θεραπεία μέσω βιντεοκλήσης και τη δια ζώσης, για διαταραχές διάθεσης και άγχους.[3][4] Επιλέγετε ό,τι σας κάνει να νιώθετε πιο ασφαλείς: online από οπουδήποτε στην Ελλάδα ή δια ζώσης στην Πάτρα, με επαγγελματική προσοχή και σαφή όρια απορρήτου.

Συχνές ερωτήσεις

Πηγές

1. Zibenberg A, Natividade JC. Addicted to love? Validity evidence for the Love Addiction Inventory — Brazilian version. Psicologia: Reflexão e Crítica, 2025. prc.springeropen.com
2. Cavalli RG, Feeney J, Rogier G, Velotti P. Conceptualizing love addiction within the attachment perspective: A systematic review and meta-analysis. Journal of Behavioral Addictions, 2025. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
3. Shaker AA, et al. Psychiatric Treatment via Telemedicine Versus In-Person in PTSD, Mood and Anxiety Disorders: Systematic Review and Meta-Analysis. JMIR Mental Health, 2023. mental.jmir.org
4. Fernandez E, Woldgabreal Y, Day A, et al. Live psychotherapy by video versus in-person: A meta-analysis of efficacy. Clinical Psychology & Psychotherapy, 2021. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov