«Ξεπέρασα την αγχώδη διαταραχή»: είναι μια φράση που πολλοί άνθρωποι με γενικευμένο άγχος θέλουν να μπορέσουν να πουν κάποια μέρα, και πολλοί αναζητούν στο διαδίκτυο «πώς ξεπέρασα το άγχος» ή «ξεπερνιέται η αγχώδης διαταραχή», για να βρουν ελπίδα ότι η αλλαγή είναι εφικτή. Η ελπίδα αυτή έχει βάση. Όμως η αλλαγή σπάνια μοιάζει με ένα πρωί όπου το άγχος έχει απλώς εξαφανιστεί. Συνήθως είναι μια σταδιακή μετατόπιση: η ανησυχία πιάνει λιγότερο χώρο, το σώμα ηρεμεί πιο εύκολα και η ζωή ξαναπαίρνει το κέντρο.
Σε αυτό το άρθρο δεν θα βρείτε προσωπικές ιστορίες ή «συνταγές» που υπόσχονται γρήγορα αποτελέσματα. Θα βρείτε τι δείχνει η έρευνα για τη βελτίωση, τι σημαίνουν στην πράξη η ανταπόκριση και η ύφεση, πώς μοιάζει συνήθως η πορεία και τι βοηθά να διατηρηθεί η αλλαγή. Για τα συμπτώματα, τις αιτίες και τη διάγνωση, δείτε τη σελίδα για την αγχώδη διαταραχή.
Βασικά Σημεία
- Η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή βελτιώνεται σε πολλούς ανθρώπους· σε μια μεγάλη αμερικανική έρευνα, περίπου 4 στους 10 ανθρώπους με ιστορικό ΓΑΔ ανέφεραν πλήρη ύφεση.
- Η ψυχοθεραπεία για τη ΓΑΔ έχει μεγάλο μέσο αποτέλεσμα σε σύγκριση με την αναμονή ή άλλες ομάδες ελέγχου.
- «Ξεπερνώ» δεν σημαίνει «δεν ξαναγχώνομαι ποτέ»· σημαίνει ότι το άγχος δεν κατευθύνει πια τη ζωή σας.
- Η πορεία συνήθως έχει σκαμπανεβάσματα· τα πισωγυρίσματα δεν ακυρώνουν όσα έχετε κερδίσει.
- Η πρόληψη της υποτροπής είναι μέρος της θεραπείας, όχι κάτι που έρχεται μετά.
Ξεπερνιέται η αγχώδης διαταραχή; Τι δείχνει η έρευνα
Η σύντομη απάντηση είναι ότι πολλοί άνθρωποι βελτιώνονται ουσιαστικά. Το NIMH σημειώνει ότι, με την κατάλληλη θεραπεία και υποστήριξη, οι άνθρωποι με γενικευμένη αγχώδη διαταραχή μπορούν να διαχειριστούν το άγχος τους και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους.[1] Το MedlinePlus αναφέρει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι βελτιώνονται με φαρμακευτική αγωγή ή ψυχοθεραπεία, ενώ σε ορισμένους η κατάσταση διαρκεί περισσότερο και είναι πιο δύσκολη στην αντιμετώπιση.[2]
Στοιχεία από τη μεγάλη αμερικανική επιδημιολογική έρευνα National Comorbidity Survey Replication, που ανέλυσαν οι Kelly και Mezuk, δείχνουν ότι το 41,1% των ανθρώπων με ιστορικό ΓΑΔ είχε φτάσει σε πλήρη ύφεση. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι η μελέτη στηρίζεται σε αναδρομικές αναφορές και ότι οι ορισμοί της ύφεσης διαφέρουν από έρευνα σε έρευνα.[3] Το ποσοστό αφορά τον γενικό πληθυσμό, όχι μόνο ανθρώπους που έκαναν θεραπεία.
Για τη θεραπεία ειδικά, μετα-ανάλυση των Cuijpers και συνεργατών, με 41 μελέτες και 2.132 ασθενείς με ΓΑΔ, βρήκε μεγάλο μέσο αποτέλεσμα της ψυχοθεραπείας σε σύγκριση με ομάδες ελέγχου, όπως η λίστα αναμονής, και μεγάλο αποτέλεσμα και στα συμπτώματα κατάθλιψης που συχνά συνυπάρχουν.[4] Οι μέσοι όροι δεν προβλέπουν την πορεία ενός συγκεκριμένου ανθρώπου· δείχνουν όμως ότι η βελτίωση είναι ο κανόνας και όχι η εξαίρεση.
Τι σημαίνει «ξεπέρασα»: ανταπόκριση, ύφεση, ανάρρωση
Στην κλινική έρευνα η αλλαγή περιγράφεται με διαφορετικούς όρους, και καλό είναι να τους ξεχωρίζουμε, γιατί ο καθένας περιγράφει διαφορετικό «σημείο» της διαδρομής. Οι ορισμοί δεν είναι ενιαίοι· οι ίδιοι οι ερευνητές σημειώνουν ότι η μελέτη της ύφεσης δυσκολεύεται από τους διαφορετικούς ορισμούς της.[3]
| Όρος | Τι σημαίνει συνήθως | Πώς το περιγράφουν συχνά οι άνθρωποι |
|---|---|---|
| Ανταπόκριση | Σημαντική μείωση των συμπτωμάτων σε σχέση με την αρχή, χωρίς να έχουν φύγει όλα | «Είμαι καλύτερα, αλλά ακόμη ανησυχώ αρκετά» |
| Ύφεση | Τα συμπτώματα έχουν πέσει σε επίπεδο που δεν πληροί πια τα κριτήρια της διαταραχής | «Ανησυχώ όπως όλοι, όχι για όλα και όχι συνέχεια» |
| Υπολειμματικά συμπτώματα | Μικρότερα συμπτώματα που παραμένουν μετά τη βελτίωση, όπως ελαφρύ σφίξιμο ή ύπνος που αργεί | «Κάποια βράδια το μυαλό τρέχει ακόμη» |
| Υποτροπή | Επιστροφή των συμπτωμάτων στο επίπεδο της διαταραχής μετά από βελτίωση | «Νιώθω ότι γύρισα πίσω» |
Όταν κάποιος λέει «ξεπέρασα την αγχώδη διαταραχή», συνήθως εννοεί κάτι κοντά στην ύφεση: όχι ότι δεν αγχώνεται ποτέ, αλλά ότι το άγχος έγινε ξανά ένα συναίσθημα ανάμεσα σε άλλα. Ένα ερωτηματολόγιο όπως το τεστ άγχους GAD-7 μπορεί να βοηθήσει να παρακολουθείτε την πορεία σας με τον χρόνο· η ερμηνεία του γίνεται καλύτερα μαζί με τον θεραπευτή σας.
Πώς μοιάζει η αλλαγή όταν ξεπερνιέται η αγχώδης διαταραχή
Η βελτίωση σπάνια ξεκινά από το «δεν ανησυχώ πια». Πολλοί άνθρωποι περιγράφουν ότι πρώτα αλλάζει η σχέση τους με την ανησυχία και μετά η ίδια η ανησυχία. Συχνές αλλαγές που περιγράφονται:
Στη σκέψη
Οι αλυσίδες «κι αν…» εμφανίζονται ακόμη, αλλά τις αναγνωρίζετε πιο γρήγορα και δεν τις ακολουθείτε μέχρι το τέλος. Η αβεβαιότητα γίνεται πιο ανεκτή.
Στο σώμα
Η ένταση στους ώμους, το στομάχι ή το στήθος υποχωρεί πιο εύκολα. Ο ύπνος σταθεροποιείται σταδιακά και η κόπωση χωρίς λόγο μειώνεται. Δείτε και τα σωματικά συμπτώματα του άγχους.
Στη συμπεριφορά
Λιγότερη αποφυγή, λιγότερη ανάγκη για συνεχή καθησύχαση και έλεγχο, περισσότερες αποφάσεις χωρίς ατελείωτη προετοιμασία.
Στη ζωή
Ο χρόνος και η ενέργεια που έτρωγε η ανησυχία επιστρέφουν σε σχέσεις, δουλειά, ξεκούραση και πράγματα που σας ευχαριστούν.
Για πιο συγκεκριμένα κριτήρια για το αν η θεραπεία προχωρά, δείτε το άρθρο σημάδια ότι η ψυχοθεραπεία δουλεύει.
Η αλλαγή δεν είναι ευθεία γραμμή
Ένα από τα πιο χρήσιμα πράγματα που μπορεί να ξέρει κανείς από την αρχή είναι ότι η βελτίωση έχει σκαμπανεβάσματα. Το NHS σημειώνει ότι η θεραπεία της ΓΑΔ βοηθά στη διαχείριση των συμπτωμάτων, αλλά μπορεί να χρειαστεί χρόνος.[7] Μια εβδομάδα με περισσότερη πίεση, μια αρρώστια ή μια δύσκολη είδηση μπορεί να φέρει πίσω, για λίγο, γνώριμα συμπτώματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι «όλα χάθηκαν».
Η πρόοδος δεν είναι πάντα ούτε αργή και σταθερή. Μετα-ανάλυση των Aderka και συνεργατών, με 16 μελέτες και 1.104 συμμετέχοντες σε ψυχολογική θεραπεία για κατάθλιψη ή αγχώδεις διαταραχές, εξέτασε τις «απότομες βελτιώσεις», μεγάλες μειώσεις των συμπτωμάτων ανάμεσα σε δύο συνεδρίες. Όσοι τις είχαν παρουσίαζαν καλύτερα αποτελέσματα στο τέλος της θεραπείας και στην παρακολούθηση.[5] Με άλλα λόγια, η αλλαγή μπορεί να έρθει και σε «σκαλοπάτια», όχι μόνο σε ομαλή ανηφόρα.
Πώς να διαβάζετε ένα πισωγύρισμα
- Συγκρίνετε μήνες, όχι μέρες: μια κακή εβδομάδα λέει λιγότερα από τη συνολική τάση.
- Προσέξτε την ανάκαμψη: συχνά το πρώτο σημάδι αλλαγής είναι ότι επανέρχεστε πιο γρήγορα, όχι ότι δεν αγχώνεστε.
- Φέρτε το στη συνεδρία: ένα πισωγύρισμα δείχνει συχνά τι χρειάζεται ακόμη δουλειά.
Πόσο χρόνο παίρνει να ξεπεράσετε την αγχώδη διαταραχή
Δεν υπάρχει σταθερή διάρκεια. Ως σημείο αναφοράς, η βρετανική κατευθυντήρια οδηγία NICE CG113 αναφέρει ότι η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία για τη ΓΑΔ συνήθως περιλαμβάνει 12 έως 15 εβδομαδιαίες ωριαίες συνεδρίες, λιγότερες αν ο άνθρωπος βελτιωθεί νωρίτερα και περισσότερες αν χρειάζεται κλινικά.[6] Δηλαδή, για πολλούς ανθρώπους, μιλάμε για μερικούς μήνες συστηματικής δουλειάς, όχι για λίγες εβδομάδες ή για χρόνια χωρίς ορίζοντα.
Η διάρκεια επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες: πόσο καιρό υπάρχει το άγχος, αν συνυπάρχει κατάθλιψη ή χρήση αλκοόλ, τι συμβαίνει στη ζωή σας αυτή την περίοδο, πόσο εξασκείτε όσα δουλεύετε ανάμεσα στις συνεδρίες. Περισσότερα για τον χρόνο που χρειάζεται συνήθως στο άρθρο πόσο διαρκεί η ψυχοθεραπεία, και για τις διαφορετικές προσεγγίσεις στον οδηγό ποια ψυχοθεραπεία για το άγχος και τον πανικό.
Ο ρόλος της θεραπευτικής σχέσης
Στη διαδρομή της αλλαγής δεν μετρά μόνο η τεχνική. Μετα-ανάλυση των Flückiger και συνεργατών, με 295 μελέτες και περισσότερους από 30.000 ασθενείς, βρήκε σταθερή σχέση ανάμεσα στη θεραπευτική συμμαχία, δηλαδή τη συνεργασία, τη συμφωνία στους στόχους και τον δεσμό με τον θεραπευτή, και στο αποτέλεσμα της ψυχοθεραπείας. Η σχέση αυτή εμφανίστηκε σε διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις και ήταν περίπου ίδια στην ψυχοθεραπεία μέσω διαδικτύου.[8] Πρόκειται για συσχέτιση, όχι για απόδειξη ότι η σχέση από μόνη της προκαλεί τη βελτίωση.
Για όποιον ζει με γενικευμένο άγχος, αυτό έχει πρακτική σημασία. Ένας χώρος χωρίς φόβο κρίσης, όπου μπορείτε να πείτε και τις ανησυχίες που σας φαίνονται «υπερβολικές», είναι συχνά το πρώτο σημείο όπου το νευρικό σύστημα αρχίζει να χαλαρώνει.
Μετά τη βελτίωση: πρόληψη της υποτροπής
Η ειλικρινής εικόνα περιλαμβάνει και τις υποτροπές. Μακροχρόνια μελέτη 12 ετών του Harvard/Brown Anxiety Disorders Research Program, σε ενήλικες με αγχώδεις διαταραχές, βρήκε ότι συχνά η πορεία ήταν χρόνια και ότι όσοι βελτιώνονταν είχαν υψηλή πιθανότητα επανεμφάνισης των συμπτωμάτων· η συνύπαρξη κατάθλιψης ή χρήσης αλκοόλ και ουσιών δυσκόλευε την πορεία.[10] Η μελέτη κατέγραφε τη φυσική πορεία των διαταραχών και δεν αξιολογούσε συγκεκριμένη θεραπεία.
Τα δεδομένα για τη θεραπεία είναι πιο ενθαρρυντικά, με επιφυλάξεις. Μετα-ανάλυση των van Dis και συνεργατών, με 69 τυχαιοποιημένες μελέτες, βρήκε ότι η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία για τις αγχώδεις διαταραχές συνδέεται με καλύτερα αποτελέσματα από τις ομάδες ελέγχου έως και 12 μήνες μετά το τέλος της· για τη ΓΑΔ το αποτέλεσμα παρέμενε στατιστικά σημαντικό και πέρα από τους 12 μήνες, αλλά ήταν μικρό. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι οι περισσότερες μελέτες ήταν χαμηλής ποιότητας και ότι χρειάζονται περισσότερες μακροχρόνιες έρευνες.[9] Το NICE συστήνει, για ανθρώπους με σημαντικό κίνδυνο υποτροπής ή ιστορικό επαναλαμβανόμενων δυσκολιών, να συζητούνται οι επιλογές που μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο επανεμφάνισης.[6]
Στην πράξη, η πρόληψη της υποτροπής συνήθως περιλαμβάνει:
- Ένα προσωπικό «χάρτη» προειδοποιητικών σημαδιών: ποια πρώτα σημάδια δείχνουν ότι το άγχος ανεβαίνει, για παράδειγμα ύπνος που αργεί ή ανάγκη για περισσότερο έλεγχο.
- Ένα σχέδιο για δύσκολες περιόδους: τι κάνετε όταν τα σημάδια εμφανιστούν, ποιες δεξιότητες αξιοποιείτε, πότε επικοινωνείτε με τον θεραπευτή σας.
- Σταδιακό κλείσιμο: αραίωση των συνεδριών πριν από το τέλος, ώστε να δοκιμάσετε όσα κερδίσατε στην καθημερινότητα.
- Συνεδρίες «ενίσχυσης»: λίγες συναντήσεις σε περιόδους πίεσης, χωρίς να ξεκινάτε από το μηδέν.
Αν συνυπάρχει χαμηλή διάθεση, αξίζει να ληφθεί σοβαρά υπόψη, γιατί επηρεάζει την πορεία. Δείτε τη σελίδα για την κατάθλιψη.
Πώς βοηθάμε να ξεπεράσετε την αγχώδη διαταραχή στο Art of Mind
Στο Art of Mind η πρώτη συνεδρία είναι κλινική: παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο συνεργασίας με συγκεκριμένους, μετρήσιμους στόχους. Στη διάρκεια της δουλειάς επανεξετάζουμε μαζί την πορεία, και προς το τέλος χτίζουμε μαζί το σχέδιο πρόληψης της υποτροπής. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως η αναγνώριση των προειδοποιητικών σημαδιών και η σταδιακή μείωση της αποφυγής.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με τη σκέψη, το συναίσθημα και το σώμα. Η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, βοηθά πολλούς ανθρώπους να χτίσουν μια αίσθηση ηρεμίας στην οποία μπορούν να επιστρέφουν και μετά το τέλος της θεραπείας. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη υποστήριξη με εφαρμόσιμα εργαλεία για να μεταφέρετε την αλλαγή στην καθημερινότητα: οργάνωση, όρια, αποφάσεις μέσα στην αβεβαιότητα, σχέδιο για τις δύσκολες περιόδους. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού ή δια ζώσης στον χώρο μας στην Πάτρα, Κορίνθου 288, ώστε η συνέχεια της δουλειάς να μη διακόπτεται από αποστάσεις.
Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο, και κανένας θεραπευτής δεν μπορεί να υποσχεθεί συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Αυτό που μπορούμε να προσφέρουμε είναι μια δομημένη, συνεπής διαδρομή, με ειλικρινή αξιολόγηση της προόδου.
Συχνές ερωτήσεις
Θεραπεύεται η αγχώδης διαταραχή;
Πολλοί άνθρωποι βελτιώνονται ουσιαστικά και αρκετοί φτάνουν σε πλήρη ύφεση, δηλαδή τα συμπτώματα δεν πληρούν πια τα κριτήρια της διαταραχής.[3] Τα αποτελέσματα όμως διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο, σε ορισμένους η κατάσταση διαρκεί περισσότερο,[2] και τα συμπτώματα μπορεί να επανέλθουν σε περιόδους πίεσης. Γι' αυτό μιλάμε για ουσιαστική βελτίωση και πρόληψη της υποτροπής, όχι για υπόσχεση οριστικής «ίασης».
Ξεπερνιέται η αγχώδης διαταραχή χωρίς φάρμακα;
Για πολλούς ανθρώπους ναι. Το NICE θεωρεί την ψυχολογική θεραπεία και τη φαρμακευτική αγωγή ισότιμες επιλογές για τη ΓΑΔ και προτείνει η επιλογή να βασίζεται στην προτίμηση του ανθρώπου.[6] Η απόφαση για φάρμακα ανήκει στον γιατρό· η ψυχοθεραπεία στέκεται από μόνη της ως θεραπευτική επιλογή.
Πόσο γρήγορα θα δω διαφορά;
Πολλοί άνθρωποι αναφέρουν μικρές αλλαγές μέσα στις πρώτες εβδομάδες, όπως καλύτερη κατανόηση του τι τους συμβαίνει. Η ουσιαστική βελτίωση χρειάζεται συνήθως μερικούς μήνες· το NICE αναφέρει 12 έως 15 εβδομαδιαίες συνεδρίες για τη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία της ΓΑΔ, λιγότερες αν η βελτίωση έρθει νωρίτερα.[6]
Αν ξαναγχωθώ, σημαίνει ότι η θεραπεία απέτυχε;
Όχι. Το άγχος είναι φυσιολογικό συναίσθημα και θα συνεχίσει να εμφανίζεται σε δύσκολες περιόδους. Η διαφορά είναι ότι το αναγνωρίζετε νωρίτερα, το διαχειρίζεστε καλύτερα και επανέρχεστε πιο γρήγορα. Αν τα συμπτώματα επιστρέψουν σε ένταση, λίγες συνεδρίες ενίσχυσης συχνά αρκούν για να ξαναβρείτε τον δρόμο.
Πώς καταλαβαίνω ότι προχωράω;
Συγκρίνετε μήνες, όχι μέρες: λιγότερος χρόνος σε ανησυχία, καλύτερος ύπνος, λιγότερη αποφυγή. Ένα ερωτηματολόγιο όπως το τεστ άγχους GAD-7 βοηθά να παρακολουθείτε την πορεία, και ο οδηγός σημάδια ότι η ψυχοθεραπεία δουλεύει δίνει περισσότερα κριτήρια.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγετε διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνετε online. Η πρώτη συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δείτε όλες τις τιμές.
Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;
Αν εσείς ή κάποιος δικός σας βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχετε σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Η αλλαγή ξεκινά με ένα πρώτο βήμα
Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σας, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. 45 λεπτά, online ή στην Πάτρα.
Κλείστε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- National Institute of Mental Health (NIMH). Generalized Anxiety Disorder: What You Need to Know. NIMH, revised 2025. nimh.nih.gov
- MedlinePlus. Generalized anxiety disorder. U.S. National Library of Medicine. medlineplus.gov
- Kelly KM, Mezuk B. Predictors of remission from generalized anxiety disorder and major depressive disorder. Journal of Affective Disorders, 2017;208:467-474. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Cuijpers P, Sijbrandij M, Koole S, Huibers M, Berking M, Andersson G. Psychological treatment of generalized anxiety disorder: a meta-analysis. Clinical Psychology Review, 2014;34(2):130-140. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Aderka IM, Nickerson A, Bøe HJ, Hofmann SG. Sudden gains during psychological treatments of anxiety and depression: a meta-analysis. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 2012;80(1):93-101. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- NICE. Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (CG113). National Institute for Health and Care Excellence, 2011, updated 2020. nice.org.uk
- NHS. Generalised anxiety disorder (GAD): Treatment. National Health Service (UK), 2024. nhs.uk
- Flückiger C, Del Re AC, Wampold BE, Horvath AO. The alliance in adult psychotherapy: A meta-analytic synthesis. Psychotherapy, 2018;55(4):316-340. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- van Dis EAM, van Veen SC, Hagenaars MA, et al. Long-term Outcomes of Cognitive Behavioral Therapy for Anxiety-Related Disorders: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Psychiatry, 2020;77(3):265-273. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Bruce SE, Yonkers KA, Otto MW, et al. Influence of psychiatric comorbidity on recovery and recurrence in generalized anxiety disorder, social phobia, and panic disorder: a 12-year prospective study. American Journal of Psychiatry, 2005;162(6):1179-1187. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
