Οι πρώτοι μήνες με ένα μωρό δεν μοιάζουν πάντα με τις φωτογραφίες. Κούραση, κλάμα χωρίς λόγο, ενοχή, ανησυχία που δεν σταματά: πολλές νέες μητέρες αναρωτιούνται αν αυτό που νιώθουν είναι «φυσιολογικό» ή κάτι που χρειάζεται φροντίδα. Γι' αυτό αναζητούν ένα τεστ επιλόχειας κατάθλιψης — και το πιο γνωστό είναι η Κλίμακα Επιλόχειας Κατάθλιψης του Εδιμβούργου (Edinburgh Postnatal Depression Scale, EPDS).
Σε αυτόν τον οδηγό εξηγούμε τι είναι η EPDS, τι ρωτά, πώς διαβάζονται οι βαθμολογίες της σύμφωνα με την έρευνα και πώς μπορείς να τη συμπληρώσεις με τη μαία ή τον γιατρό σου. Θα βρεις επίσης δύο σύντομες ερωτήσεις αυτοαξιολόγησης που προτείνει η βρετανική κατευθυντήρια οδηγία του NICE.[2] Ένα σημαντικό σημείο από την αρχή: κάθε τέτοιο τεστ είναι εργαλείο ανίχνευσης, όχι διάγνωση. Διάγνωση δίνει μόνο μια κλινική αξιολόγηση.
Βασικά Σημεία
- Η EPDS είναι ερωτηματολόγιο αυτοαναφοράς 10 ερωτήσεων, που δημοσιεύτηκε το 1987 από τους Cox, Holden και Sagovsky και συμπληρώνεται σε περίπου 5 λεπτά.
- Είναι εργαλείο ανίχνευσης (αυτοαξιολόγησης), όχι διάγνωση· ένα υψηλό σκορ σημαίνει ότι αξίζει μια πιο προσεκτική αξιολόγηση.
- Σε μεγάλη ανάλυση 58 μελετών, σκορ 11 και πάνω έδωσε τον καλύτερο συνδυασμό ευαισθησίας και ειδικότητας, ενώ το 13 και πάνω ήταν πιο αυστηρό όριο.
- Αν σε οποιαδήποτε ερώτηση ή σκέψη υπάρχει έστω και περιστασιακά η ιδέα να κάνεις κακό στον εαυτό σου, μίλησε με κάποιον σήμερα, ανεξάρτητα από το συνολικό σκορ.
- Η επιλόχεια κατάθλιψη αντιμετωπίζεται· η ψυχοθεραπεία, και online από το σπίτι, είναι μια πρακτική επιλογή για νέες μητέρες.
Τι είναι το τεστ επιλόχειας κατάθλιψης EPDS
Η EPDS αναπτύχθηκε στο Εδιμβούργο ως ένα απλό εργαλείο ανίχνευσης της επιλόχειας κατάθλιψης στην κοινότητα. Οι Cox, Holden και Sagovsky τη δοκίμασαν σε 84 μητέρες, συγκρίνοντάς τη με δομημένη ψυχιατρική συνέντευξη, και βρήκαν ικανοποιητική ευαισθησία και ειδικότητα· η κλίμακα, όπως σημειώνουν, συμπληρώνεται σε περίπου 5 λεπτά και βαθμολογείται απλά.[1]
Η μητέρα απαντά σε 10 δηλώσεις για το πώς ένιωθε τις τελευταίες 7 ημέρες, διαλέγοντας μία από τέσσερις απαντήσεις. Κάθε απάντηση παίρνει από 0 έως 3 βαθμούς, οπότε το συνολικό σκορ κυμαίνεται από 0 έως 30. Σε ορισμένες ερωτήσεις η βαθμολόγηση είναι αντίστροφη, γι' αυτό είναι καλό η βαθμολόγηση να γίνεται με το επίσημο έντυπο ή με τον επαγγελματία υγείας.
Αν και το όνομά της αναφέρεται στη λοχεία, η EPDS χρησιμοποιείται και στην εγκυμοσύνη: η μεγάλη ανάλυση των Levis και συνεργατών, για παράδειγμα, εξέτασε την ακρίβειά της σε έγκυες και σε γυναίκες μετά τον τοκετό.[3] Έχει αξιολογηθεί και σε πατέρες: μετα-ανάλυση 7 μελετών με 2.393 συμμετέχοντες βρήκε ότι έχει αποδεκτές ιδιότητες για την ανίχνευση της επιλόχειας κατάθλιψης στους πατέρες, με χαμηλότερα όρια βαθμολογίας, από 7 έως 10.[6]
Υπάρχει ελληνική έκδοση;
Ναι. Οι Vivilaki και συνεργάτες μετέφρασαν την EPDS στα ελληνικά με ανεξάρτητες μεταφράσεις και αντίστροφη μετάφραση και την αξιολόγησαν σε 120 μητέρες μέσα στις πρώτες 12 εβδομάδες μετά τον τοκετό· η ελληνική εκδοχή βρέθηκε έγκυρη για την ανίχνευση της επιλόχειας κατάθλιψης.[4]
Γιατί δεν δημοσιεύουμε εδώ τις 10 ερωτήσεις
Τα πνευματικά δικαιώματα της κλίμακας ανήκουν στο Royal College of Psychiatrists. Σύμφωνα με τη θέση του, η EPDS μπορεί να φωτοτυπηθεί από ερευνητές και κλινικούς για δική τους χρήση, αλλά η αναδημοσίευσή της, σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή, απαιτεί γραπτή άδεια. Γι' αυτό δεν αναπαράγουμε τις ερωτήσεις αυτολεξεί. Παρακάτω περιγράφουμε τι καλύπτουν, ώστε να ξέρεις τι να περιμένεις, και σου προτείνουμε να τη συμπληρώσεις με τη μαία, τον γυναικολόγο-μαιευτήρα ή τον προσωπικό σου γιατρό. Η πηγή της κλίμακας είναι: Cox JL, Holden JM, Sagovsky R. Detection of postnatal depression. Development of the 10-item Edinburgh Postnatal Depression Scale. British Journal of Psychiatry, 1987.[1]
Τι ρωτά η κλίμακα του Εδιμβούργου για την επιλόχεια κατάθλιψη
Οι ερωτήσεις της EPDS αφορούν τις τελευταίες 7 ημέρες και καλύπτουν, με απλή καθημερινή γλώσσα, τα παρακάτω θέματα. Ο πίνακας δίνει μόνο το θέμα κάθε ερώτησης, όχι το ίδιο το ερωτηματολόγιο.
| Ερώτηση | Θέμα |
|---|---|
| 1 | Ικανότητα για γέλιο και για χαρά |
| 2 | Θετική προσμονή για όσα έρχονται |
| 3 | Αυτοκατηγορία όταν κάτι πάει στραβά |
| 4 | Ανησυχία και άγχος |
| 5 | Φόβος ή πανικός |
| 6 | Αίσθηση ότι τα πράγματα σου ξεπερνούν |
| 7 | Ύπνος που επηρεάζεται από τη στενοχώρια |
| 8 | Λύπη |
| 9 | Κλάμα |
| 10 | Σκέψεις αυτοτραυματισμού |
Αν σου έχει περάσει η σκέψη να κάνεις κακό στον εαυτό σου
Η 10η ερώτηση είναι η πιο σημαντική. Αν η απάντησή σου σε αυτήν είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από «ποτέ», μίλησε με κάποιον σήμερα, όποιο κι αν είναι το συνολικό σκορ: στη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 (ΚΛΙΜΑΚΑ, 24 ώρες, 7 ημέρες, αστική χρέωση), στη Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306 (24ωρη, δωρεάν, ανώνυμα) και στη μαία, στον γυναικολόγο-μαιευτήρα ή στον προσωπικό σου γιατρό. Αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για εσένα ή για το μωρό, κάλεσε 112 ή ΕΚΑΒ 166. Τέτοιες σκέψεις μετά τον τοκετό δεν σε κάνουν «κακή μητέρα»· είναι σύμπτωμα που χρειάζεται φροντίδα τώρα.
Οι ερωτήσεις 4 και 5 αγγίζουν το άγχος, που συχνά συνυπάρχει με την επιλόχεια κατάθλιψη. Η ελληνική μελέτη επικύρωσης βρήκε ότι η κλίμακα «χωρίζεται» σε δύο ομάδες συμπτωμάτων, καταθλιπτικά και αγχώδη.[4] Αν το άγχος είναι αυτό που σε απασχολεί περισσότερο, δες και το τεστ άγχους.
Δύο ερωτήσεις αυτοαξιολόγησης που μπορείς να κάνεις τώρα
Η κατευθυντήρια οδηγία του NICE για την ψυχική υγεία στην εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό προτείνει στους επαγγελματίες υγείας να ξεκινούν με δύο απλές ερωτήσεις για την κατάθλιψη και δύο για το άγχος.[2] Μπορείς να τις απαντήσεις μόνη σου. Δεν είναι η EPDS· είναι ένας πρώτος έλεγχος.
| Τον τελευταίο μήνα… | Ναι | Όχι |
|---|---|---|
| …σου έχει ενοχλήσει συχνά το ότι νιώθεις πεσμένη, καταθλιπτική ή απελπισμένη; | Ναι | Όχι |
| …σου έχει ενοχλήσει συχνά το ότι έχεις λίγο ενδιαφέρον ή ευχαρίστηση για πράγματα που κάνεις; | Ναι | Όχι |
Αν απάντησες «ναι» σε έστω μία από τις δύο, το NICE προτείνει να εξεταστεί η συμπλήρωση της EPDS ή του PHQ-9 ως μέρος μιας πλήρους αξιολόγησης.[2] Το PHQ-9 θα το βρεις στο δικό μας τεστ κατάθλιψης.
Για το άγχος, σημείωσε πόσο συχνά τις τελευταίες 2 εβδομάδες σου ενόχλησαν τα δύο παρακάτω και πρόσθεσε τους βαθμούς:
| Τις τελευταίες 2 εβδομάδες, πόσο συχνά σε ενόχλησε… | Καθόλου | Μερικές ημέρες | Πάνω από τις μισές ημέρες | Σχεδόν κάθε μέρα |
|---|---|---|---|---|
| …ότι νιώθεις νευρικότητα, άγχος ή ότι είσαι «στην τσίτα»; | 0 | 1 | 2 | 3 |
| …ότι δεν μπορείς να σταματήσεις ή να ελέγξεις την ανησυχία; | 0 | 1 | 2 | 3 |
Με σκορ 3 ή περισσότερο, το NICE προτείνει περαιτέρω αξιολόγηση με την κλίμακα GAD-7 ή από τον γιατρό.[2] Και πάλι: πρόκειται για αυτοαξιολόγηση, όχι για διάγνωση.
Πώς διαβάζονται τα αποτελέσματα του τεστ επιλόχειας κατάθλιψης
Η EPDS δεν έχει ένα μόνο «σωστό» όριο. Οι ερευνητές επιλέγουν το όριο ανάλογα με το αν θέλουν να μη χάσουν καμία περίπτωση (υψηλότερη ευαισθησία) ή να έχουν λιγότερους ψευδείς συναγερμούς (υψηλότερη ειδικότητα). Ο πίνακας συνοψίζει τα όρια όπως τα δίνουν οι μελέτες. Θυμήσου ότι ένα σκορ πάνω από το όριο δεν είναι διάγνωση· σημαίνει ότι χρειάζεται μια κλινική αξιολόγηση.
| Όριο | Πληθυσμός | Τι βρέθηκε |
|---|---|---|
| 11 και πάνω | Έγκυες και γυναίκες μετά τον τοκετό (58 μελέτες, 15.557 συμμετέχουσες) | Τον καλύτερο συνδυασμό ευαισθησίας (81%) και ειδικότητας (88%) για μείζονα κατάθλιψη[3] |
| 13 και πάνω | Ίδια ανάλυση | Λιγότερο ευαίσθητο (66%) αλλά πιο ειδικό (95%) όριο[3] |
| 13 και πάνω | 1.037 μητέρες στην Κρήτη, 8 εβδομάδες μετά τον τοκετό | 13,6% είχαν «πιθανή κατάθλιψη» με αυτό το όριο[5] |
| 8/9 | 120 Ελληνίδες μητέρες (ελληνική επικύρωση) | Ευαισθησία 76,7% και ειδικότητα 68,3%[4] |
| 7 έως 10 | Πατέρες (7 μελέτες) | Αποδεκτή ακρίβεια με χαμηλότερα όρια από ό,τι στις μητέρες[6] |
Τι να κάνεις ανάλογα με το αποτέλεσμα
Σκορ κάτω από το όριο
Καλό σημάδι, αλλά όχι «πιστοποιητικό». Αν νιώθεις ότι κάτι δεν πάει καλά, μίλησέ το. Επαναλάβεις την αξιολόγηση με τη μαία ή τον γιατρό σου αν τα συμπτώματα συνεχίζονται πέρα από τις πρώτες 2 εβδομάδες. Διάβασε για τα συμπτώματα της κατάθλιψης.
Σκορ στο όριο ή πάνω από αυτό
Ζήτησε κλινική αξιολόγηση: από τον γιατρό σου ή από επαγγελματία ψυχικής υγείας. Δες τη σελίδα για την επιλόχεια κατάθλιψη και, αν θέλεις, κλείσε μια πρώτη συνεδρία για ιστορικό και αξιολόγηση.
Οποιαδήποτε σκέψη αυτοτραυματισμού
Ανεξάρτητα από το σκορ, μίλησε με κάποιον σήμερα: 1018, 10306, η μαία ή ο γιατρός σου. Σε άμεσο κίνδυνο κάλεσε 112 ή ΕΚΑΒ 166.
Επιλόχεια κατάθλιψη ή baby blues;
Το NHS σημειώνει ότι είναι πολύ συχνό να νιώθεις πεσμένη, ανήσυχη ή ευερέθιστη για λίγες ημέρες μετά τη γέννηση· αυτό λέγεται συχνά baby blues και συνήθως υποχωρεί μέσα σε 2 εβδομάδες από τον τοκετό.[8] Αν τα συμπτώματα συνεχίζονται, χειροτερεύουν ή δυσκολεύεσαι να τα βγάλεις πέρα, αξίζει να μιλήσεις με τον γιατρό ή τη μαία σου.
Η επιλόχεια κατάθλιψη μπορεί να ξεκινήσει στην εγκυμοσύνη, λίγο μετά τη γέννηση ή έως και έναν χρόνο αργότερα. Το NHS αναφέρει, ανάμεσα στα συμπτώματα, χαμηλή διάθεση, δυσκολία να χαρείς οτιδήποτε, απελπισία ή αίσθηση ότι δεν τα βγάζεις πέρα, ενοχή ή αναξιότητα, συνεχές άγχος και φόβο, ευερεθιστότητα, δυσκολίες στον ύπνο και στη συγκέντρωση, και σκέψεις αυτοκτονίας ή να κάνεις κακό στον εαυτό σου ή στο μωρό. Σημειώνει επίσης ότι και οι πατέρες ή οι σύντροφοι μπορεί να εμφανίσουν κατάθλιψη μετά τη γέννηση ενός παιδιού.[7]
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι παγκοσμίως περίπου το 10% των εγκύων και το 13% των γυναικών που μόλις γέννησαν βιώνουν κάποια ψυχική διαταραχή, και τονίζει ότι οι ψυχικές διαταραχές της μητρότητας αντιμετωπίζονται.[10] Δεν χρειάζεται να «φτάσεις στα όριά σου» για να ζητήσεις βοήθεια· και οι πιο ήπιες, καθημερινές δυσκολίες της προσαρμογής στη μητρότητα αξίζουν χώρο. Για τη γενικότερη εικόνα, δες τη σελίδα για την κατάθλιψη και, αν ο ύπνος έχει γίνει μόνιμη μάχη, τη σελίδα για τις διαταραχές ύπνου.
Η μητρότητα φέρνει και πολλές αλλαγές που δεν είναι κατάθλιψη: στον ύπνο, στην ταυτότητα, στη σχέση. Δες πώς στηρίζουμε τις νέες μητέρες.
Επιλόχεια κατάθλιψη μπορεί να εμφανίσει και ο πατέρας· για τα σημάδια στους νέους μπαμπάδες δες τον οδηγό μας για την επιλόχεια κατάθλιψη στους πατέρες.
Επιλόχεια ψύχωση: σημάδια που χρειάζονται επείγουσα βοήθεια
Η επιλόχεια ψύχωση είναι κάτι διαφορετικό από την επιλόχεια κατάθλιψη και δεν ανιχνεύεται με την EPDS. Σύμφωνα με το NHS, είναι σοβαρή ψυχική νόσος που επηρεάζει περίπου 1 στις 1.000 μητέρες· τα συμπτώματα συνήθως ξεκινούν ξαφνικά μέσα στις 2 πρώτες εβδομάδες μετά τον τοκετό, συχνά μέσα σε ώρες ή ημέρες.[9] Τα σημάδια περιλαμβάνουν:
- ψευδαισθήσεις·
- παραληρητικές ιδέες·
- μανία·
- χαμηλή διάθεση·
- σύγχυση και γρήγορες εναλλαγές της διάθεσης.[9]
Αν εσύ ή οι δικοί σου παρατηρείτε τέτοια σημάδια, ζήτησε επείγουσα ιατρική βοήθεια την ίδια μέρα: κάλεσε 112 ή ΕΚΑΒ 166 ή πηγαίνεις στο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών του πλησιέστερου νοσοκομείου. Το NICE ορίζει ότι, όταν τα συμπτώματα εμφανίζονται ξαφνικά, η γυναίκα πρέπει να αξιολογείται άμεσα από εξειδικευμένη υπηρεσία ψυχικής υγείας, μέσα σε 4 ώρες.[2] Η επιλόχεια ψύχωση αντιμετωπίζεται, αλλά χρειάζεται άμεση ιατρική φροντίδα· δεν είναι κατάσταση για αναμονή.
Πώς βοηθάμε με την επιλόχεια κατάθλιψη στο Art of Mind
Στο Art of Mind ξεκινάμε από αυτό που ζεις τώρα: τον ύπνο, τη σχέση με το μωρό, την ενοχή, το άγχος, τη στήριξη που έχεις ή σου λείπει. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως η αναγνώριση των σκέψεων ενοχής και αναξιότητας και η σταδιακή επανένταξη μικρών ευχάριστων δραστηριοτήτων στην καθημερινότητα.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που δουλεύει με τη σκέψη, το συναίσθημα και το σώμα. Η βαθιά χαλάρωση της κλινικής ύπνωσης, ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, βοηθά πολλές μητέρες να βρουν ξανά λίγη ηρεμία μέσα σε μια εξαντλητική περίοδο. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Δομημένη, εξατομικευμένη υποστήριξη με πρακτικά εργαλεία για τη νέα καθημερινότητα: προσδοκίες από τον εαυτό, μοίρασμα της φροντίδας, επικοινωνία με τον σύντροφο, όρια με το περιβάλλον. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Με ένα μωρό στο σπίτι, η μετακίνηση είναι συχνά το μεγαλύτερο εμπόδιο. Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού ή δια ζώσης στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση βρήκε ότι η θεραπεία μέσω τηλεϊατρικής είναι συγκρίσιμη σε αποτελεσματικότητα με τη δια ζώσης για τις διαταραχές διάθεσης, το άγχος και το μετατραυματικό στρες.[11] Δες περισσότερα για την online θεραπεία της κατάθλιψης. Αν οι δυσκολίες αφορούν κυρίως τον ρόλο σου ως γονιού, υπάρχει και η συμβουλευτική γονέων. Η φαρμακευτική αγωγή, όπου χρειάζεται, είναι απόφαση γιατρού· δεν τη χρειάζονται όλες οι μητέρες, και η ψυχοθεραπεία στέκεται από μόνη της ως θεραπευτική επιλογή. Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο, γι' αυτό επανεξετάζουμε μαζί την πορεία.
Συχνές ερωτήσεις
Υπάρχει αξιόπιστο τεστ επιλόχειας κατάθλιψης;
Το πιο διαδεδομένο είναι η Κλίμακα Επιλόχειας Κατάθλιψης του Εδιμβούργου (EPDS), 10 ερωτήσεων, που έχει επικυρωθεί και στα ελληνικά.[1][4] Είναι εργαλείο ανίχνευσης, όχι διάγνωση.
Ποιο σκορ στην EPDS θεωρείται υψηλό;
Σε μεγάλη ανάλυση 58 μελετών, το 11 και πάνω έδωσε τον καλύτερο συνδυασμό ευαισθησίας και ειδικότητας, ενώ το 13 και πάνω ήταν πιο αυστηρό όριο.[3] Η ελληνική επικύρωση πρότεινε όριο 8/9.[4] Ένα σκορ πάνω από το όριο σημαίνει ότι χρειάζεται κλινική αξιολόγηση.
Μπορώ να κάνω την EPDS στην εγκυμοσύνη;
Ναι. Η κλίμακα χρησιμοποιείται και στην εγκυμοσύνη και έχει μελετηθεί τόσο σε έγκυες όσο και σε γυναίκες μετά τον τοκετό.[3] Ρώτησε τη μαία ή τον γυναικολόγο-μαιευτήρα σου.
Ισχύει το τεστ και για πατέρες;
Έχει αξιολογηθεί σε πατέρες, με χαμηλότερα όρια βαθμολογίας, από 7 έως 10.[6] Και οι πατέρες ή οι σύντροφοι μπορεί να εμφανίσουν κατάθλιψη μετά τη γέννηση.[7]
Πόσο κρατούν τα baby blues;
Συνήθως υποχωρούν μέσα σε 2 εβδομάδες από τον τοκετό.[8] Αν τα συμπτώματα συνεχίζονται ή χειροτερεύουν, μίλησε με τον γιατρό ή τη μαία σου.
Μπορώ να κάνω ψυχοθεραπεία online με ένα νεογέννητο στο σπίτι;
Ναι. Οι συνεδρίες γίνονται online από το σπίτι σου, σε όλη την Ελλάδα και στο εξωτερικό· δες την online ψυχοθεραπεία για Έλληνες του εξωτερικού.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγεις διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνεις online. Κάθε συνεδρία κοστίζει 45 € για 45 λεπτά· δες όλες τις τιμές.
Χρειάζεσαι άμεση βοήθεια;
Αν εσύ, το μωρό ή κάποιος δικός σου βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, κάλεσε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Για στήριξη σε κρίση: Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 (ΚΛΙΜΑΚΑ, 24/7, αστική χρέωση) και Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306 (24ωρη, δωρεάν, ανώνυμα). Ενημέρωσε επίσης τη μαία, τον γυναικολόγο-μαιευτήρα ή τον προσωπικό σου γιατρό. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Δεν χρειάζεται να τα βγάλεις πέρα μόνη σου
Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. 45 λεπτά, online από το σπίτι ή στην Πάτρα.
Κλείσε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- Cox JL, Holden JM, Sagovsky R. Detection of postnatal depression. Development of the 10-item Edinburgh Postnatal Depression Scale. British Journal of Psychiatry, 1987;150:782-786. © 1987 The Royal College of Psychiatrists. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- NICE. Antenatal and postnatal mental health: clinical management and service guidance (CG192). 2014, τελευταία ενημέρωση 2020. nice.org.uk
- Levis B, Negeri Z, Sun Y, Benedetti A, Thombs BD; DEPRESSD EPDS Group. Accuracy of the Edinburgh Postnatal Depression Scale (EPDS) for screening to detect major depression among pregnant and postpartum women: systematic review and meta-analysis of individual participant data. BMJ, 2020. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Vivilaki VG, Dafermos V, Kogevinas M, Bitsios P, Lionis C. The Edinburgh Postnatal Depression Scale: translation and validation for a Greek sample. BMC Public Health, 2009;9:329. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Koutra K, Vassilaki M, Georgiou V, et al. Pregnancy, perinatal and postpartum complications as determinants of postpartum depression: the Rhea mother-child cohort in Crete, Greece. Epidemiology and Psychiatric Sciences, 2018. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Shafian AK, Mohamed S, Nasution Raduan NJ, Hway Ann AY. A systematic review and meta-analysis of studies validating Edinburgh Postnatal Depression Scale in fathers. Heliyon, 2022. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- NHS. Postnatal depression — Overview. National Health Service (UK), 2026. nhs.uk
- NHS. Postnatal depression — Symptoms. National Health Service (UK), 2026. nhs.uk
- NHS. Postpartum psychosis. National Health Service (UK), 2023. nhs.uk
- World Health Organization. Maternal mental health. who.int
- Shaker AA, Austin SF, Storebø OJ, et al. Psychiatric Treatment Conducted via Telemedicine Versus In-Person Modality in Posttraumatic Stress Disorder, Mood Disorders, and Anxiety Disorders: Systematic Review and Meta-Analysis. JMIR Mental Health, 2023;10:e44790. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
