Εννέα ερωτήσεις από το PHQ-9, ένα από τα πιο μελετημένα ερωτηματολόγια για την πεσμένη διάθεση και την κατάθλιψη, σε απλά ελληνικά που βασίζονται στην επίσημη ελληνική του έκδοση. Βλέπεις αμέσως το αποτέλεσμα, τι σημαίνει και τι μπορείς να κάνεις.
Δεν είναι διάγνωση. Αν έχεις σκέψεις αυτοτραυματισμού, μίλησε με κάποιον σήμερα: 1018 ή 112.
Επιμέλεια: Ματίνα Λαδικού, ψυχοθεραπεύτρια και ιδρύτρια του Art of MindΜε μια ματιά
Το τεστ
Για κάθε ερώτηση διάλεξε την απάντηση που περιγράφει καλύτερα τις τελευταίες δύο εβδομάδες. Η τελευταία ερώτηση αφορά σκέψεις θανάτου ή αυτοτραυματισμού· αν απαντήσεις οτιδήποτε εκτός από «Καθόλου», θα δεις αμέσως πού μπορείς να μιλήσεις με κάποιον.
Σε ευχαριστούμε που το απάντησες με ειλικρίνεια.
Αν σκέφτεσαι να βλάψεις τον εαυτό σου ή νιώθεις ότι δεν αντέχεις άλλο, μίλησε με κάποιον σήμερα. Δεν χρειάζεται να το περάσεις χωρίς κάποιον δίπλα σου.
Αν βρίσκεσαι σε άμεσο κίνδυνο, κάλεσε το 112 ή πήγαινε στο πλησιέστερο τμήμα επειγόντων. Στο εξωτερικό, κάλεσε τον τοπικό αριθμό έκτακτης ανάγκης.
Το σκορ σου βρίσκεται στο χαμηλότερο εύρος του PHQ-9, κάτι που συνήθως σημαίνει ότι τις τελευταίες δύο εβδομάδες η διάθεσή σου δεν σε δυσκόλεψε ιδιαίτερα. Όλοι έχουμε πιο βαριές μέρες, και αυτό είναι φυσιολογικό κομμάτι της ζωής.
Το σκορ σου αντιστοιχεί σε ήπια καταθλιπτικά συμπτώματα. Συχνά εμφανίζονται σε περιόδους πίεσης, απώλειας ή κούρασης και μπορεί να υποχωρήσουν, αξίζει όμως να τα προσέχεις, ιδίως αν κρατούν εβδομάδες ή αν σε κάνουν να αποσύρεσαι από ανθρώπους και δραστηριότητες.
Το σκορ σου είναι 10 ή μεγαλύτερο, το όριο που στις μεγάλες μελέτες εντοπίζει καλύτερα την κατάθλιψη και πάνω από το οποίο προτείνεται αξιολόγηση από επαγγελματία. Αυτό δεν είναι διάγνωση, δείχνει όμως ότι η διάθεσή σου σε δυσκολεύει αρκετά ώστε να αξίζει να μην το περάσεις χωρίς στήριξη. Δεν φταις εσύ γι’ αυτό που νιώθεις.
Το σκορ σου δείχνει ότι η διάθεση, η ενέργεια και η καθημερινότητά σου επηρεάζονται έντονα τις περισσότερες μέρες. Δεν είναι διάγνωση, είναι όμως καθαρό σήμα ότι αξίζει να μιλήσεις σύντομα με έναν επαγγελματία. Η κατάθλιψη είναι μια κατανοητή, θεραπεύσιμη κατάσταση, και σε αυτό το εύρος ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας με ιατρική παρακολούθηση είναι συχνά η καλύτερη επιλογή.
Το σκορ σου βρίσκεται στο υψηλότερο εύρος του PHQ-9 και δείχνει ότι περνάς μια πολύ δύσκολη περίοδο. Δεν είναι διάγνωση, όμως αυτό που νιώθεις χρειάζεται φροντίδα τώρα και όχι κάποια στιγμή αργότερα. Δεν φταις εσύ, και η βοήθεια, ακόμη και όταν όλα μοιάζουν βουνό, συχνά κάνει διαφορά βήμα βήμα.
Πριν από οτιδήποτε άλλο: απάντησες ότι είχες σκέψεις θανάτου ή αυτοτραυματισμού.
Αν σκέφτεσαι να βλάψεις τον εαυτό σου ή νιώθεις ότι δεν αντέχεις άλλο, μίλησε με κάποιον σήμερα. Δεν χρειάζεται να το περάσεις χωρίς κάποιον δίπλα σου.
Αν βρίσκεσαι σε άμεσο κίνδυνο, κάλεσε το 112 ή πήγαινε στο πλησιέστερο τμήμα επειγόντων. Στο εξωτερικό, κάλεσε τον τοπικό αριθμό έκτακτης ανάγκης. Αυτό μετρά περισσότερο από το συνολικό σκορ.
Διάβασε επίσης: Online θεραπεία κατάθλιψης · Δυσθυμία · Τεστ άγχους
Τι μετρά
Το PHQ-9 δημοσιεύτηκε το 2001 και βαθμολογεί καθένα από τα εννέα κριτήρια της κατάθλιψης, από το χαμηλό ενδιαφέρον και τη θλίψη μέχρι τον ύπνο, την ενέργεια, τη συγκέντρωση και τις σκέψεις θανάτου. Το συμπλήρωσαν 6.000 ασθενείς σε κλινικές πρωτοβάθμιας φροντίδας και γυναικολογικές κλινικές, και στη σύγκριση με ανεξάρτητη συνέντευξη από επαγγελματία ψυχικής υγείας ένα σκορ 10 και πάνω είχε ευαισθησία και ειδικότητα 88% για τη μείζονα κατάθλιψη.2
Μια μεγάλη μετα-ανάλυση με δεδομένα από 17.357 συμμετέχοντες επιβεβαίωσε ότι το όριο του 10 ισορροπεί καλύτερα την ευαισθησία και την ειδικότητα, ανεξάρτητα από την ηλικία.3 Η επίσημη ελληνική έκδοση, στην οποία βασίζεται το τεστ, έχει μελετηθεί και σε ελληνικό πληθυσμό, σε ανθρώπους με χρόνια νοσήματα, όπου βρέθηκε ακριβής και αξιόπιστη.4
Η κατάθλιψη δεν είναι «αδυναμία χαρακτήρα» ούτε κάτι που περνά «αν το πάρεις απόφαση».
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τονίζει ότι η κατάθλιψη διαφέρει από τις συνηθισμένες διακυμάνσεις της διάθεσης: σε ένα καταθλιπτικό επεισόδιο τα συμπτώματα διαρκούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν κάθε μέρα, για τουλάχιστον δύο εβδομάδες.5 Γι’ αυτό το PHQ-9 ρωτά ακριβώς για αυτό το διάστημα.
Ένα τεστ δεν ξεχωρίζει την κατάθλιψη από το πένθος, από σωματικά αίτια ή από άλλες καταστάσεις· αυτό γίνεται μόνο με κλινική αξιολόγηση. Αν η πεσμένη διάθεση κρατά χρόνια σε ηπιότερη μορφή, διάβασε για τη δυσθυμία.
Ερμηνεία
Κάθε απάντηση βαθμολογείται από 0 («Καθόλου») έως 3 («Σχεδόν κάθε μέρα») και οι εννέα βαθμοί προστίθενται, οπότε το σκορ κυμαίνεται από 0 έως 27. Η ερώτηση 9 μετρά πάντα ξεχωριστά: οποιαδήποτε απάντηση εκτός από «Καθόλου» σημαίνει ότι αξίζει να μιλήσεις με κάποιον σήμερα, όποιο κι αν είναι το συνολικό σκορ.
| Σκορ | Τι δείχνει | Τι προτείνουμε |
|---|---|---|
| 0–4 | Ελάχιστα συμπτώματα | Κανένα ιδιαίτερο βήμα· ξανακάνε το τεστ αν αλλάξει κάτι. |
| 5–9 | Ήπια συμπτώματα | Μικρά βήματα, στήριξη και παρακολούθηση σε δύο εβδομάδες. |
| 10–14 | Μέτρια συμπτώματα | Αξίζει αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας. |
| 15–19 | Μέτρια προς σοβαρά | Μίλησε σύντομα με επαγγελματία και με τον γιατρό σου. |
| 20–27 | Σοβαρά συμπτώματα | Ζήτησε βοήθεια τώρα· ψυχοθεραπεία μαζί με ιατρική παρακολούθηση. |
| Ερώτηση 9 > 0 | Σκέψεις θανάτου ή αυτοτραυματισμού | Μίλησε με κάποιον σήμερα: 1018, 10306 ή 112. |
Τα όρια 5, 10, 15 και 20 προέρχονται από τη μελέτη ανάπτυξης του PHQ-9 και τις οδηγίες χρήσης των δημιουργών του.27 Το σκορ αφορά μόνο τις τελευταίες δύο εβδομάδες και δεν αντικαθιστά την κλινική εκτίμηση.
Μικρά, ρεαλιστικά βήματα
Η κατάθλιψη μοιάζει με μπαταρία που δεν φορτίζει: σου λέει «δεν μπορώ» πριν καν ξεκινήσεις. Οι ασκήσεις που προτείνει η Ματίνα Λαδικού είναι επίτηδες μικρές, ώστε να χωρούν και στις πιο δύσκολες μέρες.
Αν περιμένεις να «έρθει η όρεξη», μπορεί να περιμένεις πολύ. Διάλεξε κάτι μικρό και δώσε του μόνο πέντε λεπτά: μια βόλτα στο μπαλκόνι, ένα τραγούδι, δύο σελίδες ενός βιβλίου. Αν μετά σταματήσεις, προσπάθησες, και μετράει.
Κάθε βράδυ γράψε ένα μικρό πράγμα που κατάφερες, όπως «σηκώθηκα», «ήπια νερό» ή «απάντησα σε ένα μήνυμα». Σιγά σιγά φτιάχνεις μια λίστα που αντιμιλά στη φωνή που λέει ότι δεν κάνεις τίποτα.
Αν ένας αγαπημένος σου άνθρωπος ένιωθε έτσι, δεν θα του έλεγες «σήκω, τεμπέλη». Θα του έλεγες «είναι εντάξει που νιώθεις έτσι, είμαι εδώ». Δοκίμασε να πεις τα ίδια λόγια στον εαυτό σου, ακόμη κι αν στην αρχή ακούγονται ξένα.
Η κατάθλιψη πείθει ότι αν μιλήσεις θα γίνεις βάρος. Οι άνθρωποι που σε αγαπούν θέλουν να ξέρουν, και ένα σύντομο «σε σκέφτομαι» ή μια μικρή βόλτα μαζί αρκεί για αρχή.
Αυτές οι ασκήσεις δεν αντικαθιστούν τη θεραπεία, ιδίως όταν το σκορ είναι μέτριο ή υψηλό. Αν η κατάθλιψη σου ψιθυρίζει ότι είσαι βάρος για τους άλλους, μην την πιστέψεις. Αν έχεις σκέψεις αυτοκτονίας, κάλεσε τώρα το 1018 ή το 112, ή δες τους αριθμούς έκτακτης ανάγκης.
Πέρα από το σκορ
Δεν χρειάζεται να φτάσεις «στον πάτο» για να ζητήσεις βοήθεια, και δεν χρειάζεται επίσημη διάγνωση για να αξίζεις υποστήριξη.
Σε ήπιες και μέτριες μορφές η ψυχοθεραπεία από μόνη της είναι συχνά αποτελεσματική, ενώ σε πιο σοβαρές μορφές ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας με φαρμακευτική αγωγή που παρακολουθεί ψυχίατρος είναι συχνά η καλύτερη επιλογή.8 Συνεργαζόμαστε με γιατρούς όπου χρειάζεται· εμείς δεν συνταγογραφούμε φάρμακα.
Χρειάζεσαι άμεση βοήθεια; Αν εσύ ή κάποιος δικός σου βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, κάλεσε το 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή το 166 (ΕΚΑΒ). Για στήριξη σε κρίση: Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 (ΚΛΙΜΑΚΑ, 24/7, αστική χρέωση) και Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306 (24/7). Στο εξωτερικό, χρησιμοποίησε τις τοπικές υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.
Τα τεστ αυτοαξιολόγησης και η ψυχοθεραπεία, online ή δια ζώσης, δεν είναι υπηρεσία έκτακτης ανάγκης.
Ποια επιμελείται τα τεστ
Τεκμηριωμένα εργαλεία, εξηγημένα με απλά λόγια.
Η Ματίνα Λαδικού είναι ψυχοθεραπεύτρια και ιδρύτρια του Art of Mind. Τα τεστ στηρίζονται σε ερωτηματολόγια που χρησιμοποιούνται διεθνώς στην έρευνα και στην κλινική πράξη, και κάθε αποτέλεσμα συνοδεύεται από μια εξήγηση σε απλά λόγια και από ιδέες για το επόμενο βήμα.
Στη θεραπεία δουλεύει με τη Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση, τη Συνθετική Συμβουλευτική και το NLP, και αξιοποιεί, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης.
Εκπαιδευμένη στη Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία και την Κλινική Ύπνωση, στη Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας και στο NLP, με MSc Εγκληματολογίας από το Πάντειο Πανεπιστήμιο.
Το βιογραφικό της ΜατίναςΤο επόμενο βήμα
Το πρώτο ραντεβού είναι μια ήρεμη και ουσιαστική αρχική αξιολόγηση. Καταλαβαίνουμε τι περνάς και πώς επηρεάζει την καθημερινότητά σου, και χτίζουμε μαζί ένα προσωπικό πλάνο, με τον δικό σου ρυθμό. Αν η ενέργεια δεν φτάνει για μετακίνηση, μπορείς να ξεκινήσεις online από το σπίτι.
Τι βιώνεις, από πότε και τι έχεις ήδη δοκιμάσει. Αν θέλεις, φέρνεις μαζί σου και το αποτέλεσμα του τεστ ως αφετηρία.
Ορίζουμε μαζί ρεαλιστικούς στόχους και τη μέθοδο που ταιριάζει σε σένα.
Επανεκτιμούμε μαζί τι αλλάζει· το ίδιο ερωτηματολόγιο μπορεί να βοηθήσει να φανεί η πρόοδος με τον χρόνο.
Συνέχισε
Η πεσμένη διάθεση συχνά συνυπάρχει με άγχος, κακό ύπνο ή χαμηλή αυτοεκτίμηση. Αν θέλεις, δοκίμασε και το τεστ άγχους ή διάβασε τους οδηγούς μας για την κατάθλιψη, το πένθος και την αυτοεκτίμηση.
Πριν ξεκινήσεις
Ναι, ως εργαλείο ανίχνευσης. Μετα-ανάλυση με δεδομένα από 17.357 ανθρώπους βρήκε ότι στο όριο του 10 εντοπίζει περίπου 88% όσων έχουν μείζονα κατάθλιψη.3 Δεν είναι όμως διάγνωση· τη διάγνωση τη δίνει επαγγελματίας μετά από κλινική αξιολόγηση.
Ότι τις τελευταίες δύο εβδομάδες είχες σκέψεις θανάτου ή αυτοτραυματισμού, έστω και περιστασιακά. Αυτό μετρά περισσότερο από το συνολικό σκορ: μίλησε με κάποιον σήμερα, στο 1018 (24/7), στο 10306 ή, σε άμεσο κίνδυνο, στο 112.
Ναι. Μετά από μια απώλεια είναι φυσιολογικό να έχεις πολλά από τα συμπτώματα του PHQ-9, και το τεστ δεν μπορεί να ξεχωρίσει το πένθος από την κατάθλιψη. Διάβασε για το πένθος και την απώλεια.
Επειδή ρωτά για τις τελευταίες δύο εβδομάδες, έχει νόημα να το επαναλαμβάνεις κάθε δύο με τέσσερις εβδομάδες. Το ίδιο ερωτηματολόγιο χρησιμοποιείται συχνά και στη θεραπεία, για να φαίνεται η πρόοδος.
Όχι απαραίτητα. Τη φαρμακευτική αγωγή την αποφασίζει γιατρός ή ψυχίατρος μετά από εκτίμηση. Σε πιο σοβαρές μορφές ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και φαρμάκων είναι συχνά η καλύτερη επιλογή.8
Ένα υψηλό σκορ δεν είναι διάγνωση, είναι όμως καλός λόγος να μιλήσεις σύντομα με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας και με τον γιατρό σου. Μπορείς να κλείσεις μια πρώτη συνεδρία online ή στην Πάτρα. Αν έχεις σκέψεις αυτοτραυματισμού, κάλεσε σήμερα το 1018 ή το 112.
Το PHQ-9 είναι ερωτηματολόγιο αυτοαναφοράς, οπότε έχει νόημα μόνο όταν το συμπληρώνει ο ίδιος ο άνθρωπος. Αν ανησυχείς για κάποιον, δες πώς να τον στηρίξεις.
