Ίσως έφτασες εδώ επειδή κάποιος κοντινός σου άνθρωπος σε κάνει να νιώθεις ότι ποτέ δεν είσαι αρκετά καλά, ότι οι δικές σου ανάγκες δεν μετράνε και ότι κάθε διαφωνία καταλήγει σε θυμό ή σε παγωμένη σιωπή. Ή ίσως, διαβάζοντας για τον ναρκισσισμό, αναγνώρισες κάτι στον δικό σου εαυτό: μια ανάγκη να ξεχωρίζεις, μια δυσκολία να αντέξεις την κριτική, ένα κενό όταν δεν σε θαυμάζουν. Και στις δύο περιπτώσεις αξίζει να ξέρεις ότι η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας είναι μια πραγματική ψυχιατρική κατάσταση, πολύ πιο σύνθετη από τη λέξη «νάρκισσος» που ακούμε συχνά, και ότι το να ψάχνεις να καταλάβεις τι συμβαίνει δεν σημαίνει ότι φταις εσύ.
Μια εικόνα που βοηθά να το καταλάβουμε είναι ένα σπίτι με εντυπωσιακή πρόσοψη, χτισμένο πάνω σε ένα ρήγμα. Από έξω φαίνονται η λάμψη, η σιγουριά και η επιμονή στο «είμαι κάτι ξεχωριστό»· από μέσα, συχνά υπάρχει μια αυτοεκτίμηση που ραγίζει εύκολα και πρέπει συνεχώς να στηριχτεί από τον θαυμασμό των άλλων. Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι είναι η διαταραχή, πώς διαφέρει από τα απλά ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, τι έχει μελετήσει η έρευνα για τη θεραπεία και πώς μπορούμε να βοηθήσουμε, είτε αναγνωρίζεις κάτι στον εαυτό σου είτε ζεις δίπλα σε κάποιον που σε πληγώνει.
Βασικά Σημεία
- Η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας είναι ένα μακροχρόνιο μοτίβο υπερβολικής αίσθησης σπουδαιότητας, ανάγκης για θαυμασμό και περιορισμένης ενσυναίσθησης, που δυσκολεύει σημαντικά τις σχέσεις και τη ζωή του ανθρώπου.
- Όλοι έχουμε κάποια ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά· η διαταραχή είναι κάτι διαφορετικό και η διάγνωση γίνεται μόνο από ψυχίατρο μετά από ολοκληρωμένη αξιολόγηση, όχι από ένα άρθρο ή ένα τεστ.
- Η έρευνα περιγράφει δύο όψεις, τη «μεγαλειώδη» και την «ευάλωτη», που συχνά συνυπάρχουν στον ίδιο άνθρωπο· πίσω από τη σιγουριά βρίσκεται συχνά μια εύθραυστη αυτοεκτίμηση και ντροπή.
- Οι μελέτες για τη θεραπεία είναι ακόμη λίγες, όμως οι μακροχρόνιες έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι με τη διαταραχή μπορούν να βελτιωθούν, σταδιακά και με υπομονή.
- Αν ζεις ή μεγάλωσες δίπλα σε κάποιον με τέτοια χαρακτηριστικά, η δική σου ψυχική υγεία μετράει: τα όρια, η στήριξη και η ψυχοθεραπεία βοηθούν, ανεξάρτητα από το αν ο άλλος αλλάξει.
Τι είναι η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας
Οι διαταραχές προσωπικότητας είναι μακροχρόνια μοτίβα σκέψης, συναισθήματος και συμπεριφοράς που εμφανίζονται σε πολλές καταστάσεις της ζωής και προκαλούν δυσκολίες στις σχέσεις, στη δουλειά και στον ίδιο τον άνθρωπο. Στη ναρκισσιστική διαταραχή, το μοτίβο περιστρέφεται γύρω από μια υπερβολική αίσθηση της δικής σημασίας, την ανάγκη για συνεχή προσοχή και θαυμασμό και τη δυσκολία να αναγνωρίσει κανείς τα συναισθήματα των άλλων.[1]
Η διάγνωση γίνεται από ψυχίατρο, με βάση μια ολοκληρωμένη ψυχιατρική αξιολόγηση που εξετάζει πόσο καιρό διαρκούν τα χαρακτηριστικά και πόσο έντονα είναι.[1] Η ερευνητική βιβλιογραφία σημειώνει επίσης ότι ο τρόπος που περιγράφεται ο ναρκισσισμός διαφέρει ανάμεσα στην κλινική πράξη, τα διαγνωστικά εγχειρίδια και την κοινωνική ψυχολογία, κάτι που εξηγεί γιατί η λέξη χρησιμοποιείται τόσο διαφορετικά στην καθημερινότητα.[2] Γι' αυτό, όταν διαβάζεις για «ναρκισσιστή» σε ένα βίντεο ή σε ένα άρθρο, να θυμάσαι ότι συχνά πρόκειται για περιγραφή συμπεριφορών και όχι για διάγνωση.
Ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας: συμπτώματα και πώς φαίνεται
Τα χαρακτηριστικά που περιγράφονται συχνότερα δεν είναι απλώς «εγωισμός». Ο πίνακας που ακολουθεί είναι ενδεικτικός· η διάγνωση γίνεται από ψυχίατρο και κανένας κατάλογος δεν αρκεί για να τεθεί διάγνωση.
| Περιοχή | Πώς μπορεί να φαίνεται |
|---|---|
| Εικόνα εαυτού | Υπερβολική αίσθηση σπουδαιότητας, μεγαλοποίηση επιτευγμάτων και ικανοτήτων, φαντασιώσεις επιτυχίας, δύναμης ή τέλειας αγάπης[1] |
| Σχέση με τους άλλους | Ανάγκη για συνεχή προσοχή και θαυμασμό, προσδοκία ειδικής μεταχείρισης, εκμετάλλευση άλλων για προσωπικούς στόχους[1] |
| Ενσυναίσθηση | Δυσκολία να αναγνωρίσει και να σεβαστεί τα συναισθήματα των άλλων[1] |
| Αντίδραση στην κριτική | Οργή, ντροπή ή αίσθημα ταπείνωσης, ακόμη και για μικρά σχόλια[1] |
| Εσωτερικός κόσμος | Αυτοεκτίμηση που εξαρτάται από τη γνώμη των άλλων, ευαλωτότητα, συναισθηματική αστάθεια, αίσθημα κενού[6] |
Ο «μεγαλειώδης» και ο «ευάλωτος» ναρκισσισμός
Οι ερευνητές προτείνουν εδώ και χρόνια ότι ο παθολογικός ναρκισσισμός έχει δύο μεγάλες όψεις, τη μεγαλοπρέπεια και την ευαλωτότητα, και ότι και οι δύο πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στην αξιολόγηση.[2]
Η μεγαλειώδης όψη
Τολμηρή, συχνά γοητευτική παρουσία, σιγουριά, ανάγκη να ξεχωρίζει κανείς και να κερδίζει. Είναι η εικόνα που οι περισσότεροι συνδέουν με τη λέξη «ναρκισσισμός».[3]
Η ευάλωτη όψη
Εσωστρέφεια, άγχος, αποφυγή, περισσότερη ντροπή, θυμός και πεσμένη διάθεση, με χαμηλότερη αυτοεκτίμηση. Ο άνθρωπος μπορεί να φαίνεται συνεσταλμένος, αλλά να πληγώνεται βαθιά όταν δεν αναγνωρίζεται.[3]
Οι δύο όψεις δεν είναι ξεχωριστοί «τύποι» ανθρώπων. Σε ανασκόπηση του 2022, οι συγγραφείς σημειώνουν ότι συχνά συνυπάρχουν, ιδίως όταν η μεγαλειώδης όψη είναι έντονη.[3] Σε μια ποιοτική μελέτη με 436 συγγενείς και συντρόφους ανθρώπων με έντονα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, το 69% περιέγραψε και τις δύο όψεις μαζί στον ίδιο άνθρωπο.[6] Αυτό είναι το ρήγμα κάτω από την πρόσοψη: η λάμψη και η ευθραυστότητα δεν αλληλοαναιρούνται, συχνά η μία κρατά όρθια την άλλη. Υπάρχουν κάποιες επικαλύψεις με την οριακή διαταραχή προσωπικότητας, όπως το κενό και η συναισθηματική αστάθεια, αλλά πρόκειται για διαφορετικές καταστάσεις.
Ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά ή διαταραχή;
Όλοι θέλουμε να μας αναγνωρίζουν, χαιρόμαστε τον έπαινο και πληγωνόμαστε από την απόρριψη. Αυτά είναι ανθρώπινα. Επίσης, η υγιής αυτοπεποίθηση δεν είναι ναρκισσισμός: είναι η αίσθηση ότι αξίζεις και μπορείς, χωρίς να χρειάζεται να μικρύνεις τους άλλους. Ο παρακάτω πίνακας είναι ενδεικτικός και βοηθά να ξεχωρίσεις τις έννοιες· δεν κάνει διάγνωση.
| Υγιής αυτοπεποίθηση | Ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά | Ναρκισσιστική διαταραχή | |
|---|---|---|---|
| Αυτοεκτίμηση | Σταθερή, αντέχει την αποτυχία | Ανεβοκατεβαίνει με τον έπαινο και την κριτική | Εξαρτάται έντονα από τον θαυμασμό των άλλων |
| Ενσυναίσθηση | Παρούσα | Μειώνεται σε στιγμές πίεσης | Σταθερά περιορισμένη, σε πολλές σχέσεις |
| Διάρκεια και εύρος | Μέρος της προσωπικότητας | Σε ορισμένες περιόδους ή καταστάσεις | Μακροχρόνιο μοτίβο σε πολλά πλαίσια της ζωής[1] |
| Επίπτωση στη ζωή | Βοηθά | Μικρές τριβές | Σημαντικές δυσκολίες στις σχέσεις και στη λειτουργικότητα |
Γι' αυτό σε προτρέπουμε με φροντίδα: μη βάζεις ταμπέλα σε άλλους από ένα άρθρο. Δεν μπορούμε, ούτε εμείς ούτε εσύ, να διαγνώσουμε κάποιον που δεν έχει αξιολογηθεί. Μπορούμε όμως να μιλήσουμε για συμπεριφορές, για το πώς σε επηρεάζουν και για το τι χρειάζεσαι εσύ. Αν θέλεις να δεις πού βρίσκεται η δική σου σχέση, το τεστ τοξικής σχέσης μπορεί να σε βοηθήσει να βάλεις σε σειρά τις σκέψεις σου, χωρίς να κάνει διάγνωση.
Από πού ξεκινά και πόσο συχνή είναι
Η ακριβής αιτία της ναρκισσιστικής διαταραχής δεν είναι γνωστή. Θεωρείται ότι ρόλο παίζουν οι πρώιμες εμπειρίες, όπως μια ανατροφή που δεν ανταποκρινόταν με ευαισθησία στις ανάγκες του παιδιού.[1] Η ανασκόπηση των Weinberg και Ronningstam περιγράφει μια πολυπαραγοντική προέλευση: η έρευνα έχει συνδέσει τη διαταραχή με εμπειρίες όπως η υπερεκτίμηση από τους γονείς, η πολύ χαλαρή πειθαρχία, η υπερπροστασία, η ψυχρότητα ή η απόρριψη και η κακοποίηση στην παιδική ηλικία, καθώς και με στοιχεία ιδιοσυγκρασίας. Οι συγγραφείς τονίζουν ότι «πολλοί δρόμοι» μπορεί να οδηγούν στη διαταραχή.[3] Αυτό δεν είναι θέμα ενοχής για κανέναν· βοηθά όμως να καταλάβουμε ότι η πρόσοψη χτίστηκε, συχνά, για να προστατέψει κάτι εύθραυστο.
Όσο για τη συχνότητα, μια συστηματική ανασκόπηση μελετών σε ενήλικες του γενικού, μη κλινικού πληθυσμού βρήκε μέσο επιπολασμό περίπου 1% (1,06%), με εύρος από 0% έως 6,2% ανάλογα με τη μελέτη.[4] Η απόσταση ανάμεσα σε αυτό το ποσοστό και στη συχνότητα με την οποία χρησιμοποιείται η λέξη «ναρκισσιστής» στην καθημερινή κουβέντα είναι ένας ακόμη λόγος για προσοχή στις ταμπέλες.
Αν αναγνωρίζεις κάποια χαρακτηριστικά στον εαυτό σου
Το ότι διαβάζεις αυτές τις γραμμές και αναρωτιέσαι για τον εαυτό σου λέει κάτι σημαντικό: υπάρχει περιέργεια και διάθεση να καταλάβεις. Πολλοί άνθρωποι με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά δεν έρχονται στην ψυχοθεραπεία για τον «ναρκισσισμό», αλλά για όσα κουβαλά μαζί του: κατάθλιψη, άγχος, εξάντληση, ένα κενό που δεν γεμίζει, σχέσεις που τελειώνουν ξανά και ξανά με τον ίδιο τρόπο. Η ανασκόπηση των Weinberg και Ronningstam σημειώνει ότι στην ευάλωτη όψη η ντροπή χρωματίζει αρνητικά την εικόνα για τον εαυτό και τους άλλους, και ότι η διαταραχή συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για άλλες δυσκολίες ψυχικής υγείας, ανάμεσά τους και την αυτοκτονικότητα.[3] Αν σε σκεπάζουν σκέψεις αυτοκτονίας, μίλησε σήμερα με κάποιον· τα τηλέφωνα βρίσκονται στο τέλος της σελίδας.
Ναρκισσιστική διαταραχή: θεραπεία και τι λέει η έρευνα
Εδώ αξίζει ειλικρίνεια. Σύμφωνα με την ίδια ανασκόπηση, καμία μορφή ψυχοθεραπείας ή φαρμακοθεραπείας δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί ειδικά για τη ναρκισσιστική διαταραχή σε τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες, και η εγκατάλειψη της θεραπείας είναι συχνή.[3] Μια παλαιότερη συστηματική ανασκόπηση επίσης δεν βρήκε μελέτες θεραπείας που να πληρούν τα κριτήριά της.[4] Έχουν όμως αναπτυχθεί αρκετές θεραπευτικές προσεγγίσεις, με κοινά στοιχεία: σαφείς στόχους, σταθερό πλαίσιο, προσοχή στις σχέσεις και στην αυτοεκτίμηση και μια θεραπευτική σχέση που χτίζεται σιγά σιγά.[3]
Η έρευνα έχει μελετήσει, για παράδειγμα, τη θεραπεία σχημάτων: σε μια μεγάλη πολυκεντρική τυχαιοποιημένη μελέτη με 323 ανθρώπους με διάφορες διαταραχές προσωπικότητας, ανάμεσά τους και τη ναρκισσιστική, περισσότεροι συμμετέχοντες ανάρρωσαν με τη θεραπεία σχημάτων σε σχέση με τη συνηθισμένη φροντίδα, και τα αποτελέσματα δεν διέφεραν ανάλογα με τη συγκεκριμένη διαταραχή.[5] Το σημαντικότερο ίσως εύρημα είναι το πιο απλό: οι μακροχρόνιες μελέτες δείχνουν ότι οι άνθρωποι με ναρκισσιστική διαταραχή μπορούν να βελτιωθούν, αν και η βελτίωση είναι σταδιακή και αργή.[3] Η πρόσοψη δεν χρειάζεται να γκρεμιστεί· χρειάζεται να στεριώσουν τα θεμέλια, ώστε να μη χρειάζεται τόση λάμψη για να κρατηθεί όρθιο το σπίτι.
Στη δουλειά μας στρεφόμαστε σε ό,τι πονά κάτω από την επιφάνεια: τη αυτοεκτίμηση που εξαρτάται από τον θαυμασμό, τη ντροπή, τον θυμό μετά την κριτική και τις σχέσεις που επαναλαμβάνουν το ίδιο σενάριο.
Αν ζεις ή μεγάλωσες δίπλα σε κάποιον με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά
Οι συγγενείς ανθρώπων με τη διαταραχή αναφέρουν αυξημένη ψυχική επιβάρυνση.[3] Στη μελέτη με τους 436 συντρόφους, πρώην συντρόφους και μέλη οικογένειας, η ζωή δίπλα σε έναν τέτοιο άνθρωπο περιγράφηκε ως ζωή με μεγάλες διακυμάνσεις στη διάθεση, αντιφατικές ανάγκες και στάσεις που αλλάζουν απότομα.[6] Δεν είναι παράξενο λοιπόν αν νιώθεις σύγχυση, αν αμφισβητείς τη μνήμη σου ή αν έχεις μάθει να «περπατάς στις μύτες».
Για τη σχέση με σύντροφο θα βρεις αναλυτικό οδηγό στη σελίδα για τη σχέση με ναρκισσιστικό σύντροφο, και για τη σχέση με γονιό στη σελίδα για τους τοξικούς γονείς. Αν σε κάνουν να αμφιβάλλεις για όσα είδες και άκουσες, διάβασε για το gaslighting. Εδώ συγκεντρώνουμε μερικά εργαλεία που βοηθούν σε κάθε τέτοια σχέση, με σύντροφο, γονιό ή συνάδελφο.
Το ημερολόγιο της πραγματικότητας
- Μετά από μια δύσκολη συζήτηση, γράψε μέσα στην ίδια μέρα τι ειπώθηκε, με τις ίδιες λέξεις όσο θυμάσαι.
- Δίπλα γράψε τι ένιωσες, χωρίς να κρίνεις αν «έπρεπε» να το νιώσεις.
- Κάθε εβδομάδα διάβασε τις σημειώσεις και ψάξε μοτίβα, όχι ενόχους.
Φράση: «Αυτό που έζησα είναι αληθινό, ακόμη κι αν κάποιος το περιγράφει αλλιώς.»
Γιατί βοηθά: όταν η πραγματικότητά σου αμφισβητείται συχνά, οι γραπτές σημειώσεις σού δίνουν ένα σταθερό σημείο αναφοράς για να μην χάνεις την εμπιστοσύνη στην κρίση σου. Αν κάποιες μέρες δεν βρίσκεις κουράγιο να γράψεις, δεν πειράζει· και μία πρόταση μετράει.
Το όριο ως δική σου πράξη
- Διάλεξε μία συμπεριφορά που σε πληγώνει, για παράδειγμα τις φωνές ή τον εξευτελισμό μπροστά σε άλλους.
- Αποφάσισε τι θα κάνεις εσύ όταν συμβαίνει, όχι τι πρέπει να κάνει ο άλλος.
- Πες το μία φορά, ήρεμα, και μετά εφάρμοσέ το χωρίς μακριές εξηγήσεις.
Φράση: «Όταν μου μιλάς έτσι, θα κλείσω τη συζήτηση και θα τη συνεχίσουμε όταν ηρεμήσουμε.»
Γιατί βοηθά: δεν μπορείς να ελέγξεις τη συμπεριφορά του άλλου, μπορείς όμως να ελέγξεις τη δική σου αντίδραση, και αυτό σου επιστρέφει λίγο έδαφος. Περισσότερα στον οδηγό για το πώς να βάζεις όρια στις σχέσεις. Αν την πρώτη φορά δεν τα καταφέρεις, δεν απέτυχες· τα όρια χτίζονται με επανάληψη.
Λιγότερη εμπλοκή, λιγότερος τροφοδότης
- Σε θέματα που ξέρεις ότι καταλήγουν σε καβγά, κράτα τις απαντήσεις σύντομες, ουδέτερες και πραγματολογικές.
- Μην προσπαθείς να «κερδίσεις» τη διαφωνία ή να αποδείξεις ποιος έχει δίκιο.
- Κράτα τα προσωπικά, ευαίσθητα θέματα για ανθρώπους που τα σέβονται.
Φράση: «Σε άκουσα. Θα το σκεφτώ.»
Γιατί βοηθά: όταν η συζήτηση γίνεται πεδίο επιβεβαίωσης για τον άλλον, η περιορισμένη συναισθηματική εμπλοκή μειώνει τις ευκαιρίες για νέες πληγές. Είναι μια γενική ιδέα, όχι κανόνας· αν σε κάνει να νιώθεις πιο απομονωμένα, το συζητάμε μαζί και βρίσκουμε τι ταιριάζει σε σένα.
Μια φωνή που σε ξέρει
- Διάλεξε έναν ή δύο ανθρώπους που σε γνωρίζουν και σε σέβονται.
- Μοιράσου μαζί τους, έστω λίγα, για όσα ζεις.
- Όταν αμφιβάλλεις για τον εαυτό σου, ρώτα τους πώς σε βλέπουν.
Φράση: «Χρειάζομαι να το πω σε κάποιον που με ξέρει. Μπορώ να σου μιλήσω λίγο;»
Γιατί βοηθά: η απομόνωση κάνει πιο δυνατή τη φωνή που λέει ότι φταις εσύ, ενώ ένας άνθρωπος που σε γνωρίζει σού θυμίζει τον πραγματικό σου εαυτό. Αν δεν υπάρχει ακόμη τέτοιος άνθρωπος, η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι αυτός ο πρώτος σταθερός χώρος.
Πότε δεν μιλάμε πια για «δύσκολο χαρακτήρα». Αν υπάρχουν απειλές, έλεγχος των χρημάτων, του κινητού ή των επαφών σου, εξευτελισμός, σωματική ή σεξουαλική βία, ή αν φοβάσαι τον άνθρωπο αυτό, πρόκειται για κακοποίηση, ανεξάρτητα από οποιαδήποτε διάγνωση. Διάβασε τη σελίδα για την ενδοοικογενειακή βία και τα σημάδια τοξικής σχέσης· σε άμεσο κίνδυνο κάλεσε το 112. Την ευθύνη για τη βία την έχει αυτός που την ασκεί.
Μετά από χρόνια σε μια τέτοια σχέση, πολλοί άνθρωποι βρίσκουν δύσκολο να εμπιστευτούν ξανά ή γλιστρούν σε σχέσεις όπου ο ένας «δίνει» και ο άλλος «παίρνει». Αν το αναγνωρίζεις, ίσως σε βοηθήσουν οι σελίδες για τη συναισθηματική εξάρτηση στις σχέσεις και την ανασφάλεια στη σχέση.
Πώς βοηθάμε με τη ναρκισσιστική συμπεριφορά στο Art of Mind
Στο Art of Mind δουλεύουμε και με τις δύο πλευρές της ίδιας ιστορίας: με ανθρώπους που αναγνωρίζουν ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά στον εαυτό τους και θέλουν να ζουν και να σχετίζονται διαφορετικά, και με ανθρώπους που ζουν, ζούσαν ή μεγάλωσαν δίπλα σε κάποιον με τέτοια χαρακτηριστικά. Τη διάγνωση, όπου χρειάζεται, την κάνει ο ψυχίατρος, και τότε συνεργαζόμαστε μαζί του. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας. Αξιοποιούμε, όπου βοηθά, και τεχνικές της γνωσιακής-συμπεριφορικής προσέγγισης, όπως τον εντοπισμό των σκέψεων «όλα ή τίποτα» για την αξία σου και την εξάσκηση σε νέους τρόπους να απαντάς στην κριτική.
Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία & Κλινική Ύπνωση
Μια βραχεία, ολιστική προσέγγιση που βλέπει τον άνθρωπο ως σύνολο σώματος, συναισθήματος, σκέψης και σχέσεων. Μας βοηθά να φτάσουμε στις ρίζες της ντροπής και της ευθραυστότητας, όχι μόνο στα συμπτώματα· η κλινική ύπνωση χρησιμοποιείται ως εργαλείο μέσα στη μέθοδο, όπου ταιριάζει. Η μέθοδος
Συνθετική Συμβουλευτική
Εξατομικευμένη, δομημένη στήριξη με συγκεκριμένα εργαλεία: όρια, επικοινωνία, αποφάσεις για μια σχέση που σε πληγώνει, επανασύνδεση με τις δικές σου ανάγκες. Η μέθοδος
Online ή στην Πάτρα
Οι συνεδρίες γίνονται online σε όλη την Ελλάδα και για Έλληνες του εξωτερικού, από έναν χώρο όπου μπορείς να μιλήσεις ελεύθερα, ή δια ζώσης στο γραφείο μας στην Πάτρα, Κορίνθου 288.
Η πορεία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο, γι' αυτό επανεξετάζουμε τακτικά μαζί σου πού βρισκόμαστε.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί να αλλάξει ένας άνθρωπος με ναρκισσιστική διαταραχή;
Οι μακροχρόνιες μελέτες δείχνουν ότι μπορεί να υπάρξει βελτίωση, αλλά είναι σταδιακή και αργή, και δεν έχουν καταγραφεί γρήγορες αλλαγές.[3] Η αλλαγή εξαρτάται πολύ από το πόσο σοβαρή είναι η δυσκολία και από το πόσο θέλει ο ίδιος ο άνθρωπος να αλλάξει.[1] Αν ζεις δίπλα του, η δική σου ευημερία δεν χρειάζεται να περιμένει αυτή την αλλαγή.
Είναι το ίδιο ο ναρκισσισμός με την αυτοπεποίθηση;
Όχι. Η υγιής αυτοπεποίθηση είναι σταθερή και αφήνει χώρο και για τους άλλους. Στη ναρκισσιστική διαταραχή, η αίσθηση αξίας εξαρτάται έντονα από τον θαυμασμό και πληγώνεται εύκολα από την κριτική.[1]
Πώς ξέρω αν ο σύντροφός μου έχει ναρκισσιστική διαταραχή;
Μόνο ένας ψυχίατρος μπορεί να το πει, μετά από αξιολόγηση του ίδιου του ανθρώπου. Αυτό που μπορείς εσύ να κάνεις είναι να παρατηρείς τη συμπεριφορά και τον αντίκτυπό της σε σένα: νιώθεις φόβο, μειωμένη αξία, σύγχυση; Αυτά αξίζουν φροντίδα, ό,τι κι αν λέει μια διάγνωση. Δες και τον οδηγό για τη σχέση με ναρκισσιστικό σύντροφο.
Υπάρχει τεστ για τη ναρκισσιστική διαταραχή;
Τα τεστ που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο μπορεί να σε βάλουν σε σκέψεις, αλλά δεν κάνουν διάγνωση. Η διάγνωση βασίζεται σε ολοκληρωμένη αξιολόγηση που εξετάζει τη διάρκεια και την ένταση των χαρακτηριστικών.[1]
Μπορείτε να με βοηθήσετε αν μεγάλωσα με γονιό με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά;
Ναι. Δουλεύουμε με τη φωνή του εσωτερικού κριτή, την ενοχή, τα όρια με τον γονιό σήμερα και το πένθος για όσα έλειψαν. Περισσότερα θα βρεις στη σελίδα για τους τοξικούς γονείς.
Πώς κλείνω μια πρώτη συνεδρία;
Online, μέσα από το σύστημα κρατήσεων: επιλέγεις διαθέσιμη ημέρα και ώρα και πληρώνεις online. Κάθε συνεδρία διαρκεί 45 λεπτά και κοστίζει 45 €· δες όλες τις τιμές.
Χρειάζεσαι άμεση βοήθεια;
Αν εσύ ή κάποιος δικός σου βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, κάλεσε 112 (Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης) ή ΕΚΑΒ 166. Αν έχεις σκέψεις αυτοκτονίας: 1018, Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ), 24 ώρες, 7 ημέρες, με αστική χρέωση. Για ψυχολογική στήριξη: 10306, Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, 24ωρη, δωρεάν και ανώνυμα. Η ψυχοθεραπεία δεν υποκαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική φροντίδα όπου αυτή χρειάζεται.
Θεμέλια που κρατούν, χωρίς να χρειάζεται βιτρίνα
Είτε κοιτάς τη δική σου πρόσοψη είτε έχεις κουραστεί να ζεις δίπλα σε μια ξένη, η δουλειά ξεκινά από τα θεμέλια: μια αξία που δεν εξαρτάται από το χειροκρότημα και μια φωνή που σε εμπιστεύεται ξανά. Στην πρώτη συνεδρία παίρνουμε το ιστορικό σου, κάνουμε μια αρχική αξιολόγηση και σχεδιάζουμε μαζί το πλάνο συνεργασίας.
Κλείσε την πρώτη συνεδρίαΠηγές
- MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine. Narcissistic personality disorder. Τελευταία αναθεώρηση 2024. medlineplus.gov
- Pincus AL, Lukowitsky MR. Pathological narcissism and narcissistic personality disorder. Annual Review of Clinical Psychology, 2010;6:421-446. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Weinberg I, Ronningstam E. Narcissistic Personality Disorder: Progress in Understanding and Treatment. Focus (American Psychiatric Publishing), 2022;20(4):368-377. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Dhawan N, Kunik ME, Oldham J, Coverdale J. Prevalence and treatment of narcissistic personality disorder in the community: a systematic review. Comprehensive Psychiatry, 2010;51(4):333-339. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Bamelis LL, Evers SM, Spinhoven P, Arntz A. Results of a multicenter randomized controlled trial of the clinical effectiveness of schema therapy for personality disorders. American Journal of Psychiatry, 2014;171(3):305-322. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Day NJS, Townsend ML, Grenyer BFS. Living with pathological narcissism: a qualitative study. Borderline Personality Disorder and Emotion Dysregulation, 2020;7:19. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
