Άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας

Η μέρα ξεκινά με την απόφαση ότι σήμερα θα τα κάνεις όλα «σωστά». Το βράδυ όμως, μετά από μια δύσκολη μέρα, κάτι σπάει: τρως πολύ, γρήγορα, με την αίσθηση ότι δεν μπορείς να σταματήσεις, και αμέσως μετά έρχονται η ντροπή, ο πανικός και η ανάγκη να «διορθώσεις» ό,τι έγινε. Την

Ίσως όλα ξεκίνησαν με μια δίαιτα ή με μια περίοδο άγχους, και κάποια στιγμή το φαγητό έγινε το κέντρο της μέρας, μαζί με μια φωνή μέσα σου που λέει ότι «δεν πρέπει». Ή ίσως διαβάζεις αυτό το κείμενο ως γονιός, επειδή βλέπεις τον έφηβό σου να τρώει όλο και λιγότερο

Ξεκίνησε με μια καλή πρόθεση: ήθελες να φροντίσεις την υγεία σου, να τρως πιο «σωστά», να νιώθεις καλύτερα στο σώμα σου. Σιγά σιγά όμως η λίστα με τα τρόφιμα που «επιτρέπονται» μίκρυνε, ένα τραπέζι με φίλους άρχισε να σου προκαλεί άγχος επειδή δεν ξέρεις τι θα σερβιριστεί, και μια «παρασπονδία»

Ρωτάς «τι έχεις;» και η απάντηση είναι ένα ξερό «τίποτα, καλά είμαι», ενώ η πόρτα κλείνει λίγο πιο δυνατά απ’ ό,τι συνήθως. Ή ζητάς κάτι από έναν συνάδελφο, εκείνος συμφωνεί πρόθυμα, και μετά το «ξεχνά» ξανά και ξανά. Ή, ίσως, αναγνωρίζεις τον εαυτό σου στην άλλη πλευρά: λες «ναι» ενώ

Κάποιος σε ρωτά «πώς είσαι;» ή «τι νιώθεις γι’ αυτό;», και η μόνη απάντηση που βρίσκεις είναι ένα «καλά» ή ένα «δεν ξέρω». Δεν το λες για να αποφύγεις την κουβέντα· πραγματικά δεν μπορείς να βάλεις σε λέξεις αυτό που συμβαίνει μέσα σου. Μπορεί να νιώθεις ένα σφίξιμο στο στομάχι,

Βγαίνεις σε ένα μπαλκόνι στον πέμπτο όροφο, ανεβαίνεις μια ανοιχτή σκάλα ή περνάς μια γέφυρα, και ξαφνικά τα πόδια σου «κολλάνε», η καρδιά σου χτυπά δυνατά και νιώθεις μια ακατανίκητη ανάγκη να απομακρυνθείς από την άκρη, να καθίσεις ή να πιαστείς από κάπου. Οι άλλοι γύρω σου μοιάζουν άνετοι, κι

Είναι βράδυ, διαβάζεις κάτι στο κινητό ή βλέπεις μια σειρά, και κάποια στιγμή κοιτάς κάτω και βλέπεις τρίχες στον καναπέ ή ένα σημάδι στο δέρμα που δεν υπήρχε πριν από μισή ώρα. Δεν το αποφάσισες συνειδητά· τα δάχτυλα βρήκαν μόνα τους τον δρόμο προς τα μαλλιά, τα φρύδια ή ένα

Η αγγελία για τη θέση που θέλεις είναι ανοιχτή στον υπολογιστή εδώ και μια εβδομάδα. Το βιογραφικό είναι σχεδόν έτοιμο, η ιδέα για τη δική σου δουλειά υπάρχει στο τετράδιο από πέρσι, το μάθημα που ήθελες να ξεκινήσεις έχει ήδη αρχίσει χωρίς εσένα. Κάθε φορά που πλησιάζεις, κάτι μέσα σου

Είναι τρεις τα ξημερώματα και ο ύπνος δεν έρχεται. Στο μυαλό σου γυρίζουν οι ίδιοι αριθμοί: το ενοίκιο, η δόση, ο λογαριασμός του ρεύματος που ήρθε μεγαλύτερος, και πάνω στο τραπέζι της κουζίνας περιμένουν δύο φάκελοι που δεν έχεις ανοίξει ακόμη. Το πρωί κάνεις πως όλα είναι εντάξει, όμως μέσα

Η συνάντηση κράτησε δέκα λεπτά. Βγήκες από το γραφείο με ένα κουτί στα χέρια, ή έκλεισες τον υπολογιστή μετά από ένα σύντομο βιντεοτηλεφώνημα, και το επόμενο πρωί ξύπνησες στην ίδια ώρα χωρίς να έχεις πού να πας. Οι πρώτες μέρες μπορεί να μοιάζουν με διακοπές, ύστερα όμως έρχονται οι αγγελίες,

Μόλις κάθεσαι να διαβάσεις ένα παραμύθι στο μικρό, το μεγάλο θυμάται ξαφνικά ότι διψάει, ότι πονάει η κοιλιά του, ότι «πάντα εκείνο κερδίζει». Στο αυτοκίνητο ο καβγάς ξεκινά για το ποιος θα κάτσει δεξιά, στο τραπέζι για το ποιος πήρε το μεγαλύτερο κομμάτι, και το βράδυ ακούς το γνωστό «δεν

Στην αρχή ήταν κάτι για τα Σαββατοκύριακα, με φίλους. Με τον καιρό έγινε ο τρόπος να κλείνει η μέρα, μετά ο τρόπος να κοιμηθείς, και κάποια στιγμή κατάλαβες ότι χωρίς αυτό η βραδιά μοιάζει άδεια και ο ύπνος δεν έρχεται. Ή ίσως διαβάζεις αυτό το κείμενο ως γονιός, επειδή βρήκες

Γυρίζει από το σχολείο, λέει ένα «γεια» χωρίς να σε κοιτάξει και η πόρτα του δωματίου κλείνει. Στο τραπέζι οι απαντήσεις είναι μονοσύλλαβες, «καλά», «τίποτα», «δεν ξέρω», ενώ στο κινητό του μιλά ώρες με τους φίλους του. Αν σου φαίνεται ότι το παιδί που σου έλεγε τα πάντα έγινε ξαφνικά

Είναι βράδυ, η μέρα ήταν δύσκολη και, σχεδόν χωρίς να το σκεφτείς, ανοίγεις μια εφαρμογή με ρούχα ή gadgets. Λίγα λεπτά αργότερα το καλάθι έχει γεμίσει, πατάς «αγορά» και για λίγο νιώθεις μια ζεστή ανακούφιση, που όμως δεν κρατά: όταν φτάνει το δέμα, συχνά δεν θέλεις καν να το ανοίξεις,

Είναι Κυριακή απόγευμα και, ενώ οι άλλοι ξεκουράζονται, εσύ ετοιμάζεις τα φάρμακα της εβδομάδας, απαντάς στο ίδιο ερώτημα για τρίτη φορά μέσα σε μία ώρα και σκέφτεσαι ποιος θα μείνει με τη μητέρα σου την Τρίτη που έχεις ραντεβού στον γιατρό. Αγαπάς τον άνθρωπο που φροντίζεις, κι όμως κάποιες νύχτες

Ξυπνάς και η πρώτη σκέψη είναι εκείνος ο άνθρωπος. Ελέγχεις αν είδε την ιστορία σου, ξαναδιαβάζεις ένα παλιό μήνυμα για να βρεις κρυφά νοήματα, φαντάζεσαι τη συνάντηση που ίσως γίνει, και μια μικρή του λέξη μπορεί να σε ανεβάσει στα σύννεφα ή να σε ρίξει για όλη τη μέρα. Ξέρεις

Η μέρα πέρασε κανονικά. Πήγες στη δουλειά, μίλησες με ανθρώπους, ίσως γέλασες κιόλας. Το βράδυ όμως, όταν όλα ησυχάζουν, έρχεται εκείνη η γνώριμη αίσθηση: ότι λείπει κάτι που δεν μπορείς να ονομάσεις, ότι η ζωή σου κυλά κάπως «από μακριά», ότι μέσα σου υπάρχει ένα κενό που τίποτα δεν γεμίζει.

Περνάς μπροστά από έναν καθρέφτη και το βλέμμα σου πηγαίνει κατευθείαν σε ένα σημείο: τη μύτη, το δέρμα, τα μαλλιά, μια περιοχή του σώματος. Ελέγχεις ξανά, από άλλη γωνία, με άλλο φως. Οι άλλοι σού λένε ότι «δεν φαίνεται τίποτα», αλλά εσύ το βλέπεις καθαρά, και η σκέψη γι’ αυτό

Έστειλες μήνυμα πριν από μία ώρα και βλέπεις ότι το διάβασε. Δεν απάντησε. Ξαναδιαβάζεις τι έγραψες, ψάχνεις αν ήταν απότομο, ανοίγεις το προφίλ του άλλου για να δεις αν ήταν online, φτιάχνεις στο μυαλό σου δέκα εξηγήσεις και καμία δεν σε ηρεμεί. Όταν τελικά απαντήσει, ανακουφίζεσαι για λίγο, μέχρι την

Διαβάζεις την ίδια παράγραφο για τρίτη φορά και δεν θυμάσαι τι έγραφε. Το να αποφασίσεις τι θα μαγειρέψεις απόψε μοιάζει με βουνό, μια απλή ερώτηση σε εκνευρίζει και, ενώ το σώμα σου δεν έχει κάνει κάτι ιδιαίτερο, νιώθεις εξάντληση σαν να έτρεξες όλη μέρα. Αυτό που ζεις συχνά το λέμε

Το μωρό είναι τριών μηνών και όλοι σε ρωτούν πόσο το χαίρεσαι. Εσύ όμως γυρίζεις από τη δουλειά και κάθεσαι λίγο παραπάνω στο αυτοκίνητο πριν ανέβεις, θυμώνεις με μικροπράγματα, ο ύπνος δεν σε ξεκουράζει όσες ώρες κι αν κοιμηθείς, και μέσα σου υπάρχει μια σιωπηλή ενοχή, γιατί «δεν δικαιούσαι να

Είναι αργά το βράδυ, η μέρα ήταν βαριά και το κινητό βρίσκεται ήδη στο χέρι σου. Είχες πει ότι απόψε δεν θα το κάνεις, κι όμως μετά από λίγο βρίσκεσαι πάλι στο ίδιο σημείο, μια ώρα αργότερα από όσο ήθελες, με μια γνώριμη αίσθηση κενού και ντροπής. Αν αυτό επαναλαμβάνεται

Ίσως μετράς κάθε λέξη πριν την πεις, για να μη θυμώσει. Ίσως κάποιος ελέγχει το κινητό σου, τα χρήματά σου ή με ποιον μιλάς, ή σε έχει σπρώξει, χτυπήσει ή απειλήσει, και μετά σου είπε ότι εσύ φταις. Ίσως το ζεις με έναν σύντροφο, έναν πρώην σύντροφο, έναν γονιό ή

Ίσως έφτασες εδώ επειδή κάποιος κοντινός σου άνθρωπος σε κάνει να νιώθεις ότι ποτέ δεν είσαι αρκετά καλά, ότι οι δικές σου ανάγκες δεν μετράνε και ότι κάθε διαφωνία καταλήγει σε θυμό ή σε παγωμένη σιωπή. Ή ίσως, διαβάζοντας για τον ναρκισσισμό, αναγνώρισες κάτι στον δικό σου εαυτό: μια ανάγκη

Για μερικές εβδομάδες κοιμάσαι τρεις ώρες και ξυπνάς με μια ενέργεια που ξεχειλίζει, οι ιδέες τρέχουν πιο γρήγορα από τα λόγια, ξεκινάς δέκα πράγματα μαζί και όλα μοιάζουν δυνατά. Ύστερα, κάποια στιγμή, το ίδιο σώμα δεν σηκώνεται από το κρεβάτι, τίποτα δεν έχει γεύση και όσα ξεκίνησες σε κοιτάζουν σαν

Είναι Κυριακή μεσημέρι, η οικογένεια μαζεμένη στο τραπέζι, και κάποιος δίπλα σου μασά. Οι άλλοι δεν το προσέχουν καν, εσύ όμως ακούς μόνο αυτό: κάθε μπουκιά, κάθε ρουφηξιά, σαν να έχει δυναμώσει η ένταση μόνο για σένα. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα ο θυμός ανεβαίνει, η καρδιά χτυπά, θέλεις να σηκωθείς

Σηκώνεις το φλιτζάνι στη σύσκεψη και βλέπεις τον καφέ να κυματίζει. Υπογράφεις ένα χαρτί και η υπογραφή βγαίνει στραβή. Ή, ακόμη πιο περίεργα, κάθεσαι ήσυχα στον καναπέ και νιώθεις μέσα σου ένα τρέμουλο, σαν δόνηση, ενώ τα χέρια σου φαίνονται ακίνητα. Μετά έρχεται η ντροπή («θα το δουν») ή ο

Γυρίζεις σπίτι και, για ένα δευτερόλεπτο, περιμένεις τον γνώριμο ήχο στην πόρτα. Το μπολ είναι ακόμη στη γωνία της κουζίνας, το λουρί κρέμεται στη θέση του, και η ώρα της βόλτας έρχεται κάθε απόγευμα χωρίς να υπάρχει πια λόγος. Κάποιος σου λέει με καλή διάθεση «ήταν μόνο ένα ζώο, πάρε

Ανοίγεις τα μάτια και, πριν καν θυμηθείς τι μέρα είναι, το στομάχι έχει ήδη σφιχτεί. Η καρδιά χτυπά λίγο πιο γρήγορα, το μυαλό τρέχει στις υποχρεώσεις, στο μήνυμα που δεν απάντησες, στη συνάντηση του μεσημεριού, και η μέρα μοιάζει βαριά πριν ξεκινήσει. Πολλοί άνθρωποι το περιγράφουν απλά: «ξυπνάω με άγχος».

Στέκεσαι στην ουρά του σούπερ μάρκετ, τα φώτα είναι έντονα, ο κόσμος πολύς, και ξαφνικά το πάτωμα μοιάζει να γέρνει. Το κεφάλι «ελαφραίνει», τα πόδια δεν πατούν σταθερά, και αμέσως έρχεται η σκέψη «θα λιποθυμήσω» ή «κάτι παθαίνω». Αφήνεις το καλάθι και βγαίνεις έξω, και την επόμενη φορά διστάζεις να

Είσαι στη δουλειά ή στο αυτοκίνητο και ξαφνικά το νιώθεις: κάτι σαν μπαλίτσα κάθεται στη μέση του λαιμού, εκεί που δεν φεύγει ούτε με το νερό ούτε με το βήξιμο. Καταπίνεις για να δεις αν είναι ακόμη εκεί, και είναι· καταπίνεις ξανά, και η ανησυχία μεγαλώνει, μαζί με τη σκέψη

Κάθεσαι στον καναπέ, τίποτα δεν συμβαίνει γύρω σου, κι όμως νιώθεις ότι η ανάσα σταματά κάπου στη μέση του στήθους. Παίρνεις μια βαθιά εισπνοή για να «γεμίσεις», μετά άλλη μία, χασμουριέσαι, αναστενάζεις, και η αίσθηση ότι ο αέρας δεν φτάνει γίνεται πιο έντονη. Μαζί της έρχεται και η σκέψη που

Το απόγευμα, μετά από μια μέρα με προθεσμίες και μηνύματα που δεν σταματούν, νιώθεις σαν μια σφιχτή ζώνη να τυλίγει το κεφάλι σου, από το μέτωπο ως τον αυχένα. Δεν χτυπάει σαν σφυρί· πιέζει, βαραίνει, κάνει τους κροτάφους να πονούν όταν τους αγγίζεις. Παίρνεις ένα παυσίπονο, μετά κι άλλο, και

Είναι εννιά το βράδυ, τα παιδιά επιτέλους κοιμήθηκαν, και κάθεσαι στον καναπέ χωρίς να έχεις τη δύναμη ούτε να ανοίξεις την τηλεόραση. Αύριο το πρωί θα ξαναρχίσουν όλα από την αρχή, τα σάντουιτς, οι διαδρομές, τα μαθήματα, οι καβγάδες για την οθόνη, και η σκέψη αυτή δεν σου φέρνει πια

Είναι Τρίτη απόγευμα και κάθεσαι στο αυτοκίνητο έξω από το σπίτι, χωρίς να μπορείς να βγεις. Δεν έγινε κάτι συγκεκριμένο σήμερα, ένα ακόμη μήνυμα από τη δουλειά, ένας λογαριασμός, μια κουβέντα που πήγε στραβά, κι όμως τα δάκρυα έρχονται χωρίς να τα περιμένεις, τα χέρια τρέμουν και η σκέψη «δεν

Ένα αγαπημένο πρόσωπο σου αγκαλιάζει και δεν νιώθεις τίποτα. Ακούς ένα καλό νέο και λες «ωραία», αλλά μέσα σου δεν κινείται τίποτα. Ακόμη και κάτι λυπηρό περνά δίπλα σου σαν να συμβαίνει σε κάποιον άλλον. Δεν νιώθεις θλίψη με τον τρόπο που περίμενες· είσαι κάπως «απόντες». Και συχνά ακολουθεί μια

Υπάρχει ένα θέμα που οι περισσότεροι γονείς αποφεύγουμε ακόμη και να το σκεφτούμε. Η ιδέα ότι κάποιος θα μπορούσε να βλάψει το παιδί μας είναι αβάσταχτη, και ακριβώς επειδή ο φόβος είναι τόσο μεγάλος, συχνά παγώνουμε. Φοβόμαστε ότι η κουβέντα θα τρομάξει το παιδί περισσότερο απ’ όσο θα το προστατέψει.

Το τηλέφωνο χτύπησε, τα νέα ήρθαν, και τώρα στέκεσαι έξω από το δωμάτιο του παιδιού σου. Η δική σου καρδιά είναι βαριά, κι όμως πρέπει να βρεις λόγια για κάτι που ούτε εσύ χωράς ακόμη. Πώς λες σε ένα παιδί ότι ο παππούς, η γιαγιά, ένας γονιός ή ένα αγαπημένο

Ίσως είναι αργά το βράδυ και δεν μπορείς να κοιμηθείς. Ίσως έχεις γράψει στην αναζήτηση «θέλω να πεθάνω, τι να κάνω» και δεν ξέρεις καν γιατί το έγραψες. Αν διαβάζεις αυτές τις γραμμές επειδή έχεις σκέψεις αυτοκτονίας, σε ευχαριστούμε που είσαι εδώ. Δεν φταις εσύ για αυτές τις σκέψεις και

Υπάρχει μια κουβέντα που πολλοί γονείς αναβάλλουμε. Ελπίζουμε ότι θα την κάνει το σχολείο ή ότι ο έφηβος «θα τα μάθει μόνος του». Στη σκέψη της, η καρδιά σφίγγεται: μήπως πούμε κάτι λάθος, μήπως «δώσουμε ιδέες», μήπως γίνουμε αστείοι στα μάτια του. Και κάπως έτσι, η κουβέντα για το σεξ

Ανεβάζεις μια φωτογραφία, μοιράζεσαι μια σκέψη ή μια χαρά σου. Μέσα στις καρδούλες και τα καλά λόγια εμφανίζεται ξαφνικά ένα σχόλιο γεμάτο ειρωνεία ή καθαρή κακία. Η καρδιά σφίγγεται, το στομάχι δένεται κόμπος, και μια πρόταση από έναν άγνωστο φτάνει για να χαλάσει όλη τη μέρα. Το ξαναδιαβάζεις στο λεωφορείο,

Αν δεις κάποιον να σκοντάφτει στον δρόμο και να χτυπά το γόνατό του, πιθανότατα θα τρέξεις χωρίς δεύτερη σκέψη. Θα ρωτήσεις «είσαι καλά;», θα τον βοηθήσεις να σηκωθεί, ίσως του δώσεις ένα χαρτομάντιλο. Δεν θα παραστήσεις τον γιατρό· απλώς θα σταθείς δίπλα του μέχρι να βρει τη φροντίδα που χρειάζεται.

Ένα μήνυμα που αργεί να απαντηθεί, και μέσα σε λίγα λεπτά η ανησυχία έχει γίνει πανικός: «θα με αφήσει». Ένας άνθρωπος που χθες ήταν ο πιο σημαντικός στη ζωή σου, σήμερα μοιάζει να σε πρόδωσε. Τα συναισθήματα έρχονται σαν σεισμοί, δυνατοί και ξαφνικοί, και όταν περνούν μένει ένα κενό ή

Είναι Δευτέρα πρωί και η λίστα με τις υποχρεώσεις έχει ήδη είκοσι γραμμές. Δουλειά, σπίτι, λογαριασμοί, ένα τηλέφωνο που χρωστάς εδώ και μέρες, το παιδί που θέλει να το πας κάπου στις έξι. Κοιτάζεις τη λίστα και μέσα σου ακούγεται μια φράση που ξέρεις καλά: «Δεν προλαβαίνω τίποτα.» Στο τέλος

Κάποιοι άνθρωποι μοιάζουν να «τα βγάζουν πέρα με όλα»: χάνουν μια δουλειά, περνούν μια απώλεια, ζουν μια δύσκολη χρονιά, και κάπως ξαναβρίσκουν τον βηματισμό τους. Κι εσύ ίσως αναρωτιέσαι: «Γιατί εγώ λυγίζω τόσο εύκολα; Μήπως απλώς μου λείπει δύναμη;» Αυτό που ψάχνεις έχει ένα όνομα: ψυχική ανθεκτικότητα (resilience). Και η

Μόλις σου ανακοίνωσαν την προαγωγή. Οι συνάδελφοι σου συγχαίρουν, κάποιος λέει «σου άξιζε». Κι εσύ, αντί για χαρά, νιώθεις ένα σφίξιμο στο στομάχι: «Τώρα θα καταλάβουν ότι δεν ξέρω τι κάνω. Ήταν τύχη. Κάποια στιγμή θα αποκαλυφθώ.» Αν αυτή η φωνή σου είναι γνώριμη, έχει ένα όνομα: σύνδρομο του απατεώνα,

Είναι Κυριακή βράδυ και διορθώνεις για τέταρτη φορά μια παρουσίαση που ήταν έτοιμη από την Παρασκευή. Αλλάζεις μια λέξη, μετά την ξαναβάζεις. Ξέρεις ότι κανείς δεν θα προσέξει τη διαφορά, κι όμως δεν μπορείς να την αφήσεις. Όταν τελικά την παραδώσεις και σου πουν «εξαιρετική δουλειά», δεν θα νιώσεις χαρά·

Για χρόνια το ξυπνητήρι χτυπούσε στις επτά. Υπήρχαν συνάδελφοι, προθεσμίες, ένα γραφείο ή ένα μαγαζί όπου όλοι σου ήξεραν με το όνομά σου. Και ξαφνικά, μια Δευτέρα, δεν χρειάζεται να πας πουθενά. Τις πρώτες εβδομάδες μοιάζει με παρατεταμένες διακοπές. Κάποια στιγμή όμως αρκετοί άνθρωποι πιάνουν τον εαυτό τους να αναρωτιέται: