Άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας

Ένα αγαπημένο πρόσωπο σου αγκαλιάζει και δεν νιώθεις τίποτα. Ακούς ένα καλό νέο και λες «ωραία», αλλά μέσα σου δεν κινείται τίποτα. Ακόμη και κάτι λυπηρό περνά δίπλα σου σαν να συμβαίνει σε κάποιον άλλον. Δεν νιώθεις θλίψη με τον τρόπο που περίμενες· είσαι κάπως «απόντες». Και συχνά ακολουθεί μια

Υπάρχει ένα θέμα που οι περισσότεροι γονείς αποφεύγουμε ακόμη και να το σκεφτούμε. Η ιδέα ότι κάποιος θα μπορούσε να βλάψει το παιδί μας είναι αβάσταχτη, και ακριβώς επειδή ο φόβος είναι τόσο μεγάλος, συχνά παγώνουμε. Φοβόμαστε ότι η κουβέντα θα τρομάξει το παιδί περισσότερο απ’ όσο θα το προστατέψει.

Το τηλέφωνο χτύπησε, τα νέα ήρθαν, και τώρα στέκεσαι έξω από το δωμάτιο του παιδιού σου. Η δική σου καρδιά είναι βαριά, κι όμως πρέπει να βρεις λόγια για κάτι που ούτε εσύ χωράς ακόμη. Πώς λες σε ένα παιδί ότι ο παππούς, η γιαγιά, ένας γονιός ή ένα αγαπημένο

Ίσως είναι αργά το βράδυ και δεν μπορείς να κοιμηθείς. Ίσως έχεις γράψει στην αναζήτηση «θέλω να πεθάνω, τι να κάνω» και δεν ξέρεις καν γιατί το έγραψες. Αν διαβάζεις αυτές τις γραμμές επειδή έχεις σκέψεις αυτοκτονίας, σε ευχαριστούμε που είσαι εδώ. Δεν φταις εσύ για αυτές τις σκέψεις και

Υπάρχει μια κουβέντα που πολλοί γονείς αναβάλλουμε. Ελπίζουμε ότι θα την κάνει το σχολείο ή ότι ο έφηβος «θα τα μάθει μόνος του». Στη σκέψη της, η καρδιά σφίγγεται: μήπως πούμε κάτι λάθος, μήπως «δώσουμε ιδέες», μήπως γίνουμε αστείοι στα μάτια του. Και κάπως έτσι, η κουβέντα για το σεξ

Ανεβάζεις μια φωτογραφία, μοιράζεσαι μια σκέψη ή μια χαρά σου. Μέσα στις καρδούλες και τα καλά λόγια εμφανίζεται ξαφνικά ένα σχόλιο γεμάτο ειρωνεία ή καθαρή κακία. Η καρδιά σφίγγεται, το στομάχι δένεται κόμπος, και μια πρόταση από έναν άγνωστο φτάνει για να χαλάσει όλη τη μέρα. Το ξαναδιαβάζεις στο λεωφορείο,

Αν δεις κάποιον να σκοντάφτει στον δρόμο και να χτυπά το γόνατό του, πιθανότατα θα τρέξεις χωρίς δεύτερη σκέψη. Θα ρωτήσεις «είσαι καλά;», θα τον βοηθήσεις να σηκωθεί, ίσως του δώσεις ένα χαρτομάντιλο. Δεν θα παραστήσεις τον γιατρό· απλώς θα σταθείς δίπλα του μέχρι να βρει τη φροντίδα που χρειάζεται.

Ένα μήνυμα που αργεί να απαντηθεί, και μέσα σε λίγα λεπτά η ανησυχία έχει γίνει πανικός: «θα με αφήσει». Ένας άνθρωπος που χθες ήταν ο πιο σημαντικός στη ζωή σου, σήμερα μοιάζει να σε πρόδωσε. Τα συναισθήματα έρχονται σαν σεισμοί, δυνατοί και ξαφνικοί, και όταν περνούν μένει ένα κενό ή

Είναι Δευτέρα πρωί και η λίστα με τις υποχρεώσεις έχει ήδη είκοσι γραμμές. Δουλειά, σπίτι, λογαριασμοί, ένα τηλέφωνο που χρωστάς εδώ και μέρες, το παιδί που θέλει να το πας κάπου στις έξι. Κοιτάζεις τη λίστα και μέσα σου ακούγεται μια φράση που ξέρεις καλά: «Δεν προλαβαίνω τίποτα.» Στο τέλος

Κάποιοι άνθρωποι μοιάζουν να «τα βγάζουν πέρα με όλα»: χάνουν μια δουλειά, περνούν μια απώλεια, ζουν μια δύσκολη χρονιά, και κάπως ξαναβρίσκουν τον βηματισμό τους. Κι εσύ ίσως αναρωτιέσαι: «Γιατί εγώ λυγίζω τόσο εύκολα; Μήπως απλώς μου λείπει δύναμη;» Αυτό που ψάχνεις έχει ένα όνομα: ψυχική ανθεκτικότητα (resilience). Και η

Μόλις σου ανακοίνωσαν την προαγωγή. Οι συνάδελφοι σου συγχαίρουν, κάποιος λέει «σου άξιζε». Κι εσύ, αντί για χαρά, νιώθεις ένα σφίξιμο στο στομάχι: «Τώρα θα καταλάβουν ότι δεν ξέρω τι κάνω. Ήταν τύχη. Κάποια στιγμή θα αποκαλυφθώ.» Αν αυτή η φωνή σου είναι γνώριμη, έχει ένα όνομα: σύνδρομο του απατεώνα,

Είναι Κυριακή βράδυ και διορθώνεις για τέταρτη φορά μια παρουσίαση που ήταν έτοιμη από την Παρασκευή. Αλλάζεις μια λέξη, μετά την ξαναβάζεις. Ξέρεις ότι κανείς δεν θα προσέξει τη διαφορά, κι όμως δεν μπορείς να την αφήσεις. Όταν τελικά την παραδώσεις και σου πουν «εξαιρετική δουλειά», δεν θα νιώσεις χαρά·

Για χρόνια το ξυπνητήρι χτυπούσε στις επτά. Υπήρχαν συνάδελφοι, προθεσμίες, ένα γραφείο ή ένα μαγαζί όπου όλοι σου ήξεραν με το όνομά σου. Και ξαφνικά, μια Δευτέρα, δεν χρειάζεται να πας πουθενά. Τις πρώτες εβδομάδες μοιάζει με παρατεταμένες διακοπές. Κάποια στιγμή όμως αρκετοί άνθρωποι πιάνουν τον εαυτό τους να αναρωτιέται:

Είναι βράδυ, το σπίτι έχει ησυχάσει, και ξαφνικά η σκέψη έρχεται χωρίς να την καλέσεις: «Κάποια μέρα δεν θα υπάρχω». Η καρδιά χτυπά πιο γρήγορα, το στομάχι σφίγγεται και ο ύπνος απομακρύνεται. Το επόμενο πρωί όλα μοιάζουν πιο ήπια, αλλά η σκέψη επιστρέφει: μπροστά σε μια είδηση, σε ένα σύμπτωμα

Ξυπνάς και η πρώτη σκέψη είναι αυτός ο άνθρωπος. Ξαναδιαβάζεις παλιά μηνύματα, ελέγχεις αν ανέβασε κάτι καινούργιο, φτιάχνεις στο μυαλό σου συζητήσεις που δεν θα γίνουν ποτέ. Κάποιες στιγμές ελπίζεις ότι θα αλλάξει γνώμη, και αμέσως μετά ντρέπεσαι που ελπίζεις. Οι φίλοι σου λένε «θα περάσει», κι εσύ ξέρεις ότι

Η αναφορά πρέπει να παραδοθεί την Παρασκευή. Είναι Τετάρτη βράδυ και έχεις ήδη τακτοποιήσει τα συρτάρια, απαντήσει σε μηνύματα που μπορούσαν να περιμένουν και δει «μόνο ένα» επεισόδιο ακόμη. Ξέρεις ότι θα το μετανιώσεις, και παρ’ όλα αυτά το ανοιχτό αρχείο στον υπολογιστή μοιάζει αδύνατο να το αγγίξεις. Αν αυτό

Μετράς τα ποτήρια χωρίς να το θέλεις. Ακούς το κλειδί στην πόρτα και προσπαθείς να καταλάβεις από τη φωνή «σε τι κατάσταση» θα είναι απόψε. Δικαιολογείς απουσίες, κρύβεις μπουκάλια, υπόσχεσαι στον εαυτό σου ότι αυτή ήταν η τελευταία φορά. Πολλοί σύντροφοι, γονείς και ενήλικα παιδιά ανθρώπων που πίνουν περιγράφουν ακριβώς

Το εισιτήριο είναι κλεισμένο εδώ και μήνες, αλλά όσο πλησιάζει η μέρα, ο ύπνος χαλάει. Στο αεροδρόμιο το στομάχι σφίγγεται, στην απογείωση κρατάς το μπράτσο του καθίσματος με όλη σου τη δύναμη, και κάθε αναταραχή μοιάζει με προμήνυμα καταστροφής. Κάποιοι άνθρωποι πετούν με κόπο, άλλοι έχουν σταματήσει εντελώς: δεν πάνε

Όταν ένας άνθρωπος που αγαπάς έχει κατάθλιψη, συχνά νιώθεις αδυναμία. Λες κάτι ενθαρρυντικό και εκείνος κλείνεται περισσότερο. Προσπαθείς να τον βγάλεις από το σπίτι και αρνείται. Αναρωτιέσαι αν φταις, αν πιέζεις πολύ ή αν δεν κάνεις αρκετά. Η αμηχανία αυτή είναι απολύτως κατανοητή: κανείς δεν μας μαθαίνει πώς να στεκόμαστε

«Μία συνεδρία ύπνωσης και δεν θα ξαναθέλεις γλυκά». «Το υποσυνείδητο προγραμματίζεται και τα κιλά φεύγουν μόνα τους». Αν έχεις ψάξει για ύπνωση για αδυνάτισμα, πιθανότατα έχεις συναντήσει τέτοιες υποσχέσεις. Είναι κατανοητό να ελκύουν: όποιος έχει δοκιμάσει πολλές φορές να αλλάξει τον τρόπο που τρώει ξέρει πόσο κουραστικό είναι, και η

Μια αποβολή μπορεί να συμβεί πριν καν το μάθουν οι γύρω σου. Για τον κόσμο ίσως «δεν πρόλαβε να γίνει τίποτα». Για εσένα όμως μπορεί να είχε ήδη αρχίσει μια ολόκληρη ιστορία: ένα όνομα που σκεφτόσουν, μια ημερομηνία, μια εικόνα του εαυτού σου ως γονιού. Γι’ αυτό το πένθος μετά

Τα χέρια ιδρώνουν πάνω στο τιμόνι, η καρδιά χτυπά δυνατά πριν καν βγες από το πάρκινγκ, και η σκέψη της εθνικής οδού αρκεί για να ακυρώσεις ένα ταξίδι. Κάποιοι άνθρωποι σταμάτησαν να οδηγούν μετά από ένα ατύχημα, άλλοι μετά από μια κρίση πανικού στο φανάρι, και άλλοι πήραν δίπλωμα πριν

Ξυπνάς μέσα στη νύχτα ή λίγο πριν από το ξυπνητήρι. Έχεις επίγνωση του δωματίου, όμως δεν μπορείς να κουνήσεις τα χέρια, να μιλήσεις ή να φωνάξεις. Κάποιοι νιώθουν ότι κάποιος στέκεται δίπλα στο κρεβάτι, άλλοι ένα βάρος που πιέζει το στήθος. Μετά από λίγα δευτερόλεπτα ή λεπτά, όλα σταματούν. Αυτή

Ξυπνάς στις τρεις τα ξημερώματα μούσκεμα στον ιδρώτα και δεν ξανακοίμασε. Μέσα στη μέρα θυμώνεις με πράγματα που παλιότερα θα προσπερνούσες, ξεχνάς λέξεις στη μέση της πρότασης και νιώθεις ένα άγχος χωρίς προφανή αιτία. Πολλές γυναίκες γύρω στα 45 με 55 περιγράφουν ότι «δεν αναγνωρίζουν τον εαυτό τους» και αναρωτιούνται

Κάπου γύρω στα 40 ή στα 50, πολλοί άνθρωποι πιάνουν τον εαυτό τους να κάνει ερωτήσεις που πριν δεν είχαν χρόνο να κάνουν. «Αυτή είναι η δουλειά που θέλω να κάνω για τα επόμενα είκοσι χρόνια;» «Πού πήγε ο χρόνος;» «Νιώθω ευτυχία στη σχέση μου;» Συχνά τα παιδιά μεγαλώνουν, οι

Ξυπνάς και, πριν καλά καλά ανοίξεις τα μάτια, έχεις ήδη ελέγξει μηνύματα, ειδοποιήσεις και τα νέα της νύχτας. Λες «πέντε λεπτά» στα social media και, όταν σηκώνεις το κεφάλι, έχει περάσει μία ώρα. Νιώθεις ανησυχία όταν το κινητό δεν είναι κοντά σου ή όταν η μπαταρία πέφτει. Πολλοί άνθρωποι αναγνωρίζουν

Λες «ναι» σε μια χάρη πριν καν σκέψου αν έχεις χρόνο. Μένεις ως αργά στη δουλειά για να καλύψεις κάποιον άλλον. Ζητάς συγγνώμη για πράγματα που δεν φταις. Αν σε ρωτήσουν τι θέλεις, η πρώτη σου σκέψη είναι τι θέλουν οι άλλοι. Και όταν τελικά μένεις χωρίς παρέα, νιώθεις κούραση,

Η απόφαση να ζήσεις στο εξωτερικό μπορεί να ήρθε για σπουδές, για μια καλύτερη δουλειά, για να ακολουθήσεις τον σύντροφό σου ή απλώς επειδή ήθελες να δοκιμάσεις κάτι καινούργιο. Στα χαρτιά, πολλά μπορεί να πηγαίνουν καλά. Κι όμως, πολλοί άνθρωποι που ζουν μακριά από την Ελλάδα περιγράφουν στιγμές που η

Το παιδί σου ξεσπά κάθε βράδυ στο μπάνιο, αρνείται να πάει σχολείο, κλείνεται στο δωμάτιο ή απλώς «δεν είναι ο εαυτός του» εδώ και καιρό. Κάποια στιγμή, σχεδόν κάθε γονιός πληκτρολογεί την ίδια ερώτηση: χρειάζεται το παιδί μου παιδοψυχολόγο; Ή μήπως αυτό που χρειάζεται πρώτα είναι να πάρω εγώ βοήθεια

Ένα σφύριγμα που ακούγεται μόνο όταν πέφτει η ησυχία, ένα βουητό που μοιάζει να δυναμώνει τις μέρες με πολλή ένταση, ένας ήχος που σε κρατά ξύπνιους τη νύχτα. Πολλοί άνθρωποι παρατηρούν ότι το βουητό στα αυτιά εμφανίζεται ή χειροτερεύει σε περιόδους άγχους, και αναρωτιούνται αν «φταίει το άγχος», αν κάτι

Μπορεί να συμβαίνει σε ένα άδειο σπίτι την Κυριακή το απόγευμα, αλλά και σε ένα γεμάτο τραπέζι, σε ένα γραφείο με συναδέλφους ή μέσα σε μια σχέση. Η μοναξιά δεν είναι πάντα θέμα του πόσους ανθρώπους έχεις γύρω σου. Είναι η αίσθηση ότι κανείς δεν σε βλέπει πραγματικά, ότι δεν

Ένα «καληνύχτα» μέσα από την οθόνη, ένα εισιτήριο που κλείνεται εβδομάδες νωρίτερα, ένα αποχαιρετιστήριο στο αεροδρόμιο που δεν γίνεται ποτέ πιο εύκολο. Η σχέση από απόσταση είναι πια πολύ συνηθισμένη: σπουδές σε άλλη πόλη, δουλειά στο εξωτερικό, εποχική εργασία, βάρδιες, μια σχέση που ξεκίνησε online. Πολλοί άνθρωποι περιγράφουν ότι αγαπούν

Αν ψάξεις «ψυχολογικό τεστ» στο διαδίκτυο, θα βρεις εκατοντάδες: τι ζώο είσαι, τι χρώμα έχει η ψυχή σου, πόσο «τοξικός» είναι ο σύντροφός σου σε δέκα ερωτήσεις. Κάποια είναι διασκεδαστικά, αλλά τα περισσότερα δεν έχουν ελεγχθεί ποτέ επιστημονικά. Όταν όμως η ερώτηση είναι σοβαρή, «μήπως έχω άγχος που χρειάζεται βοήθεια;»,

Πριν μιλήσουμε για το άγχος, το πιο σημαντικό: πρώτα γιατρός ή δερματολόγος. Η φαγούρα, τα εξανθήματα και η τριχόπτωση έχουν πολλές πιθανές ιατρικές αιτίες, από αλλεργίες, έκζεμα και μυκητιάσεις έως, λιγότερο συχνά, προβλήματα του θυρεοειδούς, του ήπατος ή των νεφρών.[2] Το NHS συμβουλεύει να μην προσπαθείς να κάνεις αυτοδιάγνωση και

Το λεωφορείο φτάνει στη στάση και, αντί να ανεβείς, κάνεις ένα βήμα πίσω. Στο σούπερ μάρκετ κοιτάς πρώτα πού είναι η έξοδος. Τις διαδρομές τις κάνεις μόνο αν είναι μαζί σου κάποιος δικός σου άνθρωπος, και σιγά σιγά ο κόσμος σου μικραίνει: λιγότερες βόλτες, λιγότερα ψώνια, περισσότερες παραγγελίες από το

Είσαι ενήλικας, με δική σου δουλειά και ίσως δική σου οικογένεια. Κι όμως, ένα τηλεφώνημα από τη μητέρα ή τον πατέρα σου αρκεί για να νιώσεις ξανά μικρό παιδί: ενοχή, ανεπάρκεια, θυμό ή κενό. Ίσως έχεις διαβάσει τη φράση «τοξικοί γονείς» και αναρωτήθηκες αν περιγράφει τη δική σου ιστορία, και

Η σχέση πάει καλά, και ακριβώς τότε κάτι μέσα σου θέλει να φύγει. Ή το αντίθετο: ένα μήνυμα που αργεί να απαντηθεί αρκεί για να φανταστείς ότι ο άλλος χάνει το ενδιαφέρον του, και η αγωνία δεν σε αφήνει να κοιμηθείς. Ο φόβος δέσμευσης και ο φόβος απόρριψης μοιάζουν αντίθετοι,

Μέχρι χθες έτρωγε ό,τι του έβαζες και σε ακολουθούσε παντού. Σήμερα λέει «όχι» σε όλα, θέλει να φορέσει μόνο του τα παπούτσια, και όταν του δίνεις το μπλε ποτήρι αντί για το κόκκινο πέφτει στο πάτωμα και ουρλιάζει. Αν έχεις ένα παιδί 2 ή 3 ετών, πιθανότατα έχεις ακούσει για

Μια δύσκολη μέρα στη δουλειά, ένας καβγάς, ένα βράδυ μοναξιάς, και βρίσκεσαι μπροστά στο ντουλάπι της κουζίνας χωρίς να πεινάς πραγματικά. Τρως γρήγορα, σχεδόν αφηρημένα, και μετά έρχεται το βάρος στο στομάχι και, συχνά, η ενοχή. Αν αυτό σου είναι γνώριμο, δεν το ζεις μόνο εσύ. Το φαγητό είναι για

Ο έφηβος που κλείνεται στο δωμάτιό του, απαντά με μονοσύλλαβα και θυμώνει με το παραμικρό. Το παιδί που δεν θέλει πια να πάει στην προπόνηση που λάτρευε, που κουράζεται συνέχεια και που οι βαθμοί του πέφτουν χωρίς εξήγηση. Πολλοί γονείς αναρωτιούνται αν αυτό είναι «η εφηβεία», μια περαστική φάση, ή

Ένας προϊστάμενος που σε γελοιοποιεί μπροστά σε όλους. Συνάδελφοι που σταματούν να μιλούν όταν μπαίνεις στο γραφείο. Πληροφορίες που «ξεχνιούνται» να σου σταλούν, προθεσμίες που δεν βγαίνουν, μηνύματα αργά το βράδυ με υπονοούμενα. Κάθε περιστατικό μόνο του μοιάζει μικρό. Όταν όμως επαναλαμβάνονται για εβδομάδες ή μήνες, η δουλειά γίνεται τόπος

«Αυτό δεν το είπα ποτέ.» «Είσαι υπερβολικά ευαίσθητη.» «Πάλι τα μπέρδεψες.» Μία φορά, μια τέτοια φράση μπορεί να είναι απλώς μια διαφωνία. Όταν όμως ακούγεται ξανά και ξανά, από τον ίδιο άνθρωπο, και σιγά σιγά αρχίζεις να μην εμπιστεύεσαι τη μνήμη, την κρίση και τα συναισθήματά σου, ίσως πρόκειται για

Είναι Τρίτη βράδυ. Τα μαθήματα δεν έχουν τελειώσει, το φαγητό καίγεται, το τηλέφωνο της δουλειάς χτυπά, και το παιδί σου ζητά το ίδιο πράγμα για πέμπτη φορά. Και τότε βγαίνει η φωνή, πιο δυνατή απ’ ό,τι ήθελες. Λίγα λεπτά μετά έρχονται οι ενοχές: «Γιατί φωνάζω στο παιδί μου; Τι γονιός

Ένα μήνυμα που έστειλες και δεν πήρε απάντηση. Μια κουβέντα στη δουλειά που ξαναπαίζει στο μυαλό σου για πολλοστή φορά. Μια απόφαση που ζυγίζεις εδώ και εβδομάδες, χωρίς να καταλήγεις. Το βράδυ ξαπλώνεις με κούραση, αλλά το μυαλό ανάβει: «γιατί το είπα αυτό;», «τι θα γίνει αν…;», «μήπως έπρεπε…;». Η

Ξυπνάς και το μυαλό έχει ήδη τρέξει στις υποχρεώσεις της ημέρας. Τρως χωρίς να καταλάβεις τη γεύση, οδηγείς σκεπτόμενοι τη συζήτηση που θα κάνεις, ξαπλώνεις και η λίστα με τα «κι αν» ανοίγει ξανά. Το άγχος ζει σχεδόν πάντα στο μέλλον, και γι’ αυτό τόσοι άνθρωποι στρέφονται στο mindfulness και

Ένας πόνος στην κοιλιά κάθε Κυριακή βράδυ. Ένα ξέσπασμα κλάματος πριν από το πάρτι γενεθλίων. Ένας έφηβος που ξαφνικά λέει ότι η καρδιά του χτυπά τρελά, ότι δεν μπορεί να πάρει ανάσα και ότι «κάτι θα πάθει». Για έναν γονιό, αυτές οι στιγμές είναι τρομακτικές, κυρίως γιατί δεν ξέρει αν

Το παιδί που κλαίει και κρατιέται από το πόδι σου στην πόρτα του παιδικού σταθμού. Ο έφηβος που δεν θέλει να μείνει σε φίλο. Ο ενήλικας που δεν ησυχάζει μέχρι να απαντήσει ο σύντροφος στο μήνυμα, ή που δυσκολεύεται να μείνει μόνος του στο σπίτι. Όλα αυτά μπορεί να έχουν

Κοιτάς τα χέρια σου και μοιάζουν σαν να μην είναι δικά σου. Ακούς τη φωνή σου και σου φαίνεται ξένη, σαν να μιλά κάποιος άλλος. Ο δρόμος, το γραφείο, ακόμη και τα πρόσωπα των δικών σου ανθρώπων μοιάζουν επίπεδα, θολά, σαν σκηνικό ή σαν να τα βλέπεις πίσω από ένα